 |
| Hệ thống cao tốc kết nối Đông Nam Bộ với Tây Nguyên, kết nối Đồng bằng sông Cửu Long và các cửa khẩu quốc tế sẽ tạo sức bật cho nền kinh tế và tạo ra những cực tăng trưởng mới. Ảnh: Song Lê |
Nâng tầm hạ tầng giao thông
Theo đó, đến năm 2035, Đông Nam Bộ sẽ hoàn thành cơ bản hệ thống hạ tầng kết nối vùng và liên vùng, bao gồm đường bộ cao tốc, các tuyến đường sắt kết nối vùng, đường sắt đô thị, các cảng biển cửa ngõ có chức năng trung chuyển quốc tế, các cảng hàng không, phát triển hạ tầng năng lượng, hạ tầng số…
Trong cấu trúc quy hoạch mới, hạ tầng giao thông được xác định là xương sống. Các tuyến Vành đai 3, Vành đai 4, Vành đai 5 (đang nghiên cứu) TP.HCM không chỉ giải tỏa áp lực giao thông nội đô mà còn mở ra những hành lang phát triển mới, tạo điều kiện hình thành các đô thị vệ tinh, khu công nghiệp và trung tâm logistis dọc theo trục giao thông. Cùng với đó, hệ thống cao tốc liên vùng kết nối Đông Nam Bộ với Tây Nguyên, kết nối Đồng bằng sông Cửu Long và các cửa khẩu quốc tế không chỉ rút ngắn thời gian vận chuyển mà còn tái cấu trúc dòng chảy hàng hóa, tạo ra những cực tăng trưởng mới bên ngoài khu vực lõi. Hiện nay, vùng đã và đang chuẩn bị đầu tư, xây dựng các tuyến đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông, cao tốc Bắc - Nam phía Tây, Dầu Giây - Liên Khương, Biên Hòa - Vũng Tàu, TP.HCM - Mộc Bài, TP.HCM - Thủ Dầu Một - Chơn Thành, Gò Dầu - Xa Mát; mở rộng các cao tốc có lưu lượng lớn như TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, TP.HCM - Trung Lương, Dầu Giây - Phan Thiết...
Ở lĩnh vực hàng không, Cảng hàng không quốc tế Long Thành tiếp tục được xác định là dự án mang tính chiến lược, nâng cấp vị thế của vùng trong chuỗi giá trị quốc tế. Thời gian tới, việc đầu tư cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 2; nâng cấp cảng hàng không Côn Đảo đạt công suất 2 triệu hành khách/năm và nghiên cứu đầu tư xây dựng các sân bay lưỡng dụng, chuyên dụng tại TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh sẽ mở ra nhiều cơ hội công việc mới.
Bên cạnh đó, hạ tầng đường sắt đang được đẩy mạnh đầu tư với xương sống là đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đoạn Nha Trang - TP.HCM, tuyến kết nối cảng biển Biên Hòa - Vũng Tàu, tuyến kết nối liên vùng TP.HCM - Cần Thơ - Cà Mau, tuyến TP.HCM - Lộc Ninh kết nối với Campuchia. Hiện nay, công tác đầu tư, xây dựng đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành, các tuyến đường sắt đô thị TP.HCM và kéo dài đang được đẩy nhanh quá trình thực hiện.
Song song đó, hệ thống hạ tầng logistics và cảng biển cho Đông Nam Bộ được định hướng phát triển đồng bộ. Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải là hạt nhân, được quy hoạch thành cảng trung chuyển quốc tế tầm cỡ khu vực châu Á. Cùng với cảng quốc tế Cần Giờ, đây sẽ là cửa ngõ logistics quan trọng, tăng cường năng lực cạnh tranh hàng hải quốc tế của Việt Nam. Quy hoạch hướng tới kết nối đồng bộ giữa các phương thức vận tải. Theo đó, cảng biển phải gắn với đường bộ, đường sắt; logistics gắn với sản xuất và tiêu dùng. Đây là điều kiện để giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Xây nền tảng cho mô hình tăng trưởng mới
Bên cạnh giao thông, hạ tầng năng lượng được xác định là nền tảng cho mô hình tăng trưởng mới. Theo định hướng, các nhà máy điện, hạ tầng truyền tải điện theo quy hoạch phát triển điện lực quốc gia sẽ được xây dựng, đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, Đông Nam Bộ thực hiện chuyển đổi năng lượng theo hướng sử dụng nguồn năng lượng xanh, sạch và nâng cao mức độ hiệu quả trong tiêu thụ năng lượng. Vùng cũng nghiên cứu đầu tư xây dựng dự án tổ hợp lọc hóa dầu và năng lượng miền Nam tại Long Sơn. Nâng cấp mở rộng, đầu tư các dự án chế biến khí hóa lỏng mới. Đầu tư xây dựng mới các kho xăng dầu, kho dự trữ quốc gia, kho thương mại theo quy hoạch. Mở rộng và xây dựng mới các kho LPG, LNG; xây dựng đường ống dẫn khí từ kho LNG đến các nhà máy điện LNG. Việc đặt hạ tầng năng lượng vào vị trí trọng tâm cho thấy một chuyển dịch quan trọng trong tư duy quy hoạch: tăng trưởng của Đông Nam Bộ không còn phụ thuộc đơn thuần vào mở rộng không gian sản xuất, mà phải dựa trên nền tảng năng lượng ổn định và chuyển đổi sang mô hình phát triển xanh, hiệu quả hơn.
Theo chuyên gia Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính), hạ tầng giao thông, năng lượng, hạ tầng số… là những nền tảng quan trọng cho mô hình tăng trưởng mới, định hình tương lai đô thị thông minh.
Điểm khác biệt lớn của quy hoạch lần này nằm ở chỗ, hạ tầng không chỉ phục vụ phát triển, mà trực tiếp dẫn dắt quá trình tái cấu trúc không gian kinh tế. Không gian phát triển của Đông Nam Bộ được tổ chức theo ba lớp rõ nét. TP.HCM giữ vai trò cực trung tâm về tài chính, dịch vụ và đổi mới sáng tạo. Các địa phương như Đồng Nai và TP.HCM (khu vực địa giới tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây) hình thành vành đai công nghiệp - logistics, gắn với hệ thống cảng biển và sân bay. Tây Ninh và các khu vực lân cận phát triển theo các hành lang kinh tế, kết nối với các vùng khác.
Tầm nhìn đến năm 2050, Đông Nam Bộ được định hướng trở thành trung tâm kinh tế lớn của khu vực Đông Nam Á. Theo chuyên gia, để hiện thực hóa quy hoạch, yêu cầu đặt ra không chỉ là huy động nguồn lực, mà còn là xây dựng cơ chế điều phối vùng hiệu quả, nâng cao kỷ luật thực thi và lựa chọn đúng các dự án ưu tiên.
Quy hoạch vùng Đông Nam Bộ đã mở ra một cấu trúc phát triển mới, trong đó hạ tầng giữ vai trò dẫn dắt. Nếu vượt qua được những điểm nghẽn về thể chế và tổ chức thực hiện, Đông Nam Bộ không chỉ vững vị thế đầu tàu kinh tế, mà còn có thể vươn lên trở thành trung tâm kinh tế mang tầm khu vực.
