 |
| Tính đến ngày 14/5/2026, số vốn còn lại trong kế hoạch đầu tư công năm 2026 cần phải giải ngân của TP.HCM khoảng 127.788 tỷ đồng. Ảnh: Ngọc Tuấn |
Áp lực từ quy mô và cấu trúc đầu tư
Theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến giữa tháng 4/2026, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công của TP.HCM đạt khoảng 9,6% kế hoạch năm, thấp hơn mức bình quân chung của cả nước (khoảng 12,2%). Đến ngày 7/5/2026, tỷ lệ này tăng lên khoảng 12,1%, trong khi bình quân cả nước đạt khoảng 15,2%. Tới ngày 14/5/2026, giải ngân của Thành phố đạt khoảng 13,4%, còn cả nước đạt khoảng 16,4%. Dù vẫn còn khoảng cách với mức bình quân chung cả nước, nhưng tốc độ giải ngân có cải thiện cho thấy dòng vốn đầu tư công tại TP.HCM đang bắt đầu chuyển động nhanh hơn sau loạt chỉ đạo thúc giải ngân của Chính phủ và chính quyền Thành phố. Với quy mô vốn đầu tư công năm 2026 gần 148 nghìn tỷ đồng, chỉ cần giải ngân tăng thêm 1 điểm phần trăm đồng nghĩa với việc hàng nghìn tỷ đồng được đưa vào nền kinh tế.
Áp lực hấp thụ vốn của TP.HCM trải rộng trên nhiều lớp hạ tầng khác nhau. Trong nhóm dự án chiến lược vùng, hàng loạt công trình có quy mô lớn đang được thúc đẩy đầu tư như Vành đai 3, Vành đai 4 TP.HCM, cao tốc TP.HCM - Mộc Bài, nâng cấp Quốc lộ 13, Quốc lộ 1, Quốc lộ 22, cầu Cần Giờ... Chỉ riêng Dự án Đầu tư xây dựng đường cao tốc TP.HCM - Mộc Bài giai đoạn 1, phần bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đoạn qua TP.HCM có tổng mức đầu tư hơn 5.052 tỷ đồng.
Ở nhóm hạ tầng đô thị lõi, TP.HCM bố trí nguồn lực lớn cho các dự án metro, chống ngập, thoát nước và thích ứng biến đổi khí hậu. Đơn cử, Dự án Cải thiện hệ thống thoát nước, nước thải và thích ứng biến đổi khí hậu tại lưu vực Tham Lương - Bến Cát (CRUS1) có tổng mức đầu tư hơn 8.311 tỷ đồng; Dự án CRUS2 tại lưu vực Tây Sài Gòn hơn 8.264 tỷ đồng. Ngoài ra, Dự án Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời hạ tầng phục vụ Dự án Cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 22 trên địa bàn huyện Hóc Môn (trước đây) được bố trí 6.200 tỷ đồng; Dự án Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn huyện Bình Chánh (nay là xã Tân Nhựt, xã Bình Chánh và phường Bình Đông) thuộc Dự án Nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 1 (từ ađường Kinh Dương Vương đến ranh tỉnh Long An) được bố trí 3.500 tỷ đồng; Dự án GPMB đường cao tốc TP.HCM - Thủ Dầu Một - Chơn Thành đoạn qua tỉnh Bình Dương (cũ) được bố trí 1.870 tỷ đồng; Dự án Giải phóng mặt bằng đường Vành đai 4 - TP.HCM đoạn từ cầu Thủ Biên đến sông Sài Gòn được bố trí 1.514 tỷ đồng…
Bên cạnh đó, kế hoạch đầu tư công năm 2026 của TP.HCM còn trải rộng tới hàng trăm dự án cấp cơ sở tại 113 phường, 54 xã và 1 đặc khu như nâng cấp hẻm, trường học, nhà văn hóa, thoát nước khu dân cư, chỉnh trang ven kênh rạch và chuyển đổi số cấp phường, xã.
Xử lý đồng thời nhiều bài toán
Những tháng đầu năm 2026, nhiều báo cáo và phản ánh hiện trường các công trình xây dựng cho thấy GPMB tiếp tục là một trong những điểm nghẽn lớn nhất đối với tiến độ giải ngân đầu tư công của TP.HCM. Nhiều dự án hạ tầng lớn gặp khó khăn trong công tác bồi thường, tái định cư, di dời hạ tầng kỹ thuật và xử lý các thủ tục liên quan đến đất đai.
Điển hình tại Dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm, tổng vốn bồi thường gần 14.000 tỷ đồng, phải thu hồi đất của 2.190 trường hợp, gồm 897 trường hợp giải tỏa một phần và 1.293 trường hợp giải tỏa toàn bộ. Hiện mới nhận bàn giao khoảng 49% mặt bằng, song còn rải rác, chưa liền tuyến gây khó cho thi công đồng bộ và giải ngân vốn.
