 |
| Trong vòng đời có thể kéo dài 10 - 15 năm của thiết bị, các cơ sở y tế tiếp tục cần linh kiện chuyên dụng, phần mềm, dịch vụ bảo trì và đội ngũ kỹ thuật. Ảnh: Nhã Chi |
Rủi ro từ những hợp đồng dở dang
Theo dữ liệu từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, giai đoạn 2018 - 2026, ĐTYT Việt Mỹ tham dự 276 gói thầu, được lựa chọn thực hiện 246 gói với tổng giá trị khoảng 5.947 tỷ đồng (bao gồm cả phần liên danh). Riêng năm 2026, doanh nghiệp này trúng 24 gói thầu cung cấp nhiều thiết bị thuộc dòng công nghệ cao chuyên sâu như: hệ thống gia tốc xạ trị, Cyclotron, PET/CT, SPECT/CT... cùng nguồn phóng xạ, linh kiện, vật tư tiêu hao (hóa chất), dịch vụ sửa chữa và bảo trì, bảo dưỡng độc quyền.
Sau khi xảy ra vụ án tại ĐTYT Việt Mỹ và các đơn vị liên quan, vấn đề thực tế khiến các cơ sở y tế “đau đầu” lúc này là xử lý những hợp đồng Việt Mỹ đang thực hiện. Trường hợp tại Bệnh viện Ung Bướu Nghệ An cho thấy khá rõ rủi ro này.
Tháng 3/2025, Liên danh ĐTYT Việt Mỹ - Công ty TNHH Kỹ thuật và Thương mại Thành An trúng Gói thầu số 02 Mua sắm thiết bị y tế chuyên dùng với giá 291,068 tỷ đồng, thời gian thực hiện hợp đồng 10 tháng nhưng không hoàn thành đúng tiến độ và phải gia hạn. Lần gia hạn gần nhất là ngày 25/6/2026, thời gian gia hạn đến ngày 30/9/2026. Khoảng 1 tháng sau quyết định gia hạn, vụ án tại ĐTYT Việt Mỹ và các đơn vị liên quan bị khởi tố.
Theo chia sẻ của lãnh đạo Bệnh viện Ung Bướu Nghệ An, đến nay, việc lắp đặt hệ thống Cyclotron sản xuất chất đồng vị phóng xạ (1 trong 4 danh mục hàng hóa thuộc Gói thầu số 02) vẫn dở dang.
Tình huống này cũng đặt hàng loạt cơ sở y tế khác trước nguy cơ gián đoạn gói thầu, hợp đồng ký kết trong thời gian gần đây. Chẳng hạn, năm 2025, Bệnh viện K lựa chọn ĐTYT Việt Mỹ thực hiện 5 gói thầu cung cấp, lắp đặt thiết bị xạ trị, gia tốc và CT mô phỏng với tổng giá trị hàng trăm tỷ đồng; Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ lựa chọn ĐTYT Việt Mỹ cung cấp 2 hệ thống máy 144,5 tỷ đồng…
Ai duy trì hoạt động những cỗ máy hàng trăm tỷ đồng?
Rủi ro không chỉ nằm ở những gói thầu chưa hoàn thành, mà kéo dài suốt vòng đời của thiết bị do ĐTYT Việt Mỹ cung cấp, đã đưa vào sử dụng, nguy cơ gây “tê liệt” thiết bị.
Ngày 3/9/2026, Bệnh viện Ung Bướu Khánh Hòa ra quyết định hủy thầu đối với Gói thầu Cung cấp dịch vụ bảo trì bảo dưỡng hệ thống máy xạ trị gia tốc tuyến tính Elekta Synergy năm 2026 - 2027 (2,05 tỷ đồng). Theo Bệnh viện, ngày 14/8/2026, Công ty CP Đầu tư y tế Việt Mỹ (nhà thầu duy nhất tham dự) được mời vào đối chiếu tài liệu để xét duyệt trúng thầu, nhưng quá thời hạn quy định (ngày 28/8/2026), Nhà thầu không đến và không có văn bản giải trình lý do bất khả kháng.
