 |
| Nghị định số 377/2026/NĐ-CP được kỳ vọng tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn về thủ tục lựa chọn nhà đầu tư và mở đường cho các dự án PPP đổi mới sáng tạo, công nghệ cao. Ảnh: Tuấn Anh |
Nghị định số 180/2025/NĐ-CP về cơ chế, chính sách hợp tác công tư trong lĩnh vực phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (NĐ 180) được Chính phủ ban hành ngày 1/7/2025 đã tháo gỡ nhiều vướng mắc về cơ chế, tạo thêm thuận lợi để tăng cường hợp tác công tư trong lĩnh vực KHCN, ĐMST. Trong đó, NĐ 180 quy định các chính sách ưu đãi, bảo đảm đầu tư có tính đặc thù, vượt trội nhằm khuyến khích khu vực tư nhân tham gia hợp tác nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ như: hỗ trợ nguồn tài chính từ ngân sách nhà nước, ưu đãi đặc biệt về thuế thu nhập doanh nghiệp, đất đai, chia sẻ rủi ro, miễn nộp khoản doanh thu tối thiểu trong hoạt động liên doanh, liên kết. Đồng thời, NĐ 180 quy định cụ thể trình tự, thủ tục thực hiện từng hình thức hợp tác theo hướng đơn giản hóa tối đa các thủ tục, đẩy mạnh phân cấp phân quyền trong quản lý thực hiện các hoạt động này.
Sau khi NĐ 180 có hiệu lực, các cơ quan nhà nước đã ban hành kế hoạch hỗ trợ doanh nghiệp tham gia dự án hợp tác công tư KHCN, ĐMST với những ưu đãi thuận lợi. Sự quan tâm của doanh nghiệp đối với những lĩnh vực này ngày càng cao, nhiều doanh nghiệp công nghệ cho biết sẵn sàng tham gia vào dự án PPP trong lĩnh vực KHCN, ĐMST.
Tuy nhiên, theo một số doanh nghiệp, dù NĐ 180 đã mở ra nhiều cơ chế thuận lợi cho dự án PPP trong lĩnh vực này, nhưng cơ quan nhà nước và doanh nghiệp vẫn còn lúng túng khi triển khai cơ chế đặt hàng, tài trợ nhiệm vụ KHCN trong dự án PPP; xác định chi phí khai thác dữ liệu; nội dung đặc thù của hợp đồng dự án (tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, dữ liệu); việc sử dụng tài sản công tại đơn vị sự nghiệp công lập để liên doanh, liên kết chưa được quy định rõ.
Khi xây dựng NĐ 377, Bộ Tài chính đã tổng hợp những vướng mắc trong thực tiễn triển khai NĐ 180. Trong đó, về kinh phí đặt hàng, tài trợ thực hiện nhiệm vụ KHCN trong dự án PPP, NĐ 180 quy định dự án PPP có hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và ĐMST được đặt hàng hoặc tài trợ từ ngân sách nhà nước, độc lập với phần vốn nhà nước trong dự án. Tuy nhiên, quy định chưa làm rõ căn cứ pháp lý, trình tự, thủ tục và thẩm quyền thực hiện việc đặt hàng, tài trợ, dẫn đến khó khăn và thiếu thống nhất trong quá trình triển khai của các bộ, ngành và địa phương.
Về xác định phí, lệ phí khai thác dữ liệu, NĐ 180 cho phép các bên thỏa thuận chi phí truy cập, sử dụng dữ liệu phục vụ thương mại hóa, phù hợp với Luật Dữ liệu và các quy định liên quan. Tuy nhiên, các khái niệm như “mức hợp lý” và “thấp hơn mức thu phí, lệ phí, giá dữ liệu” chưa được quy định cụ thể, trong khi chưa có khung phí khai thác dữ liệu, gây khó khăn, kéo dài quá trình đàm phán và thiếu thống nhất trong thực hiện.
Về nội dung hợp đồng dự án, NĐ 180 chỉ quy định hợp đồng dự án PPP kết hợp nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ theo nguyên tắc lựa chọn nội dung phù hợp từ hợp đồng PPP thông thường, nhưng chưa quy định các nội dung đặc thù như xử lý tài sản và quyền sở hữu trí tuệ, quản trị rủi ro nghiên cứu, công nghệ, và cơ chế dừng tài trợ nhiệm vụ nghiên cứu. Bên cạnh đó, quy định về nội dung hợp đồng dự án cũng cần sửa đổi theo hướng tăng cường tính linh hoạt, tạo cơ sở pháp lý cho việc áp dụng các mô hình hợp tác đa dạng theo phương thức PPP.
