 |
| Ảnh chỉ mang tính minh họa: Internet |
Ngày 15/4/2026, Trường THCS&THPT Nguyễn Du, tỉnh Sơn La thông báo mời thầu Gói thầu Mua sắm tài sản, thiết bị phục vụ công tác chuyên môn và dạy học năm 2026. Theo yêu cầu tại HSMT, sản phẩm máy tính để bàn phải đạt tiêu chuẩn ISO 20000-1:2018. Tuy nhiên, một số nhà thầu cho rằng, yêu cầu này không hoàn toàn phù hợp đối với tính chất của gói thầu đang xét. Bởi, ISO 20000-1:2018 là tiêu chuẩn quy định các yêu cầu đối với Hệ thống quản lý dịch vụ (Service Management System - SMS) nhằm giúp các tổ chức thiết lập, thực hiện, duy trì và cải tiến liên tục chất lượng dịch vụ, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ thông tin (CNTT). Trong khi, phạm vi gói thầu này là máy tính để bàn sử dụng trong trường học, là hàng hóa thông dụng, phổ biến. “Yêu cầu này chỉ phù hợp nếu gói thầu mang tính chất đặc thù hoặc bao gồm cả dịch vụ kỹ thuật cao”, một nhà thầu nêu ý kiến.
Tại Đà Nẵng, Gói thầu Mua sắm thiết bị cấp tiểu học và cấp THCS cho quận Hải Châu (giai đoạn 1) cũng liên tục bị nhà thầu kiến nghị điều chỉnh HSMT do cho rằng, nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật tại HSMT là không cần thiết. Theo yêu cầu của HSMT, các sản phẩm: kẹp ống nghiệm, khay mang dụng cụ và hóa chất được sản xuất theo tiêu chuẩn chất lượng ISO 9001:2015; tiêu chuẩn quản lý môi trường (EMS) ISO 14001:2015 và tiêu chuẩn quản lý an toàn & sức khỏe nghề nghiệp (OHS) ISO 45001:2018; TCVN 8574:2010; ISO 10983; TCVN 8576:2010 và TCVN 8578:2010. Cân điện tử đạt chứng nhận CE, RoHS, FCC.
Theo các nhà thầu, đây là hàng hóa phổ biến, được quy định chuẩn hóa trong Thông tư số 37/2021/TT-BGDĐT và Thông tư số 38/2021/TT-BGDĐT. Việc đưa ra quá nhiều tiêu chuẩn ISO không phù hợp bản chất sản phẩm, gây khó khăn và hạn chế sự tham dự của các nhà thầu. Tương tự, việc yêu cầu nhiều chứng nhận quốc tế như CE, RoHS, FCC đối với các thiết bị dạy học tối thiểu là không thực sự cần thiết, có thể dẫn đến việc định hướng sản phẩm và làm khó nhà thầu.
Tình trạng lạm dụng các dạng chứng nhận, quy chuẩn quốc tế phức tạp cũng được ghi nhận khá phổ biến tại các gói thầu thiết bị chiếu sáng. Tại Gói thầu Thi công xây dựng thuộc Dự án Cải tạo hệ thống chiếu sáng dọc Quốc lộ 91 (đoạn từ cầu Trà Uối đến Ngã Ba Lộ Tẻ) do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Thốt Nốt (Cần Thơ) làm chủ đầu tư, HSMT đưa ra hàng loạt yêu cầu kỹ thuật đối với bộ đèn như phải có chứng nhận IEC, CE, ENEC và nhiều bản test report theo các tiêu chuẩn châu Âu và quốc tế, do các tổ chức quốc tế đạt chuẩn ISO/IEC 17025 cấp và có đường link xác thực.
Theo các nhà thầu, phần lớn những chứng nhận này phục vụ cho thị trường châu Âu, không phải là yêu cầu bắt buộc tại Việt Nam. Trong khi đó, pháp luật hiện hành quy định ưu tiên áp dụng tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và đấu thầu, đặc biệt đối với các dự án sử dụng vốn trong nước. Việc đưa ra yêu cầu này trong HSMT không chỉ không cần thiết mà còn làm tăng chi phí, thu hẹp phạm vi tham dự của nhà thầu.
Kết quả thanh tra tại một số địa phương cũng cho thấy những bất cập tương tự. Tại TP. Bà Rịa (cũ), trong quá trình triển khai mua sắm thiết bị dạy học theo chương trình giáo dục phổ thông mới, cơ quan thanh tra đã chỉ ra việc yêu cầu một sản phẩm phải có đồng thời chứng nhận CE (châu Âu), FCC (Mỹ) và CCC (Trung Quốc) là không hợp lý. Theo kết luận, rất ít sản phẩm có thể đáp ứng đầy đủ các chứng nhận cho nhiều thị trường khác nhau, dẫn đến giảm tính cạnh tranh.
Theo các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất, phân phối thiết bị giáo dục và điện tử, việc xây dựng yêu cầu kỹ thuật trong HSMT cần dựa trên nhu cầu sử dụng thực tế, đặc điểm sản phẩm và các tiêu chuẩn phù hợp. Để bảo đảm cạnh tranh, các tiêu chí kỹ thuật nên được thiết kế theo hướng có tối thiểu ba nhà sản xuất trên thị trường có thể đáp ứng. Đồng thời, cần chú trọng công tác thẩm định giá, tránh tình trạng “đội” chi phí do đưa vào các yêu cầu không cần thiết.
Chuyên gia đấu thầu cho rằng, việc lạm dụng các chứng chỉ ISO, TCVN, QCVN hoặc các chứng nhận quốc tế vượt mức cần thiết có thể trở thành rào cản kỹ thuật, làm giảm tính cạnh tranh trong đấu thầu. Đối với hàng hóa thông dụng, việc nhà thầu cung cấp các tài liệu như giấy chứng nhận xuất xứ (C/O), chứng nhận chất lượng (C/Q), chứng nhận xuất xưởng hoặc tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất là bảo đảm cơ sở pháp lý để chứng minh nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.
