 |
| Lãnh đạo Quốc hội và các đại biểu Quốc hội tham dự phiên thảo luận |
Các đại biểu Quốc hội cho rằng phần lớn các Quỹ đã được sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy, từng bước phát huy vai trò quan trọng trong hỗ trợ an sinh xã hội, bảo vệ môi trường, phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, thúc đẩy chuyển đổi số cũng như huy động được nhiều nguồn lực xã hội phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Tuy nhiên, hệ thống Quỹ này vẫn còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn về pháp lý, vận hành, hiệu quả sử dụng nguồn lực. Nhiều Quỹ vẫn chưa có cơ sở thống nhất về địa vị pháp lý, cơ chế tài chính và phương thức hạch toán. Một số Quỹ vẫn chưa có quy chế hoạt động hoàn chỉnh hoặc đã có nhưng chậm được cập nhật, dẫn đến tình trạng “chờ cơ chế, treo nhiệm vụ”. Có quỹ kết dư lớn nhưng không hấp thụ được, hiệu quả sử dụng vốn còn thấp.
Để khắc phục những tồn tại nêu trên, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) kiến nghị một số giải pháp trọng tâm như: Thống nhất khung pháp lý cho các Quỹ tài chính ngoài ngân sách, trong đó xác định rõ tiêu chí thành lập, cơ chế hoạt động, mô hình quản trị và quy trình kiểm toán độc lập. Ban hành kịp thời các nghị định, quy chế còn thiếu, ưu tiên các Quỹ đang chờ cơ chế vận hành như Quỹ Viễn thông công ích, Quỹ Bảo vệ môi trường, Quỹ Hỗ trợ đầu tư. Thiết lập hệ thống giám sát số hóa liên thông toàn quốc, công khai định kỳ dữ liệu thu - chi - tồn quỹ - giải ngân trên Cổng thông tin của Bộ Tài chính.
Bên cạnh đó, cần rà soát, sắp xếp lại các Quỹ hoạt động kém hiệu quả hoặc trùng lặp chức năng; các Quỹ có mức giải ngân dưới 70% trong hai năm liên tiếp cần trình phương án điều chuyển hoặc hợp nhất. Đại biểu đề nghị mở rộng cơ chế huy động nguồn lực xã hội, nhất là với các Quỹ phát triển doanh nghiệp, hợp tác xã, đổi mới sáng tạo và du lịch thông qua hình thức đồng đầu tư, đối ứng, và chia sẻ rủi ro có điều kiện. Ngoài ra, cần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhàn rỗi của các Quỹ bảo hiểm trong giới hạn an toàn, nhằm bảo toàn và phát triển Quỹ nhưng vẫn đảm bảo nguyên tắc an sinh xã hội bền vững.
Cùng quan điểm, đại biểu Thạch Phước Bình (tỉnh Vĩnh Long) đề xuất một số giải pháp trọng tâm như Ban hành Luật Quản lý các Quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách hoặc bổ sung một chương riêng trong Luật Ngân sách Nhà nước sửa đổi, nhằm thống nhất thể chế, quy định rõ tiêu chí thành lập, phạm vi hoạt động, cơ chế kiểm soát, báo cáo và giải thể; Tăng cường công khai, minh bạch, kiểm toán bắt buộc hàng năm (với các Quỹ có trên 30% vốn ngân sách phải chịu kiểm toán nhà nước toàn diện); Sắp xếp lại hệ thống Quỹ theo hướng tinh gọn; hợp nhất các Quỹ trùng lặp như Quỹ Đổi mới công nghệ và Quỹ Phát triển khoa học công nghệ; giải thể các quỹ hoạt động yếu, thiếu nguồn thu ổn định.
Đại biểu cũng đề nghị cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong giám sát tài chính, xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về Quỹ tài chính ngoài ngân sách, kết nối với hệ thống Kho bạc Nhà nước và Kiểm toán Nhà nước để giám sát theo thời gian thực; Tăng cường trách nhiệm giải trình trước Quốc hội và cử tri, bởi theo đại biểu "mỗi đồng Quỹ, xét đến cùng vẫn là nguồn lực xã hội ủy thác cho Nhà nước quản lý".
Đại biểu Lý Thị Lan (tỉnh Tuyên Quang) cho rằng, việc Bộ Tài chính đang xây dựng nghị định mới về tổ chức và hoạt động của Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa thay thế các Nghị định 39/2019 và Nghị định 45/2024 của Chính phủ là rất cần thiết và kịp thời, nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng và của Quốc hội về phát triển kinh tế tư nhân. Đại biểu đề nghị dự thảo nghị định cần tập trung vào 3 yếu tố cốt lõi: xác định rõ địa vị pháp lý và mô hình hoạt động của Quỹ theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp, đủ năng lực tài chính để hỗ trợ doanh nghiệp; Mở rộng phạm vi hỗ trợ, chú trọng doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và hộ cá nhân kinh doanh với thủ tục đơn giản, minh bạch và dễ tiếp cận; Tăng tính liên thông và phân cấp, cho phép phối hợp chặt chẽ giữa các địa phương, nhất là các tỉnh miền núi để đảm bảo nguồn lực hỗ trợ đến đúng đối tượng và phát huy hiệu quả thực chất.
