 |
| Giá nhiên liệu và nguyên vật liệu tăng mạnh so với giá trúng thầu khiến một số nhà thầu phải đối mặt với rủi ro thua lỗ nếu ký hợp đồng. Ảnh: Phúc An |
Từ bị đánh giá về uy tín...
Thực tế gần đây cho thấy, sau khi được phê duyệt trúng thầu, một số nhà thầu trong quá trình hoàn thiện hợp đồng đã có văn bản đề nghị chủ đầu tư xem xét điều chỉnh hợp đồng do chưa lường hết các rủi ro liên quan đến biến động giá khi dự thầu. Không ít trường hợp vì vậy rơi vào bế tắc. Nhà thầu cho rằng nếu tiếp tục ký hợp đồng sẽ đối mặt nguy cơ thua lỗ lớn, còn chủ đầu tư lại không thể “phá rào” thực hiện bất cứ quy định nào ngoài phạm vi điều chỉnh của pháp luật. Hệ quả là, nhà thầu thì bỏ cuộc, chịu chế tài nghiêm khắc theo quy định, còn dự án thì chậm tiến độ.
Ngày 1/4/2026, Khu Quản lý đường bộ III (Cục Đường bộ Việt Nam - Bộ Xây dựng) ra quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu Gói thầu số 4 Thi công xây dựng thuộc Dự án Sửa chữa mặt đường các đoạn trên Quốc lộ 1, tỉnh Gia Lai. Theo đó, trong số 5 nhà thầu tham dự, nhà thầu có giá dự thầu thấp nhất - Liên danh Công ty TNHH Xây dựng - Tổng hợp - Dịch vụ Tiến Thành - Công ty TNHH Xây lắp số 1 trúng thầu với giá 47,441 tỷ đồng (giá gói thầu 57,531 tỷ đồng).
Sau khi được phê duyệt trúng thầu, Liên danh đã hai lần có văn bản đề nghị Chủ đầu tư cho phép điều chỉnh giá dự thầu, giãn, kéo dài thời gian thực hiện hợp đồng, hoặc xem xét không ký kết hợp đồng, do biến động của thị trường nguyên vật liệu, logistics, nhiên liệu được xem là điều kiện bất khả kháng, vượt ngoài khả năng dự báo khi lập hồ sơ dự thầu.
Tuy nhiên, Chủ đầu tư cho biết, Gói thầu được áp dụng hình thức hợp đồng theo đơn giá cố định nên việc điều chỉnh là rất khó khăn. Chủ đầu tư yêu cầu nhà thầu trúng thầu phải khẩn trương hoàn thiện, ký kết hợp đồng trong thời hạn 7 ngày kể từ khi quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu có hiệu lực. Trường hợp không hoàn thiện, ký kết hợp đồng, nhà thầu được xem như từ chối thực hiện hợp đồng và sẽ bị đánh giá về uy tín trong việc tham dự thầu, tịch thu bảo lãnh dự thầu.
Kể từ đầu tháng 4/2026 đến nay, Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia ghi nhận hàng loạt nhà thầu xây dựng bị chủ đầu tư công khai đánh giá về uy tín do không tiến hành hoàn thiện, ký kết hợp đồng.
Ngày 13/4/2026, Khu Quản lý đường bộ III công khai đánh giá uy tín đối với Liên danh Công ty CP Quản lý và Sửa chữa đường bộ Phú Yên - Công ty CP Infrasol trong việc tham dự Gói thầu số 4 thuộc Dự án Sửa chữa hư hỏng mặt đường Quốc lộ 1, tỉnh Đắk Lắk.
Được biết, ngày 25/3/2026, Liên danh được phê duyệt trúng thầu với giá 29,367 tỷ đồng (giá gói thầu 41,65 tỷ đồng). Nhà thầu sau đó có văn bản kiến nghị Chủ đầu tư xem xét thỏa thuận ký kết hợp đồng trong điều kiện bất khả kháng do biến động giá nhiên liệu và nguyên vật liệu ước tính tăng > 22% so với giá trúng thầu. Theo đó, Liên danh kiến nghị Chủ đầu tư xem xét: giãn thời gian ký hợp đồng chờ bình ổn giá; báo cáo cấp thẩm quyền điều chỉnh hình thức hợp đồng từ hợp đồng đơn giá cố định sang hình thức hợp đồng đơn giá điều chỉnh hoặc có chính sách bù giá do điều kiện bất khả kháng. Trường hợp không được xem xét, chấp thuận, Liên danh cho biết sẽ không ký hợp đồng; đồng thời đề nghị Chủ đầu tư hoàn trả bão lãnh dự thầu và không đánh giá uy tín nhà thầu.
