 |
| Công ty CP Tập đoàn Đồng Tâm bị chấm dứt hợp đồng đối với phần công việc đảm nhận trị giá hơn 193 tỷ đồng tại Gói thầu số 21 thuộc Dự án Đường Tố Hữu nối dài đi sân bay Phú Bài. Ảnh: Hoài Nhân |
Những liên danh “đứt gánh”…
Gói thầu số 12 (Chi phí xây lắp và thiết bị đợt 1) thuộc Dự án Đầu tư xây dựng tòa nhà Trung tâm Công nghệ thông tin TP. Huế là một ví dụ. Liên danh Công ty CP Đầu tư Phát triển Xây dựng Công Thành - Công ty TNHH TM Hoàng Nhật Phát trúng gói thầu này với giá 34,599 tỷ đồng. Hợp đồng được ký kết ngày 28/12/2023. Trong Liên danh, Công Thành thực hiện phần xây dựng cơ bản, cung cấp thiết bị; Công ty TNHH TM Hoàng Nhật Phát thi công hệ thống phòng cháy chữa cháy. Ngày 18/7/2025, Chủ đầu tư chấm dứt hợp đồng với Liên danh nhà thầu do Công Thành không còn đủ năng lực tài chính để tiếp tục thi công. Trước đó, Chủ đầu tư đã phát hành 3 văn bản trong tháng 11, 12/2024 và tháng 4/2025, yêu cầu Nhà thầu có giải pháp tăng ca, tăng kíp, tăng mũi thi công để đẩy nhanh tiến độ. Tuy nhiên, Nhà thầu vẫn không có giải pháp khắc phục. Theo hợp đồng, Liên danh bị xử phạt 30 triệu đồng, trong đó, giá trị xử phạt của Công Thành là 27 triệu đồng và Công ty TNHH TM Hoàng Nhật Phát là 3 triệu đồng.
Việc chấm dứt hợp đồng này làm kéo dài thời gian thực hiện Dự án. Tháng 6/2026, Trung tâm Công nghệ thông tin TP. Huế lựa chọn nhà thầu thực hiện phần việc còn lại (Gói thầu số 16 Chi phí xây lắp và thiết bị còn lại chưa thực hiện của Gói thầu số 12), phê duyệt kết quả vào tháng 7/2026. Liên danh Công ty TNHH MTV Xây dựng Hoàng Phú - Công ty TNHH Đầu tư và Thương mại Khánh Trang - Công ty CP Công nghệ và Thương mại CECOM được chọn với giá trúng thầu 23,787 tỷ đồng, thời gian thực hiện 180 ngày.
Một trường hợp khác xảy ra tại Gói thầu Thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị công trình thuộc Dự án Xây dựng tòa nhà giảng đường trung tâm Trường Đại học Thương mại. Liên danh Công ty CP Đầu tư năng lượng - Xây dựng - Thương mại Hoàng Sơn - Công ty CP Xây dựng Nova - Công ty CP Tư vấn Công nghệ và Kỹ thuật điện Đại Dương - Công ty TNHH Cơ điện lạnh Đại Thắng trúng thầu với giá 368,999 tỷ đồng. Hợp đồng ký ngày 4/10/2023, thời gian thực hiện 560 ngày. Ngày 28/8/2026, Trường Đại học Thương mại chấm dứt Hợp đồng thi công xây dựng công trình số 28/2023/HĐTCXD ngày 4/10/2023 cùng các phụ lục hợp đồng kèm theo đối với toàn bộ phần khối lượng công việc chưa thực hiện thuộc trách nhiệm của Công ty CP Đầu tư Năng lượng - Xây dựng - Thương mại Hoàng Sơn (thành viên đứng đầu Liên danh) và Công ty CP Xây dựng Nova, do 2 nhà thầu vi phạm tiến độ thực hiện hợp đồng.
Tại Hưng Yên, ngày 14/9/2026, Công ty CP Xây dựng và Đầu tư An Phát - thành viên đứng đầu liên danh thực hiện Gói thầu Thi công xây dựng công trình và đảm bảo an toàn giao thông thuộc Dự án Nâng cấp, mở rộng ĐT.387 đoạn từ nút giao QL.5 đến QL.38 (Km8+417 - Km15+700) bị Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 1 tỉnh Hưng Yên chấm dứt hợp đồng. Lý do là An Phát đã quá 28 ngày liên tục không thực hiện công việc theo hợp đồng tính từ ngày 15/3/2026, không đủ năng lực tài chính để thực hiện tiếp Gói thầu. Thành viên còn lại của Liên danh là Công ty CP Xây dựng Đắc Đạo từ chối thay thế An Phát thực hiện phần công việc dở dang.
Trước đó, vì lý do tương tự, Công ty CP Xây dựng và Đầu tư An Phát bị chấm dứt hợp đồng phần công việc của mình tại Gói thầu số 02 Thi công xây lắp công trình thuộc Dự án Xây dựng cầu Cửu An 1 (bên phải) và cầu Cửu An 2 (bên trái) trên đường bên tuyến đường bộ nối đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng với đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình, tỉnh Hưng Yên.