Tương tự, Dự án Mở rộng Quốc lộ 13 đoạn qua phường Hiệp Bình cũng gặp khó khăn về mặt bằng. Dự án này cần giải tỏa 1.041 trường hợp, trong đó có 213 trường hợp giải tỏa trắng và 828 trường hợp giải tỏa một phần. TP.HCM đã bố trí 178 nền đất và căn hộ tái định cư, nhưng khi triển khai phát sinh nhu cầu tái định cư lớn (hơn 250 trường hợp cần nền đất và 92 trường hợp cần căn hộ tái định cư). Do đó, mới có khoảng 50 trường hợp bàn giao mặt bằng.
Ông Nguyễn Xuân Hiệp, đại diện một nhà thầu xây lắp một số gói thầu hạ tầng giao thông, đô thị lớn tại TP.HCM cho biết, vấn đề mặt bằng ảnh hưởng lớn đến công tác tổ chức thi công, tiến độ các hạng mục và tiến độ giải ngân. Năm 2026, TP.HCM có 165 dự án cần bồi thường, GPMB với lượng vốn được bố trí gần 34.000 tỷ đồng và dự kiến bổ sung thêm khoảng 10.000 tỷ đồng trong những tháng cuối năm.
TP.HCM đang phải xử lý đồng thời nhiều bài toán để thúc đẩy giải ngân đầu tư công, từ hạ tầng kỹ thuật ngầm dày đặc, mật độ dân cư cao, nhu cầu tái định cư lớn, đến áp lực giao thông liên vùng, thủ tục, điều chỉnh quy hoạch và sự phối hợp giữa hàng loạt sở, ngành, chủ đầu tư. Đặc biệt, trong bối cảnh cùng lúc triển khai nhiều dự án lớn, bài toán điều phối nguồn lực, vật liệu, năng lực ban quản lý dự án và tiến độ thi công trở thành áp lực rất lớn.
Một minh chứng là Dự án xây dựng đường Vành đai 3 - TP.HCM yêu cầu hoàn thành toàn bộ, đưa vào khai thác trước ngày 30/6/2026. Tuy nhiên, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TP.HCM cho biết, Dự án đang gặp nhiều khó khăn. Đến nay, sản lượng thi công hoàn thành mới đạt khoảng 76%. Khó khăn lớn nhất là vấn đề nhiên liệu, vật liệu xây dựng, ngoài khan hiếm nguồn thì nhà thầu còn đối mặt với tình trạng tăng giá. Những khó khăn này khiến Dự án phải lùi thời điểm hoàn thành tới cuối năm nay.
Theo Bộ Tài chính, trong các nguyên nhân kéo chậm tiến độ giải ngân đầu tư công, ngoài GPMB còn có tình trạng thiếu vật liệu xây dựng, năng lực chuẩn bị dự án chưa đồng đều và việc tổ chức thực hiện ở một số nơi còn chậm. Đây cũng là các vấn đề TP.HCM đang phải đối mặt.
Nhằm hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch năm 2026, ông Nguyễn Văn Được - Chủ tịch UBND TP.HCM yêu cầu các đơn vị được giao vốn tăng tốc giải ngân. Mục tiêu đến hết tháng 5 giải ngân trên 20%, hết quý II đạt 40 - 45%, quý III đạt 70% và cuối năm đạt 100%. Các sở, ngành, địa phương xử lý dứt điểm vướng mắc về GPMB, quy hoạch, đấu thầu, tăng kiểm tra thực địa và ứng dụng chuyển đổi số để theo dõi tiến độ dự án.
Một chuyên gia Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) nhận định, với TP.HCM, giải ngân đầu tư công đang trở thành phép thử năng lực điều hành của siêu đô thị lớn nhất cả nước. “Khi quy mô vốn lên quá lớn, thách thức không chỉ là giải ngân nhanh hay chậm, mà là hiệu quả, khả năng tổ chức thực hiện, phối hợp liên ngành và biến dòng vốn thành năng lực cạnh tranh đô thị”, vị chuyên gia nói.
Tính đến ngày 14/5/2026, số vốn còn lại trong kế hoạch đầu tư công năm 2026 cần phải giải ngân của TP.HCM khoảng 127.788 tỷ đồng. Từ nay đến hết quý II/2026 là giai đoạn rất quan trọng để đánh giá khả năng hấp thụ vốn đầu tư công của Thành phố. Nếu tạo được chuyển động rõ nét hơn trong GPMB, điều phối dự án và tổ chức thi công, Thành phố có thể tạo cú hích lớn cho tăng trưởng.
