Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi): Nhiều thay đổi về hình thức lựa chọn nhà thầu

Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) bổ sung nguyên tắc chủ đầu tư, người có thẩm quyền được tự quyết định hình thức đấu thầu trong trường hợp gói thầu đáp ứng đồng thời các tiêu chí, điều kiện áp dụng nhiều hình thức lựa chọn nhà thầu. Ảnh: Gia Khoa

Các hình thức lựa chọn nhà thầu

Điều 19 Dự thảo Luật quy định 10 hình thức lựa chọn nhà thầu gồm: đấu thầu rộng rãi; đấu thầu hạn chế; đàm phán cạnh tranh; chào giá trực tuyến; tham gia thực hiện của cộng đồng; chỉ định thầu; đặt hàng; tự thực hiện; đàm phán giá; lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt. Giao Chính phủ quy định các hình thức lựa chọn nhà thầu khác phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước đối với hoạt động đấu thầu.

So với Luật hiện hành, Dự thảo Luật bỏ hình thức chào hàng cạnh tranh để tích hợp vào đấu thầu rộng rãi; bỏ hình thức mua sắm trực tiếp để tích hợp vào chỉ định thầu; duy trì và hoàn thiện quy định về trường hợp áp dụng các hình thức đấu thầu hạn chế, đặt hàng, tự thực hiện và tham gia thực hiện của cộng đồng trên cơ sở kế thừa các quy định đã được áp dụng ổn định, phù hợp với đặc thù của từng ngành, lĩnh vực và đang được quy định trong pháp luật chuyên ngành.

Bên cạnh đó, Dự thảo Luật bổ sung trường hợp áp dụng hình thức đặt hàng đối với sản phẩm, hàng hóa từ kết quả của nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển công nghệ cao, nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược; hàng hóa, dịch vụ được đặt hàng để thực hiện các dự án, nhiệm vụ phát triển kinh tế nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương đã được xác định tại Kết luận số 18-KL/TW. Đồng thời, bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh được áp dụng đối với các gói thầu mà chủ đầu tư chưa thể xác định đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá gói thầu, đáp ứng yêu cầu đặc thù phát sinh trong hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Bổ sung trường hợp áp dụng hình thức đàm phán giá đối với gói thầu mua thiết bị y tế chỉ có 1 hoặc 2 chủng loại thiết bị y tế đáp ứng được nhu cầu chuyên môn của cơ sở y tế; mua trực tiếp từ chủ sở hữu thiết bị y tế, chủ sở hữu số lưu hành hoặc đại lý được chủ sở hữu số lưu hành ủy quyền trực tiếp đối với cơ sở y tế để sử dụng cho hoạt động của đơn vị.

Dự thảo Luật tiếp tục quy định tiêu chí cơ bản áp dụng hình thức chỉ định thầu, mở rộng trường hợp áp dụng đối với gói thầu thuộc dự án đầu tư công cần đẩy nhanh tiến độ; giao Chính phủ quy định chi tiết trường hợp chỉ định thầu nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và đặc thù của từng lĩnh vực. Phân định rõ căn cứ, điều kiện áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt theo hướng tập trung xác định bản chất, đặc thù của gói thầu thay vì liệt kê cụ thể từng lĩnh vực, nhiệm vụ nhằm bao quát các trường hợp phát sinh trong thực tiễn, bảo đảm tính linh hoạt trong lựa chọn nhà thầu…

Dự thảo Luật bổ sung nguyên tắc chủ đầu tư, người có thẩm quyền được tự quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu trong trường hợp gói thầu đáp ứng đồng thời các tiêu chí, điều kiện áp dụng nhiều hình thức lựa chọn nhà thầu.

Lý giải về việc tích hợp một số hình thức lựa chọn nhà thầu, theo Bộ Tài chính, trên thực tế, hình thức mua sắm trực tiếp và chỉ định thầu đều là hình thức lựa chọn trực tiếp nhà thầu không thông qua cạnh tranh; hình thức đấu thầu rộng rãi và chào hàng cạnh tranh đều là lựa chọn nhà thầu trên cơ sở cạnh tranh, chỉ khác nhau về mức độ đơn giản hóa quy trình, thủ tục, thời gian lựa chọn nhà thầu nhưng lại được quy định thành các hình thức lựa chọn nhà thầu độc lập, với điều kiện, trình tự và thủ tục áp dụng riêng.