Tại TP. Huế, tình trạng một thành viên không bảo đảm tiến độ cũng dẫn tới việc phải cắt phần việc đảm nhận trong liên danh. Ngày 22/6, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng và phát triển đô thị TP. Huế ban hành Quyết định số 1381/QĐ-BĐTPT chấm dứt hợp đồng đối với phần công việc do Công ty CP Tập đoàn Đồng Tâm đảm nhận tại Gói thầu số 21 thuộc Dự án Đường Tố Hữu nối dài đi sân bay Phú Bài. Theo Quyết định, Công ty CP Tập đoàn Đồng Tâm thực hiện công việc không đúng tiến độ hợp đồng và các cam kết, dừng mọi hoạt động thi công trên công trường từ ngày 15/5 đến ngày 12/6/2026, trước đó đã 2 lần bị phạt chậm tiến độ nhưng không có biện pháp khắc phục. Gói thầu trị giá hơn 583 tỷ đồng, do Liên danh 456 - Đồng Tâm - An Phú Quảng Ninh - FECON thực hiện. Đồng Tâm đảm nhận khối lượng công việc trị giá 193,3 tỷ đồng, nhưng mới thực hiện khoảng 13,3 tỷ đồng, chưa tới 7%.
Tại Điện Biên, tháng 11/2025, Công ty TNHH Xây dựng Đoàn Lân tỉnh Điện Biên bị chấm dứt hợp đồng tại 3 gói thầu mà công ty này tham gia thực hiện với tư cách thành viên liên danh. Nhà thầu bị xác định vi phạm hợp đồng, không còn năng lực để tiếp tục thực hiện hợp đồng, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ, chất lượng, hiệu quả của gói thầu.
Từ dữ liệu được công bố trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, còn rất nhiều “cú bắt tay” không đi đến đích khác ảnh hưởng đến tiến độ chung của gói thầu, phát sinh chi phí, thời gian xác định trách nhiệm, xử lý chấm dứt hợp đồng…
Mỗi thành viên cần bước vào liên danh bằng năng lực thật
Ở góc độ các nhà thầu, có nhiều nguyên nhân chủ quan, khách quan khiến nhà thầu không đủ sức hoàn thành hợp đồng. Việc rút khỏi công trình đồng nghĩa với thiệt hại như bị tịch thu bảo đảm thực hiện hợp đồng, bị nêu tên nhà thầu vi phạm và ảnh hưởng đến năng lực, uy tín khi tham gia đấu thầu các gói thầu khác. Việc một thành viên trong liên danh vi phạm có thể làm phát sinh tranh chấp nội bộ, ảnh hưởng tiến độ chung, dòng tiền, quan hệ với chủ đầu tư…
Một số nhà thầu chia sẻ, liên danh có thể giúp nhà thầu có cơ hội tham gia vào các gói thầu lớn, tích lũy dần kinh nghiệm. Tuy nhiên, cũng có những rủi ro, vì chỉ có thể biết được năng lực của đối tác tại thời điểm “bắt tay” tham gia gói thầu, trong khi quá trình thực hiện hợp đồng có thể kéo dài nhiều năm, năng lực đối tác có thể không còn đảm bảo để cùng thực hiện hợp đồng. Việc một thành viên bị loại khỏi hợp đồng có thể khiến thành viên không vi phạm phải phối hợp với một nhà thầu mới nếu phần việc được lựa chọn lại, phải điều chỉnh phương án tổ chức thực hiện, hay phải phối hợp xử lý các điểm giao thoa giữa phần việc cũ và phần việc còn lại, chưa kể phải giải quyết các vấn đề phát sinh trong quan hệ nội bộ.
Theo một chuyên gia đấu thầu, pháp luật đấu thầu đã thiết kế cơ chế để xử lý riêng thành viên vi phạm hợp đồng, không còn năng lực thực hiện gói thầu. Theo đó, Khoản 22 Điều 140 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP quy định cơ chế chấm dứt hợp đồng với thành viên vi phạm; các thành viên còn lại được tiếp tục thực hiện hợp đồng tương ứng với phần công việc đảm nhận trong liên danh; phần công việc của thành viên vi phạm được giao cho các thành viên còn lại nếu các thành viên này đủ năng lực, kinh nghiệm; trường hợp các thành viên còn lại từ chối hoặc không đủ năng lực, kinh nghiệm thì chủ đầu tư tách phần công việc của thành viên vi phạm thành gói thầu riêng để chỉ định thầu theo quy định hoặc tổ chức lựa chọn nhà thầu theo quy định. Việc xử lý bảo đảm thực hiện hợp đồng phụ thuộc vào cách xử lý phần công việc còn lại. Nếu phần việc của thành viên vi phạm được tách thành gói thầu riêng thì có trường hợp giá trị bảo đảm thực hiện hợp đồng của tất cả thành viên liên danh bị tịch thu. Ngược lại, nếu phần việc được giao cho các thành viên còn lại thực hiện thì chỉ thành viên vi phạm bị tịch thu giá trị bảo đảm. Do đó, nguy cơ bị tịch thu bảo đảm thực hiện hợp đồng của tất cả thành viên liên danh là có thể xảy ra vì rất nhiều trường hợp thành viên còn lại không thể thực hiện được phần công việc dở dang của thành viên vi phạm.
Một “cú bắt tay” chỉ thực sự tạo ra giá trị khi mỗi thành viên bước vào liên danh bằng năng lực thực chất và trách nhiệm đến cùng với phần việc của mình. Nếu một thành viên không đủ sức thực hiện phần việc đã nhận, cái giá không chỉ là tiền phạt hay một hợp đồng bị chấm dứt, mà tiến độ dự án bị ảnh hưởng, các thành viên còn lại có thể phải gánh thêm khối lượng, chủ đầu tư mất thêm thời gian xử lý, nhiều trường hợp phải lựa chọn nhà thầu thay thế, chính doanh nghiệp vi phạm phải đối mặt với hệ quả về uy tín và cơ hội tham gia các gói thầu tiếp theo.
