 |
| Một số ý kiến đề xuất làm rõ trách nhiệm của đấu giá viên và tổ chức hành nghề đấu giá khi phát hiện dấu hiệu bất thường tại cuộc đấu giá. Ảnh minh họa: Nhã Chi AI |
Băn khoăn việc tăng tiền đặt trước, cấm tham gia đấu giá
Theo quy định tại Điều 29 Dự thảo Luật ĐGTS (sửa đổi), tiền đặt trước đối với đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân từ 20% đến 50% giá khởi điểm, 10% đến 20% trong trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất thực hiện dự án đầu tư (Luật ĐGTS hiện hành quy định mức chung từ 5% đến 20%). Đồng thời, Điều 55 Dự thảo Luật bổ sung chế tài cấm tham gia đấu giá từ 6 tháng đến 5 năm đối với một số trường hợp vi phạm nghĩa vụ thanh toán dẫn đến hủy kết quả đấu giá.
Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (đoàn Vĩnh Long) bày tỏ đồng tình với định hướng tăng cường trách nhiệm của người tham gia đấu giá, nhưng cần cân nhắc tính hợp lý của mức tiền đặt trước tại Dự thảo Luật. Bởi lẽ, nếu quy định quá cao và áp dụng thiếu phân loại có thể vô tình hạn chế người có nhu cầu thực sự, làm giảm số lượng người tham gia và thu hẹp tính cạnh tranh của cuộc đấu giá. Đại biểu này đề nghị nghiên cứu, xác định mức tiền đặt trước theo tính chất, quy mô, giá trị tài sản và mức độ rủi ro của từng cuộc đấu giá, không nên áp dụng một mức cao cho mọi trường hợp. Đồng thời, phải kết hợp với các biện pháp kiểm soát hành vi thông đồng, thao túng giá và theo dõi lịch sử vi phạm của người tham gia.
Đối với chế tài cấm tham gia đấu giá từ 6 tháng đến 5 năm, cần quy định rõ căn cứ xác định thời hạn cấm tham gia đấu giá. Khoảng thời gian cấm từ 6 tháng đến 5 năm là tương đối rộng, nếu không có tiêu chí phân định cụ thể rất dễ dẫn đến áp dụng thiếu thống nhất giữa các địa phương và các trường hợp vi phạm. Thực tế, cần phân biệt người cố tình trả giá cao bất thường để thao túng kết quả rồi bỏ cọc với người trúng đấu giá không thể tiếp tục thực hiện nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng hoặc nguyên nhân khách quan chính đáng. Hai trường hợp này có bản chất khác nhau, không thể áp dụng chế tài như nhau.
Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Tây Ninh) cho rằng, quy định tiền đặt trước tối đa 20% giá khởi điểm đối với đấu giá quyền sử dụng đất thực hiện dự án và đến 50% đối với giao đất ở cho cá nhân có thể tạo ra rào cản tài chính rất lớn. Mức tiền đặt trước theo Dự thảo tăng gấp đôi so với quy định hiện hành, trong khi Dự thảo mở rộng các trường hợp bắt buộc phải thực hiện đấu giá trực tuyến. Sự kết hợp của 2 yêu cầu này có thể làm gia tăng tâm lý e ngại của người tham gia đấu giá. Số tiền đặt trước càng lớn, tâm lý lo ngại sai sót hoặc sự cố không mong muốn dẫn đến nguy cơ mất trắng khoản tiền này càng trở nên rõ rệt, có thể khiến nhiều người có nhu cầu, có năng lực phải cân nhắc, thậm chí là bỏ tham gia đấu giá, qua đó làm hạn chế tính cạnh tranh cũng như ảnh hưởng đến khả năng tổ chức thành công cuộc đấu giá.
Mặt khác, biên độ từ 20 - 50% là khá rộng, nếu thiếu tiêu chí cụ thể sẽ dẫn đến áp dụng thiếu thống nhất. Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung đề nghị quy định mức đặt trước thông thường phù hợp, hợp lý như quy định hiện hành và chỉ áp dụng mức cao hơn khi có căn cứ rõ ràng về tính chất, giá trị tài sản và nguy cơ bỏ cọc.
Đại biểu Tô Ái Vang (TP. Cần Thơ) phân tích góc nhìn khác cho rằng, trong các cuộc đấu giá đất, dự án quy mô lớn, khi giá khởi điểm được xác định chưa sát với thị trường, thì mức trần tiền đặt trước 20% chưa đủ sức nặng để ngăn chặn các nhóm lợi ích cố tình trả vượt giá nhằm thao túng thị trường rồi bỏ cọc. Trong khi đó, quy định chế tài cấm tham gia đấu giá từ 6 tháng đến 5 năm chỉ áp dụng đối với người trúng đấu giá quyền sử dụng đất và quyền khai thác khoáng sản vi phạm nghĩa vụ thanh toán, bỏ ngỏ rủi ro đối với các loại tài sản công quan trọng khác như tài sản hạ tầng, tần số viễn thông hay tài sản công tại các cơ quan nhà nước có giá trị rất lớn. Do đó, đại biểu này đề nghị nâng mức tiền đặt trước đối với đấu giá đất thực hiện dự án đầu tư lên tối thiểu là 10% và tối đa là 30% giá khởi điểm; mở rộng chế tài cấm tham gia đấu giá từ 6 tháng đến 5 năm áp dụng đối với các vi phạm nghĩa vụ thanh toán tiền trúng đấu giá của tất cả các loại tài sản công và tài sản nhà nước theo quy định tại Khoản 1 Điều 5.