Về bổ sung một số hình thức mới, Bộ Tài chính cho biết, hình thức đàm phán cạnh tranh đã được áp dụng tại nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế. Hình thức này cho phép chủ đầu tư hoàn thiện yêu cầu của gói thầu thông qua đàm phán trực tiếp trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh giữa các nhà thầu, qua đó lựa chọn được giải pháp tối ưu, góp phần rút ngắn thời gian lựa chọn nhà thầu. Đồng thời, cơ chế đặt hàng cần được tiếp tục hoàn thiện nhằm thể chế đầy đủ chủ trương đã được xác định tại Kết luận số 18-KL/TW.

Linh hoạt nhưng phải đảm bảo hiệu quả

Trong quá trình góp ý xây dựng Dự thảo Luật, Sở Tài chính Nghệ An chia sẻ sự băn khoăn khi loại bỏ hình thức chào hàng cạnh tranh có thể làm kéo dài thời gian mua sắm đối với các gói thầu thông dụng, quy mô nhỏ. Đại diện Viettel cũng cho rằng, cùng là cạnh tranh nhưng tính chất, quy trình, trình tự khác nhau, do đó khi gộp lại cần làm rõ được trình tự thực hiện để bảo đảm linh hoạt trong quá trình triển khai.

Đối với chào giá trực tuyến, Hiệp hội Thương mại Mỹ tại Việt Nam (AmCham Việt Nam) lưu ý hình thức này phù hợp với hàng hóa tiêu chuẩn, cấu hình tương đồng và dễ so sánh giá. Tuy nhiên, nếu áp dụng không phân biệt cho thiết bị y tế công nghệ cao, có thể dẫn đến cạnh tranh thuần túy về giá, bỏ qua chất lượng chẩn đoán, hiệu quả điều trị, dịch vụ sau bán hàng, phần mềm, AI và chi phí vòng đời thiết bị.

Đối với đàm phán cạnh tranh, đa số ý kiến đồng tình việc bổ sung hình thức này để thuận lợi cho việc lựa chọn nhà thầu các gói thầu công nghệ cao, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và tính đặc thù trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên, cần bổ sung quy định bảo mật tuyệt đối toàn bộ giải pháp kỹ thuật, bí mật công nghệ của nhà thầu trong quá trình đàm phán. Đồng thời, các nhà thầu có điều kiện tiếp cận cùng một mặt bằng thông tin giữa các vòng đàm phán và cơ hội đưa ra đề xuất cuối cùng...

Cục Quản lý đấu thầu, Bộ Tài chính cho biết, việc tích hợp chào hàng cạnh tranh vào đấu thầu rộng rãi sẽ không làm tăng thời gian, thủ tục đối với gói thầu quy mô nhỏ, thông dụng. Dự thảo Luật giao Chính phủ quy định quy trình, thủ tục lựa chọn nhà thầu phù hợp với quy mô, tính chất của từng gói thầu, trong đó có quy trình đơn giản, rút gọn và thực hiện trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Nhiều nội dung khác về quy trình, thủ tục thực hiện các hình thức mới sao cho bảo đảm hiệu quả, đúng mục tiêu sẽ được nghiên cứu, tiếp thu trong quá trình hoàn thiện dự thảo nghị định hướng dẫn.

Thẩm tra Dự thảo Luật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính (KTTC) của Quốc hội đánh giá, đàm phán cạnh tranh là hình thức mới so với luật hiện hành, đa số ý kiến Ủy ban thống nhất với việc bổ sung hình thức này. Tuy nhiên, cần bảo đảm bí mật kinh doanh, quyền sở hữu trí tuệ và thông tin riêng của từng nhà thầu, không sử dụng thông tin, giải pháp của nhà thầu này để tạo lợi thế cho nhà thầu khác. Về chào giá trực tuyến, đề nghị nghiên cứu xác định nguyên tắc chỉ áp dụng đối với hàng hóa, dịch vụ có yêu cầu kỹ thuật, chất lượng và điều kiện thương mại được xác định rõ, có khả năng so sánh trực tiếp. Về đàm phán giá, đa số ý kiến Ủy ban KTTC ghi nhận sự cần thiết của cơ chế này, nhưng đề nghị cân nhắc quy định tại Luật nguyên tắc kiểm chứng, tham chiếu giá và căn cứ quyết định bảo mật; chỉ bảo mật trong phạm vi thực sự cần thiết, đồng thời bảo đảm cơ quan có thẩm quyền được tiếp cận đầy đủ thông tin để kiểm tra, thanh tra, kiểm toán.

Đối với chỉ định thầu, Ủy ban KTTC nhấn mạnh việc mở rộng chỉ định thầu cần được đặt trong yêu cầu bảo đảm tính cần thiết, tính đặc thù và khả năng kiểm soát. Tương tự, về lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt đề nghị quy định rõ thẩm quyền quyết định áp dụng hình thức này và cơ chế báo cáo, giám sát tương ứng.