Tuy nhiên, trong văn bản trả lời ngày 3/4/2026, Chủ đầu tư cho biết không có cơ sở xem xét giải quyết các nội dung kiến nghị. Ngày 9/4/2026, Chủ đầu tư ra quyết định hủy thầu đối với Gói thầu số 4, đồng thời công khai đánh giá về uy tín trong việc tham dự thầu và tịch thu bảo lãnh dự thầu theo quy định đối với Liên danh nêu trên.
... đến nguy cơ thua lỗ, vi phạm hợp đồng
Theo ghi nhận, tình trạng nhà thầu bỏ thầu giá thấp sau đó không thực hiện hoặc không còn năng lực triển khai hợp đồng theo đúng cam kết, dẫn đến bị đơn phương chấm dứt hợp đồng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ dự án diễn ra khá phổ biến. Tại phiên thảo luận ngày 21/4/2026, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Hoàng Xuân Tân (đoàn Quảng Trị) chia sẻ, thực tế qua nhiều năm cho thấy bên cạnh các yếu tố tích cực, việc đấu thầu càng bỏ giá thấp càng có xu hướng chất lượng thấp và tiến độ chậm, công trình dở dang kéo dài, không đưa vào khai thác, sử dụng đúng kế hoạch nên không phát huy được hiệu quả.
“Ở góc độ địa phương, tôi đưa ra 2 ví dụ. Dự án thứ nhất, công trình hệ thống thoát nước khoảng 1.000 tỷ đồng, sử dụng vốn ODA. Mức giảm giá trung bình của các gói thầu xây lắp là 24%, cá biệt có gói thầu giảm tới 42%. Như vậy ngân sách nhà nước tiết kiệm được gần 200 tỷ đồng. Tuy nhiên, các gói thầu giảm giá trên 20% đều chậm tiến độ, dẫn đến dự án chậm thêm 3 năm so với kế hoạch. Có nhiều nguyên nhân nhưng chủ yếu là do nhà thầu bỏ giá quá thấp nên làm không có lãi, thậm chí lỗ nên họ ưu tiên cho các công trình khác. Ví dụ thứ hai, một công trình 6 phòng học, tổng mức đầu tư chỉ khoảng 8 tỷ đồng, nhà thầu bỏ giá thầu thấp để có việc làm, tuy nhiên lại thiếu năng lực, thiếu động lực nên phải qua gần 4 năm mới xây xong 6 phòng học”, đại biểu Hoàng Xuân Tân chia sẻ.
Khi được phóng viên Báo Đấu thầu phỏng vấn, nhiều nhà thầu xây lắp thừa nhận, bỏ giá thấp bất thường để trúng thầu đích thực là con dao hai lưỡi. “Khi tham dự thầu, sau khi cân đối chi phí để bảo đảm duy trì ổn định hoạt động, duy trì công việc cho người lao động, thông thường các doanh nghiệp xây lắp chỉ có thể giảm giá tối đa 7 - 9%. Tuy nhiên, tại không ít gói thầu xây lắp có giá trị hàng trăm tỷ đồng, một số nhà thầu sẵn sàng hạ giá tới 20%, thậm chí 30% so với dự toán. Điều đáng nói là các dự toán này vốn được chủ đầu tư xây dựng dựa trên định mức, đơn giá bám sát thị trường. Khi giảm giá quá sâu, doanh nghiệp gần như không còn lợi nhuận, thậm chí đối mặt nguy cơ thua lỗ nặng”, đại diện một doanh nghiệp tại Gia Lai chia sẻ.
Chuyên gia đấu thầu nhìn nhận, cạnh tranh bằng giá thấp là một lựa chọn, nhưng nếu thiếu tính toán rủi ro và năng lực thực hiện, việc “thắng thầu bằng mọi giá” có thể khiến doanh nghiệp phải trả giá đắt cả về tài chính lẫn uy tín lâu dài.
