Nhà nước độc quyền về thương mại đối với một số hàng hóa, dịch vụ, nhưng khuyến mại, giảm giá để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành Phiên thảo luận

Nhà nước độc quyền về hoạt động thương mại đối với một số hàng hóa, dịch vụ hoặc địa bàn

Góp ý về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, đại biểu Phạm Văn Hòa, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp cơ bản tán thành dự thảo luật quy định Nhà nước độc quyền trong hoạt động thương mại về một số danh mục hàng hóa, dịch vụ. Đại biểu đánh giá, đây là vấn đề rất cần thiết trong lĩnh vực thương mại, bởi Nhà nước độc quyền để có thể điều tiết trong hoạt động chỉ đạo, điều hành về kinh tế; điều tiết giá thị trường và điều tiết đối với những mặt hàng thiết yếu, những mặt hàng quan trọng không thể giao cho tư nhân sản xuất, kinh doanh có thể dẫn đến thao túng thị trường.

Tuy nhiên, đại biểu Phạm Văn Hòa cũng đề nghị cần công khai đối với danh mục công bố Cổng Thông tin điện tử của Chính phủ và chính quyền địa phương để người dân và doanh nghiệp biết, đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng. Đại biểu cũng cho rằng, đối với những mặt hàng Nhà nước độc quyền, tư nhân không có, nếu bán giá cao sẽ ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng. Vì vậy trong quá trình sản xuất, kinh doanh và đưa những mặt hàng này ra thị trường, cần giảm giá, khuyến mại để người tiêu dùng tiếp cận.

Làm rõ cơ chế rà soát định kỳ để kiểm soát giá, chất lượng

Trong khi đó, đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng lại cho rằng, khoản 1 Điều 1 dự thảo sửa đổi khoản 4 Điều 6 Luật Thương mại theo hướng Nhà nước thực hiện độc quyền nhà nước về hoạt động thương mại đối với một số hàng hóa, dịch vụ hoặc địa bàn để đảm bảo lợi ích quốc gia, trên cơ sở quy định của luật về ngành, lĩnh vực có liên quan. Danh mục hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi độc quyền phải được công bố công khai. Đây là bước tiến quan trọng, vì độc quyền là ngoại lệ tác động trực tiếp đến quyền tự do kinh doanh, khả năng gia nhập thị trường và lựa chọn của người tiêu dùng.

Để quy định này vận hành thực chất, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị trong quá trình hoàn thiện luật và văn bản hướng dẫn, cần làm rõ cơ chế rà soát định kỳ: căn cứ xác lập độc quyền, phạm vi và thời hạn áp dụng, điều kiện tiếp tục duy trì, cơ quan chịu trách nhiệm đánh giá.

“Khi giao doanh nghiệp thực hiện, cần có cơ chế lựa chọn minh bạch, kiểm soát giá và chất lượng, bảo đảm nghĩa vụ cung ứng và xử lý trách nhiệm nếu không đáp ứng yêu cầu. Riêng lĩnh vực quốc phòng, an ninh, quy định về công khai cần được thực hiện đồng bộ với pháp luật bảo vệ bí mật nhà nước, đồng thời xác định rõ phần thông tin có thể công khai để bảo đảm doanh nghiệp và người dân biết được phạm vi hạn chế áp dụng”, đại biểu Dương Khắc Mai kiến nghị.

Không tạo khoảng trống pháp lý hoặc chuyển rủi ro sang phía doanh nghiệp

Góp ý về việc bãi bỏ các quy định về hợp đồng và chế tài thương mại tại khoản 11 Điều 1 dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng đồng tình với mục tiêu nhằm khắc phục trùng lặp, mâu thuẫn giữa Luật Thương mại và Bộ luật Dân sự. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, việc bãi bỏ đồng loạt các quy định về hợp đồng và toàn bộ Chương VII Luật Thương mại không đơn thuần là xử lý kỹ thuật lập pháp, mà làm thay đổi cơ chế phân bổ quyền, nghĩa vụ và rủi ro giữa các bên trong giao dịch thương mại.

Nêu ví dụ cụ thể, Điều 301 Luật Thương mại giới hạn mức phạt vi phạm hợp đồng không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm, còn Bộ luật Dân sự tôn trọng thỏa thuận của các bên, trừ trường hợp luật liên quan có quy định khác, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhận định, việc bỏ giới hạn này mở rộng tự do thỏa thuận, nhưng doanh nghiệp nhỏ và vừa - vốn yếu thế khi đàm phán với đối tác lớn trong chuỗi cung ứng - có thể phải chấp nhận mức phạt bất lợi. Theo đại biểu, các quy định về tạm ngừng, đình chỉ, hủy bỏ hợp đồng cũng đã được áp dụng tương đối ổn định; việc bãi bỏ khi chưa xác định đầy đủ quy phạm thay thế sẽ làm tăng chi phí giao dịch và rủi ro tranh chấp.

“Việc lùi thời điểm có hiệu lực của một số quy định bãi bỏ sang ngày 01/01/2028 và bổ sung điều khoản chuyển tiếp tại Điều 6 mới giải quyết vấn đề thời gian, chưa trả lời câu hỏi: những quy định đặc thù của hợp đồng thương mại có thực sự không còn cần thiết? Tôi đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát từng chế định, chỉ bãi bỏ những nội dung thực sự trùng lặp; trình kèm bảng đối chiếu quy định bị bãi bỏ với quy phạm thay thế và đánh giá tác động đến quyền, nghĩa vụ, chi phí tuân thủ của doanh nghiệp”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn kiến nghị, đồng thời cũng nhận định, việc thống nhất pháp luật phải làm tăng khả năng dự báo của môi trường kinh doanh, không được tạo khoảng trống pháp lý hoặc chuyển rủi ro sang phía doanh nghiệp.

Phát biểu giải trình, làm rõ nội dung về bãi bỏ các quy định của hợp đồng về chế tài thương mại, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, khoản 11, Điều 1 dự thảo quy định nhằm khắc phục các chồng chéo với Bộ luật Dân sự và thống nhất áp dụng, giảm chi phí và thủ tục cho người dân; đó cũng là thực hiện Kết luận 09 của Bộ Chính trị về việc mở rộng không gian thỏa thuận. Đối với các giao dịch tư, Nhà nước sẽ từng bước không can thiệp vào các thỏa thuận này.

“Khuyến mại thì tất nhiên là có khuyến mãi cho người dân. Thí dụ giảm giá, chúng ta khuyến mại bằng nhiều hình thức khác nhau, miễn sao quyền lợi của người tiêu dùng thích ứng với những mặt hàng Nhà nước độc quyền đó, thì người dân đồng tình ủng hộ. Tôi nghĩ rằng, đây là điều rất cần thiết và cũng nên quan tâm. Khuyến mại, giảm giá để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng”, Bộ trưởng Bộ Công Thương nhấn mạnh.