 |
| Những tháng ngày này, việc tìm kiếm nguồn nguyên vật liệu xây dựng căng như dây đàn trong cái nắng nóng và nguồn cung khan hiếm |
Khi nhà thầu đi đón sà lan cát
Những ngày đầu mùa hè 2026 nắng gay gắt, câu chuyện giữa chúng tôi và các nhà thầu chủ yếu xoay quanh… việc tìm nguồn vật liệu. “Cát, đá, bê tông nhựa nóng, bê tông tươi, nhựa, rồi giá xăng, dầu, chi phí vận tải, giá nhân công làm đầu câu chuyện và dường như không có dấu hiệu kết thúc”, đó là câu đùa của 1 nhà thầu xây lắp giao thông công trình tại Đồng bằng sông Cửu Long. Nhưng trăm nghe không bằng một thấy, trăm thấy không bằng trải nghiệm đi săn sà lan cát cùng nhà thầu.
Theo lời mời của nhà thầu, tôi quyết định tham gia một chuyến “săn sà lan” - cách nói vui của dân công trình. “Đơn vị chúng tôi đang thi công một đoạn tuyến tránh cao tốc. Khối lượng cát san lấp, cát xây tô luôn trong tình trạng thiếu. Việc tìm kiếm từ các mỏ gặp nhiều khó khăn do nguồn cung có hạn, lại phân khai cho các dự án trọng điểm xếp hàng dài đợi. Để chủ động tiến độ, chúng tôi phải tự tìm nguồn cát thương mại”, nhà thầu cho biết. Nguồn cát thương mại phần lớn do thương lái thu mua từ nhiều nguồn đơn lẻ, nhập khẩu từ các mỏ bên Campuchia rồi sau đó bán ra thị trường.
Đi đến tận công trường, cảm nhận những khó khăn trước tình trạng bão giá, khan hiếm nguyên vật liệu, chúng tôi không chỉ phản ánh mà còn mở rộng tương tác với chuyên gia, cơ quan quản lý, với mong mỏi tìm ra các giải pháp căn cơ nhằm hỗ trợ cho nhà thầu…
Một trưa đầu tháng 6, theo chân nhà thầu chúng tôi có mặt trên bãi sông. Điện thoại nhà thầu liên tục đổ chuông. “Sà lan báo có 2 nhỏ (400 tấn) và 1 lớn (3.500 tấn). Thuận mua vừa bán”, nhà thầu khấp khởi. Đợi tầm 1 tiếng đồng hồ, tiếng động cơ sà lan vang vang từ đằng xa. Nhà thầu lập tức gọi điện cho chủ sà lan “san lấp là 300.000 đồng/m3; xây tô 490.000 đồng/m3 chúng tôi lấy nguyên sà”. Tuy nhiên, ngay khi chủ sà lan xuất hiện, giá cát đã được cập nhật bằng… miệng: “Nay phải ốp giá mới rồi. San lấp 330.000 đồng/m3; xây tô là 530.000 đồng/m3. Không bớt dù 1 đồng”. Nhà thầu ngỡ ngàng và năn nỉ: “Thật sự giá đó khó với chúng tôi quá. Các anh có thể cho thương lượng giảm chút được không?”. Không một lời chia sẻ, chủ sà lan lệnh quay đầu ngay lập tức trong ánh mắt thất thần của nhà thầu. “Họ có quá nhiều nhà thầu mời chào để mua cát. Thôi, lại tính cách khác vậy”, nhà thầu nói.
Trên cuốc xe quay lại công trình, nhà thầu chia sẻ: “Giá cát san lấp trong dự toán và hợp đồng chỉ xấp xỉ 200.000 đồng/m3 thôi. Giá cát vàng xây tô cũng chỉ bằng 2/3 giá thị trường. 6 tháng đầu năm nay giá cả bất thường, nhà thầu càng thi công càng lỗ, càng ăn mòn lợi nhuận. Mà đâu chỉ chịu mỗi chi phí vật liệu tăng. Nào xăng dầu, nào ca máy, nào nhân công…, tất cả đều tăng phi mã trong khi nhà thầu bị ghì chặt bởi hợp đồng đơn giá cố định hoặc hợp đồng trọn gói”.