Trao đổi với phóng viên, Bệnh viện Ung Bướu Khánh Hòa cho biết, hệ thống máy xạ trị gia tốc tuyến tính Elekta Synergy do Sở Y tế tổ chức mua sắm và bàn giao cho Bệnh viện sử dụng. Đến nay, thời gian bảo hành (2 năm) đã hết nên Bệnh viện tổ chức lựa chọn nhà thầu cung cấp dịch vụ bảo trì, bảo dưỡng. Hiện nay, trên thị trường Việt Nam chỉ có duy nhất ĐTYT Việt Mỹ là nhà phân phối và cung cấp dịch vụ bảo trì, bảo dưỡng máy móc của hãng Elekta, nên khi Nhà thầu gặp biến cố thì việc vận hành hệ thống thiết bị này có nguy cơ gặp rủi ro. Lường trước tình huống này, Bệnh viện đã chủ động liên hệ với Hãng và phía Hãng đã cam kết hỗ trợ kỹ thuật khi cần thiết. Tuy nhiên, Hãng hiện chưa có đơn vị bảo trì, bảo dưỡng nào khác tại Việt Nam ngoài ĐTYT Việt Mỹ.
Một tình huống khác xảy ra tại Bệnh viện Đa khoa Nam Định. Đầu tháng 7/2026, ĐTYT Việt Mỹ trúng Gói 1 Mua sắm đầu camera - bộ kiểm soát tín hiệu camera phản xạ lá chuẩn trực của hệ thống CT mô phỏng 16 dãy (1,175 tỷ đồng). Hợp đồng được ký ngày 14/7/2026, thời gian thực hiện 30 ngày. Hàng hóa trúng thầu là sản phẩm của hãng ThermoFisher sản xuất theo tiêu chuẩn Elekta (mã HS 90229090). Tuy nhiên, ngày 8/9/2026, Bệnh viện thông báo dừng hợp đồng ở trạng thái chưa hoàn thành.
Chuỗi hợp đồng này cho thấy, trong vòng đời có thể kéo dài 10 - 15 năm của thiết bị, các cơ sở y tế tiếp tục cần linh kiện chuyên dụng, phần mềm, dịch vụ bảo trì và đội ngũ kỹ thuật được đào tạo. Nếu nhà phân phối hoặc đơn vị bảo trì mất khả năng thực hiện hợp đồng, hiệu ứng dây chuyền có thể xuất hiện: linh kiện không được cung cấp - máy móc chưa thể sửa chữa - thiết bị phải dừng hoạt động - nguy cơ ảnh hưởng đến hoạt động chuyên môn.
Do đó, bài toán quản trị rủi ro không thể bắt đầu khi xảy ra sự cố. Theo chia sẻ của một số doanh nghiệp cung cấp thiết bị y tế, với thiết bị thông dụng, việc tìm nhà cung cấp thay thế linh kiện, hóa chất… không quá khó. Nhưng đối với máy gia tốc, Cyclotron, PET/CT hay các hệ thống y học hạt nhân, số doanh nghiệp có khả năng cung cấp linh kiện và dịch vụ kỹ thuật tương thích còn hạn chế. Việc thay nhà cung cấp, bảo trì giữa chừng vì thế rất phức tạp.
Theo khuyến nghị của chuyên gia đấu thầu, ngay từ lúc lựa chọn giải pháp công nghệ, chủ đầu tư cần tính đến nguy cơ phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất trong suốt vòng đời thiết bị. Đồng thời, với một thiết bị đặc thù, ngoài yêu cầu bảo đảm thực hiện hợp đồng, điều khoản về tiến độ và chế tài chậm thực hiện, chủ đầu tư cần quy định điều khoản rõ ràng cho tình huống nhà thầu gặp biến cố pháp lý, tài chính hay tổ chức lại doanh nghiệp. Trong đó, hợp đồng cần làm rõ khả năng chuyển giao nghĩa vụ cho thành viên liên danh; quyền tiếp cận trực tiếp nhà sản xuất khi nhà phân phối gặp sự cố; quyền sử dụng tài liệu kỹ thuật, phần mềm và mã truy cập cần thiết, trách nhiệm cung cấp linh kiện trong thời gian cam kết; phương án tiếp cận bảo hành, bảo trì của đơn vị khác được nhà sản xuất ủy quyền; cũng như cách xử lý hàng hóa đã nhập khẩu, đã giao nhưng chưa nghiệm thu.