Ông Phạm Thy Hùng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu thuộc Bộ Tài chính, cho biết, việc sửa đổi NĐ 180 tại NĐ 377 nhằm đồng bộ hóa quy định với hệ thống pháp luật mới ban hành (Luật KHCN và ĐMST, Luật Công nghệ cao, pháp luật về chuyển đổi số, Nghị định số 243/2025/NĐ-CP và Nghị định số 267/2025/NĐ-CP). Theo đó, Nghị định lược bỏ các quy định đặc thù trùng lặp về lựa chọn nhà đầu tư và hợp đồng dự án PPP, chuyển sang dẫn chiếu trực tiếp Luật PPP và Nghị định số 243/2025/NĐ-CP. Nghị định được sửa đổi nhằm tăng tính thống nhất và khả thi trong áp dụng, làm rõ cơ chế ngân sách nhà nước đặt hàng, tài trợ nhiệm vụ KHCN (không tính vào tỷ lệ vốn nhà nước trong dự án PPP); Nghị định bổ sung cơ chế xác định chi phí khai thác dữ liệu khi chưa có quy định về phí, lệ phí, kèm nguyên tắc điều chỉnh cho giai đoạn còn lại và không truy thu, hoàn trả, nhằm lấp khoảng trống pháp lý và bảo đảm ổn định hợp đồng. Đồng thời, Nghị định cụ thể hóa Khoản 3 Điều 45 Luật PPP về hợp đồng hỗn hợp, cho phép kết hợp linh hoạt các loại hợp đồng PPP với các mô hình hợp tác về KHCN, ĐMST và dữ liệu, góp phần thu hút nguồn lực tư nhân.
NĐ 377 gồm 5 Chương và 50 Điều, sửa đổi, bổ sung Nghị định số 180/2025/NĐ-CP, Nghị định số 243/2025/NĐ-CP, Nghị định số 257/2025/NĐ-CP, Nghị định số 312/2025/NĐ-CP.
Bình luận về NĐ 377, ông Nguyễn Hồng Chuyên, Tổng giám đốc Công ty CP Sở hữu trí tuệ Davilaw, chuyên gia về PPP nhận định, khung pháp lý PPP đã trở thành một bản vẽ hoàn chỉnh, tạo ra một sân chơi PPP thế hệ mới: nhanh hơn trong thủ tục - thông minh hơn trong thiết kế - an toàn hơn trong tài chính. Sự thành công của dự án PPP giờ đây phụ thuộc nhiều vào năng lực hành động và sự thấu hiểu luật chơi của cả hai phía. Luật PPP ban hành năm 2020 là nền tảng khởi thủy, các lần sửa đổi Luật năm 2024, 2025 và Nghị định 243 chuẩn hóa quy trình thì đến NĐ 377 năm 2026 có thể coi là Điểm bùng nổ - Tháo gỡ và tăng tốc.
Trong đó, ông Nguyễn Hồng Chuyên nhấn mạnh, NĐ 377 là chất xúc tác chiến lược nhằm tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn về thủ tục lựa chọn nhà đầu tư và mở đường cho các dự án đổi mới sáng tạo, công nghệ cao. Ví dụ như quy định về chuẩn bị dự án thông minh và cắt giảm, với điểm nhấn là đã may đo báo cáo nghiên cứu khả thi riêng cho dự án KHCN. Theo đó, NĐ 377 tối giản hóa, chỉ tập trung vào giải pháp công nghệ, phương án kinh doanh và cơ chế chia sẻ doanh thu, tháo gỡ điểm nghẽn tại Nghị định 243 khi phải theo khuôn mẫu cứng của công trình xây dựng truyền thống. Về phân kỳ đầu tư KHCN, NĐ 377 cũng tách rõ 2 giai đoạn: nghiên cứu và phát triển (R&D), thương mại hóa. Cùng với đó, Nghị định mở rộng đường cao tốc chỉ định thầu với nhà đầu tư sở hữu công nghệ chiến lược/công nghệ cao độc quyền. Với nhà đầu tư, sở hữu lõi công nghệ chiến lược chính là tấm thẻ ưu tiên tuyệt đối.