Đưa thợ giỏi lên núi
Giá nhân công xây dựng đang từng bước tăng kéo theo chi phí xây dựng của nhà thầu thêm gánh nặng, nhưng câu chuyện thách thức hơn diễn ra ở những gói thầu xây lắp miền biên giới. Hơn 100 công trình trường học liên cấp nội trú trên cả nước là hơn 100 bài toán của các đơn vị thi công đối với việc huy động nhân sự lành nghề. Theo đại diện Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp tỉnh Nghệ An, quy định hiện hành của ngành xây dựng về hệ số bù nhân công miền núi đã bị cắt bỏ. Đơn giá nhân công theo định mức hiện hành không còn phù hợp thực tế, khiến nhà thầu gặp nhiều khó khăn.
Trong khi đó, trao đổi với phóng viên, một nhà thầu tại tỉnh Nghệ An cho biết, do cắt giảm hệ số bù nhân công này, chi phí cho công nhân lành nghề trở thành áp lực đổ lên vai nhà thầu. “Giá công thợ xây ở đồng bằng đang dao động 400.000 - 600.000 đồng/ngày. Giá này đã vượt so với đơn giá cập nhật của Sở Xây dựng (thường từ 300.000 - 500.000 đồng/ngày. Thế nhưng để tìm được thợ lành nghề đưa lên miền núi, biên giới thi công, nhà thầu phải trả từ 700.000 - 900.000 đồng/ngày. Đó là chưa tính chi phí đi lại, ăn ở, liên lạc… Như vậy, để bảo đảm nhân sự duy trì tiến độ thi công các gói thầu, chúng tôi phải chấp nhận bù lỗ”, đại diện nhà thầu chia sẻ.
Chi phí là một vấn đề nan giải, nhưng khó nhất là huy động đủ nhân sự để bám trụ công trình. Tại công trình Trường Liên cấp Tam Thái (Nghệ An), việc di chuyển rất khó khăn, từ TP. Vinh phải đi hơn 300 km mới tới địa bàn xây dựng. Sau đó, nhà thầu phải bố trí xe máy chở từng tốp công nhân vào công trình (cách đường quốc lộ mấy chục km, phải di chuyển đường rừng). Thời tiết, khí hậu khắc nghiệt (gió Lào khô hanh và nhiệt độ có thời điểm lên tới hơn 40 độ C) và địa bàn cách trở, sinh hoạt thiếu thốn đã làm nhiều người không muốn nhận việc. Giữ chân người lao động trong suốt thời gian thi công đòi hỏi chế độ đãi ngộ tốt và quan tâm chu đáo đến đời sống của công nhân.
Trong cái khắc nghiệt của điều kiện thi công, chúng tôi gặp nhiều người lao động miệt mài làm việc không chỉ vì thu nhập. Trao đổi với phóng viên, anh Vừ Bá Vải, một thợ xây lâu năm cho biết, đây là công trình rất quan trọng đối với ngành giáo dục cũng như địa phương nên anh em công nhân đều cố gắng gắn bó với công trình.
Đi đến tận công trường, cảm nhận những khó khăn trước tình trạng bão giá, khan hiếm nguyên vật liệu, chúng tôi không chỉ phản ánh mà còn mở rộng tương tác với chuyên gia, cơ quan quản lý, với mong mỏi tìm ra các giải pháp căn cơ nhằm hỗ trợ cho nhà thầu…
Trên nền đường hầm hập giữa cái nắng gay gắt mùa hè, từng lớp nhựa nóng từ máy rải vẫn đều đặn đi từng lớp mịn như nhung. Những bàn tay đen nhẻm, chai sạn, những gương mặt sạm đi vì sương gió nhưng thoăn thoắt thao tác. Những mũi khoan chính xác tăm tắp sau ánh lửa nhiệt tương phản với màu áo xanh công nhân đẫm mồ hôi. Đằng sau đó chính là hạnh phúc của những nhà thầu, những người thợ được góp sức nhỏ bé hình thành nên các công trình ý nghĩa, thay đổi diện mạo của nhiều vùng đất.
Hạnh phúc người làm báo là những chuyến đi thực tế, được chia sẻ khó khăn, trải nghiệm tại công trình, ghi nhận đề xuất của nhà thầu để kết nối, tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn và cả những bữa cơm công trường giản dị giữa lúc giao ca giữa rộn ràng tiếng xe cơ giới tấp nập vào ra tiếp liệu.
