 |
| Máy biến áp của Việt Nam sản xuất xuất khẩu sang Australia (ảnh: EVN) |
Xung đột tại Trung Đông từ cuối tháng 2/2026 đã nhanh chóng lan rộng, tác động tới thị trường năng lượng và vận tải toàn cầu. Giá nhiên liệu biến động mạnh, chi phí logistics và bảo hiểm hàng hải tăng cao, kéo theo chi phí đầu vào của DN leo thang.
Đối với DN Việt Nam, đặc biệt trong các ngành phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu hoặc thị trường xuất khẩu xa, áp lực chi phí và rủi ro thị trường ngày càng rõ nét. Phản ánh tại buổi làm việc với Đoàn công tác Bộ Công Thương ngày 17/3/2026, nhiều DN cho biết đang gặp khó khăn trong việc duy trì ổn định sản xuất và kiểm soát chi phí do giá năng lượng toàn cầu cũng như trong nước tăng cao, tác động bất lợi tới hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Trong khi đó, các thị trường xuất khẩu (XK) lớn cũng ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về kỹ thuật, minh bạch và phát triển bền vững, khiến dư địa cạnh tranh của DN bị thu hẹp nếu không kịp thời thích ứng.
Tại Hội thảo về rủi ro, tuân thủ và ĐMST trong chuỗi cung ứng vừa diễn ra tại Hà Nội, ông Đỗ Tiến Thịnh, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC) thuộc Bộ Tài chính cho rằng, DN Việt, đặc biệt là DN tham gia XK cần tận dụng ĐMST trong phát triển chuỗi cung ứng để giảm thiểu ảnh hưởng bất lợi của thị trường. “ĐMST không chỉ cải thiện sản phẩm, mà còn giúp tái định vị hàng hóa của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu”, ông Thịnh nhìn nhận.
Lãnh đạo NIC gợi mở, ngoài việc tuân thủ các quy định và tiêu chuẩn XK, DN cần tập trung nâng cao năng lực nội tại và một trong những yếu tố quan trọng của năng lực này là ĐMST. Theo đó, DN cần chú trọng 3 trụ cột chính. Trước tiên là đổi mới sản phẩm. Để duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế, sản phẩm cần liên tục được cải tiến và phát triển. “Chúng ta có thể thấy rất rõ điều này ở các hãng công nghệ lớn như Apple hay Samsung… mỗi năm đều giới thiệu những phiên bản sản phẩm mới”, đại diện NIC dẫn chứng.
Thứ hai là đổi mới quy trình gắn với việc ứng dụng các công nghệ như AI, dữ liệu lớn, Internet và các hệ thống số hóa trong sản xuất và quản lý chuỗi cung ứng. Khi dữ liệu được kết nối và chia sẻ hiệu quả giữa DN và các cơ quan quản lý, quy trình XK có thể trở nên thuận lợi và minh bạch hơn.
Thứ ba là đổi mới mô hình kinh doanh thông qua ứng dụng khoa học công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động của DN, mở rộng thị trường XK thông qua thương mại điện tử…
Tại Việt Nam, một số DN lớn như Vinamilk, Thaco… đã ứng dụng hệ thống quản trị chuỗi cung ứng thông minh với dữ liệu thời gian thực giúp giảm thiểu thiệt hại lưu kho.
Ở góc độ quốc tế, bà Jennifer Kissner, Chủ tịch Hội đồng quản trị Mạng lưới Kiểm toán tuân thủ nhà cung cấp (SCAN) cho rằng, DN Việt Nam cần thay đổi tư duy, coi tuân thủ các quy định về an ninh chuỗi cung ứng là một phần của chiến lược phát triển. Hiện nhiều quốc gia nhập khẩu đã đưa ra yêu cầu, nếu DN không chứng minh được tính minh bạch trong chuỗi cung ứng sẽ đối mặt với rủi ro bị tạm giữ hàng hóa tại cửa khẩu, gây thiệt hại nặng nề về cả tài chính và uy tín thương hiệu.
Như vậy, có thể thấy, trong bối cảnh biến động gia tăng, “cú sốc” Trung Đông buộc DN Việt phải đẩy nhanh ĐMST để nâng cao khả năng chống chịu và thích ứng. Những DN chủ động tái cấu trúc trên nền tảng ĐMST có thể giảm thiểu tác động tiêu cực, tăng cơ hội nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Điểm tích cực là, trong bối cảnh thúc đẩy ĐMST bao trùm, Việt Nam tiếp tục được nhiều tổ chức và quỹ đầu tư quốc tế đánh giá là điểm đến chiến lược trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Phát biểu tại Diễn đàn ĐMST và Đầu tư Việt Nam - Hoa Kỳ diễn ra trong khuôn khổ Triển lãm Điện tử toàn cầu 2026 tổ chức hôm 17/3/2026 (California, Hoa Kỳ), Chủ tịch Hiệp hội Điện tử toàn cầu (GEA) John W Mitchell đánh giá: “Việt Nam đang vươn lên như một mắt xích trọng yếu, một điểm đến đầy sức nặng mang tính chiến lược trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu”. Theo Chủ tịch GEA, kết quả này đạt được là nhờ sự đồng hành quyết liệt, mang tính kiến tạo của Chính phủ Việt Nam, kết hợp cùng nguồn nhân lực trẻ giàu khát vọng, chính là nam châm thu hút sự quan tâm sâu sắc từ giới đầu tư Hoa Kỳ.
Thực tế cho thấy, ĐMST trong DN Việt đang được thúc đẩy mạnh mẽ như một yêu cầu tất yếu để tồn tại và phát triển trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, chuyển đổi số và cách mạng công nghiệp 4.0. Nhiều sáng kiến, mô hình kinh doanh mới đang mang lại hiệu quả kinh tế, giúp DN ứng phó với rủi ro.
