 |
| Cảng hàng không quốc tế Long Thành là hạt nhân của hệ sinh thái đô thị có tổng diện tích nghiên cứu hơn 43.000 ha. Ảnh: Lê Tiên |
Hệ sinh thái Aerotropolis và cuộc chơi tỷ USD
Nhìn từ trên cao vào ngày đầu năm 2026, nhà ga hành khách với diện tích sàn lên tới 373.000 m2 nổi bật giữa vùng đất đỏ Long Thành như một đóa sen thép khổng lồ. Giai đoạn 1 của Dự án, với mức đầu tư hơn 4,6 tỷ USD (khoảng hơn 109.000 tỷ đồng) đã hoàn thiện những hạng mục cốt lõi nhất. Đường băng đạt chuẩn 4F ICAO (Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế) dài 4.000 m, rộng 75 m, đủ sức đón những dòng tàu bay thân rộng nhất thế giới như Airbus A380 hay Boeing 747-8.
Trong giai đoạn 1, Cảng HKQT Long Thành có khả năng phục vụ 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Khi hoàn thiện toàn bộ, công suất sẽ đạt mức 100 triệu hành khách và 5 triệu tấn hàng hóa/năm, ngang tầm các sân bay hàng đầu thế giới như Changi (Singapore) hay Suvarnabhumi (Thái Lan). Sự hiện diện của Cảng HKQT Long Thành được kỳ vọng sẽ giải tỏa hơn 90% áp lực quá tải cho Cảng HKQT Tân Sơn Nhất, tạo ra một trục xoay vận tải mới cho toàn khu vực phía Nam.
Đặt Cảng HKQT Long Thành bên cạnh Cảng HKQT Gia Bình (Bắc Ninh) sẽ thấy một sự tương hỗ chiến lược giữa hai đầu đất nước. Nếu Gia Bình được định hình theo mô hình đô thị đa kết nối (TOD) để tối ưu quỹ đất cho vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, thì Long Thành lại gánh vác sứ mệnh cao cả khác: trở thành một HUB - trung tâm trung chuyển hàng không quốc tế. Với vị trí nằm tại tâm điểm của các trục hàng không Đông - Tây và Nam - Bắc, chỉ trong vòng 3 giờ bay, hành khách từ Long Thành có thể tiếp cận hầu hết các quốc gia thuộc ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Đây chính là giá trị chiến lược mà không một sân bay nào khác trong khu vực có được.
Khái niệm "Aerotropolis" (đô thị sân bay) chính là linh hồn trong quy hoạch vùng phụ cận Long Thành. Theo đồ án quy hoạch đến năm 2045, tổng diện tích nghiên cứu đô thị Long Thành lên đến hơn 43.000 ha, chia làm 5 phân khu chức năng. Trong đó, sân bay là "trái tim" vận tải, các vành đai xung quanh lần lượt đảm nhiệm vai trò trung tâm tài chính, khu đô thị hỗn hợp, vành đai công nghiệp công nghệ cao và logistics đa phương thức. Cuối cùng là vành đai du lịch sinh thái ven sông Đồng Nai để tạo sự cân bằng bền vững cho đô thị.
Sự chuyển mình mãnh liệt của vùng đất Long Thành đã thu hút những “sếu đầu đàn” trong lĩnh vực bất động sản hội quân về miền Đông. Nếu Novaland hay Nam Long sớm ghi dấu ấn với các đại đô thị xanh dọc sông Đồng Nai, thì DIC Group với Khu đô thị du lịch Long Tân (332 ha) ngay tại Nhơn Trạch đang trở thành điểm giao thoa chiến lược giữa trung tâm TP.HCM và sân bay Long Thành. Đáng chú ý, việc DIC Group vừa thực hiện các thương vụ chuyển nhượng lớn tại dự án Đại Phước trong những ngày cuối năm 2025 cho thấy dòng vốn đang được luân chuyển mạnh mẽ để tập trung cho các siêu dự án vệ tinh.
Những cái tên như Gem Sky World của Đất Xanh hay Century City của Kim Oanh Group cũng đang góp phần kiến tạo nên một hệ sinh thái sống hiện đại, đủ sức đáp ứng nhu cầu an cư cho đội ngũ hơn 200.000 chuyên gia, kỹ sư và nhân sự cao cấp sẽ quy tụ về đây khi sân bay vận hành. Đặc biệt, mảng logistics đang chứng kiến cuộc đổ bộ của các tập đoàn quốc tế như Logos, GLP hay Sembcorp, biến Long Thành thành một HUB công nghiệp với các trung tâm phân phối thông minh và hệ thống kho bãi tự động hóa hoàn toàn.