Chủ động phát hiện và ngăn chặn hành vi vi phạm
Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) cho rằng, một trong những giải pháp ngăn chặn các hành vi thông đồng, dìm giá là chuyển từ quy định cấm thông đồng, dìm giá sang quy định rõ trách nhiệm chủ động phát hiện và ngăn chặn hành vi vi phạm.
Cụ thể, Điều 10 Dự thảo Luật nghiêm cấm hành vi thông đồng, móc nối để dìm giá, nâng giá, làm sai lệch kết quả đấu giá. Điểm đ Khoản 1 Điều 15 quy định đấu giá viên có quyền dừng phiên đấu giá khi phát hiện một số hành vi vi phạm. Đại biểu Nguyễn Văn Huy cho rằng, để phòng ngừa hiệu quả cần phải làm rõ hơn trách nhiệm của đấu giá viên và tổ chức hành nghề đấu giá khi phát hiện dấu hiệu bất thường thay vì chỉ dừng ở việc xử lý khi vi phạm đã được xác định.
Theo đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Khoản 2 Điều 15 quy định nghĩa vụ của đấu giá viên khi phát hiện dấu hiệu thông đồng, móc nối, dìm giá, nâng giá hoặc các hành vi khác có nguy cơ làm sai lệch kết quả đấu giá, phải kịp thời lập biên bản bảo toàn thông tin, tài liệu liên quan và báo cáo tổ chức hành nghề ĐGTS để xử lý theo thẩm quyền hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý. Đồng thời, đề nghị bổ sung vào Điều 20 trách nhiệm của tổ chức hành nghề đấu giá trong việc tiếp nhận, xử lý thông tin do đấu giá viên báo cáo, chủ động phối hợp với cơ quan có thẩm quyền để xác minh dấu hiệu vi phạm. Quy định như vậy sẽ xác lập rõ trách nhiệm từ người trực tiếp điều hành đến tổ chức chịu trách nhiệm về cuộc đấu giá.
Ngoài ra, đại biểu đề nghị bổ sung một khoản vào Điều 28 hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết về nội dung xử lý dấu hiệu bất thường trong quy chế cuộc đấu giá theo hướng: Quy chế cuộc đấu giá phải quy định việc ghi nhận diễn biến trả giá, lập biên bản khi phát hiện dấu hiệu thông đồng, móc nối, dìm giá, nâng giá, việc lưu giữ, bảo toàn thông tin, tài liệu có liên quan và trình tự báo cáo, chuyển thông tin cho cơ quan có thẩm quyền. Đối với đấu giá trực tuyến, cần chú trọng lưu trữ dữ liệu về thời điểm, mức giá, quá trình trả giá và các thông tin kỹ thuật liên quan để phục vụ việc kiểm tra khi có dấu hiệu bất thường. Việc nhận diện dấu hiệu phải dựa trên tiêu chí khách quan, không được mặc nhiên coi người trả giá thấp rút lui hoặc không tiếp tục trả giá là có hành vi vi phạm. Mục tiêu là tạo căn cứ phát hiện, xác minh, không phải làm phát sinh thêm rào cản đối với người tham gia đấu giá hợp pháp.
Đại biểu Hoàng Thị Thơ (Đồng Tháp) đề xuất bổ sung cơ chế phối hợp chia sẻ thông tin giữa các cơ quan có liên quan như cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế, đăng ký đất đai và các cơ quan chức năng khác tại Điều 9 Dự thảo Luật. Mục đích nhằm phục vụ việc xác minh thông tin về tổ chức, cá nhân tham gia đấu giá, đặc biệt là các mối quan hệ về sở hữu, kiểm soát doanh nghiệp và chủ sở hữu hưởng lợi cuối cùng. Đây là cơ sở quan trọng để phát hiện những trường hợp sử dụng nhiều pháp nhân, nhiều cá nhân đứng tên nhưng thực chất do một chủ thể chi phối hoặc cùng hướng đến một lợi ích chung nhằm thao túng hoạt động đấu giá.
Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định theo hướng kiểm soát cả hành vi thông đồng, thao túng đấu giá trực tiếp và gián tiếp thông qua cá nhân, tổ chức trung gian; bổ sung trách nhiệm của tổ chức hành nghề đấu giá và người có tài sản đấu giá trong việc phát hiện, ghi nhận, bảo quản thông tin và chuyển cơ quan có thẩm quyền xác minh khi có dấu hiệu thông đồng, thao túng thông qua các chủ thể trung gian.