KTS. Ngô Viết Nam Sơn, người kiên trì với quan điểm quy hoạch vùng tích hợp, đã nhiều lần khẳng định về tầm nhìn "đô thị song sinh" giữa TP.HCM và Long Thành. Theo ông Sơn, thay vì phát triển theo lối "vết dầu loang" gây áp lực lên hạ tầng hiện hữu, cần nhìn nhận TP.HCM và Long Thành là hai cực đối trọng hỗ trợ lẫn nhau. Trong đó, TP.HCM nên tập trung vào dịch vụ, tài chính và nhân lực chất lượng cao, còn Long Thành sẽ là cực phát triển mới về kết nối toàn cầu và công nghiệp công nghệ cao. Nếu được nối thông bằng hạ tầng chiến lược, khoảng cách 40 km sẽ bị xóa nhòa, tạo thành một siêu vùng đô thị đa tâm, đủ sức đối trọng với các trung tâm kinh tế lớn tại châu Á như Bangkok hay Singapore.
Triển vọng ngày càng rõ nét khi Đồng Nai khởi động Đề án khu thương mại tự do (FTZ) quy mô 8.200 ha tại cửa ngõ Tây Nam sân bay Long Thành. Với mức đầu tư dự kiến 16 tỷ USD, FTZ được kỳ vọng là “đặc khu logistics” tiên phong, nơi hàng hóa được gia công, tái xuất với thuế suất bằng không. Mô hình này sẽ biến Long Thành thành hệ sinh thái kinh tế mở có tầm nhìn trên 50 năm, đồng thời giúp dịch vụ phi hàng không đạt “tỷ lệ vàng” 40 - 60% tổng doanh thu như tại Changi hay Incheon. Đây chính là chìa khóa để Đồng Nai thoát khỏi cái danh “thủ phủ công nghiệp truyền thống”, vươn mình trở thành trung tâm dịch vụ cao cấp mang tầm quốc tế.
Vận hội mới từ vùng đất đỏ: Khi khát vọng chính thức cất cánh
Sự phát triển của Long Thành không chỉ được đo bằng những khối bê tông hay số lượng chuyến bay, mà còn bằng sự thay đổi sinh kế của hàng vạn người dân. Việc thu hồi 5.000 ha đất sạch là một cuộc di dân lịch sử, nơi hơn 5.000 hộ dân đã nhường lại rẫy cao su cho dự án quốc gia. Tại khu tái định cư Lộc An - Bình Sơn, một cộng đồng đô thị mới đã hình thành khang trang. Chính quyền địa phương xác định mô hình TOD với quy mô 850 ha chính là giải pháp tạo sinh kế bền vững tại chỗ, biến những người nông dân năm xưa thành những chủ nhân đầu tiên thụ hưởng giá trị từ nền kinh tế hàng không hiện đại.
Tương lai của đô thị Long Thành đang hiện rõ với hình ảnh một thành phố thông minh không ngủ. Tại đây, các trung tâm điều hành tập trung (IOC) sẽ quản lý hạ tầng bằng AI, những tuyến xe buýt tự hành lăn bánh dưới những tán cây xanh bao phủ 40% diện tích đô thị. Đó là một thành phố nơi con người được kết nối với thế giới chỉ sau vài phút di chuyển, nhưng vẫn tìm thấy sự bình yên bên các hồ sinh thái và dải công viên ven sông Đồng Nai.
Ông Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM nhận định, Long Thành là mắt xích quan trọng nhất để thực hiện chiến lược “kinh tế tốc độ”. Sự kết hợp giữa Cảng HKQT Long Thành và cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải sẽ tạo nên một liên minh hàng không - hàng hải vô tiền khoáng hậu. Liên minh này không chỉ giúp hàng hóa Việt Nam bay xa, mà còn thu hút các tập đoàn đa quốc gia đặt trụ sở R&D (nghiên cứu và phát triển), biến nơi đây thành một "thung lũng công nghệ" của Đông Nam Á.
Đến Long Thành những ngày đầu năm 2026, khi những chuyến bay thương mại đầu tiên sắp bắt đầu cất cánh, tầm nhìn về một siêu đô thị sân bay với 1,5 triệu dân vào năm 2045 ngày càng rõ nét. Long Thành không chỉ là một phi trường, đó là bệ phóng để kinh tế Việt Nam kiến tạo phát triển. Từ vùng đất đỏ gian khó, một trung tâm giao thương quốc tế và vận hội mới cho dân tộc đang hiển hiện. Những tàu bay sải cánh đáp xuống đường băng 4F sẽ mang theo niềm tin về một Việt Nam tự cường, hiện đại và sẵn sàng ghi danh trên bản đồ kinh tế toàn cầu.
