 |
| Ảnh minh họa: Ảnh AI |
Bức tranh hiệu quả doanh nghiệp
Báo cáo tài chính hợp nhất bán niên 2026 sau soát xét của Tổng công ty Xây dựng số 1 (CC1) ghi nhận mức doanh thu thuần là 6.464 tỷ đồng, tăng 31% so với cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận trước thuế của CC1 trong 6 tháng đầu năm đạt gần 114 tỷ đồng, tăng 142% so với cùng kỳ; lợi nhuận sau thuế đạt gần 82 tỷ đồng, tăng 119%. Đáng chú ý, động lực chính giúp lợi nhuận cải thiện không đến từ hoạt động kinh doanh xây dựng mà chủ yếu từ doanh thu hoạt động tài chính tăng mạnh. CC1 tiếp tục gia tăng khối lượng hợp đồng khi giá trị ký mới gần đây đạt khoảng 8.000 tỷ đồng, nâng khối lượng công việc tồn đọng (backlog) lên trên 50.000 tỷ đồng.
Tại Tổng công ty CP Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam (Vinaconex), từ sau quý I/2026, mảng xây lắp và đầu tư công ghi nhận tổng giá trị backlog là 16.753 tỷ đồng; trong đó, dự án đầu tư công chiếm khoảng 10.900 tỷ đồng. Vinaconex vừa khép lại nửa đầu năm với doanh thu thuần gần 7.268 tỷ đồng, tăng 4% so với cùng kỳ; lợi nhuận sau thuế đạt 596,6 tỷ đồng, tăng 25%. Tuy nhiên, Vinaconex cũng thừa nhận biên lợi nhuận giảm do sức ép từ giá vật liệu và nhân công tăng.
Năm 2026, Công ty CP Lizen đặt mục tiêu doanh thu 5.000 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 250 tỷ đồng. Mới đây, Lizen góp mặt trong liên danh thực hiện 2 hợp đồng xây lắp giao thông với tổng giá trị hơn 5.300 tỷ đồng. Trước đó, Lizen từng tham gia nhiều dự án lớn như cao tốc Vân Phong - Nha Trang, cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng cùng nhiều công trình hạ tầng quan trọng khác.
Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), việc tăng cường đầu tư các dự án trọng điểm từ nguồn vốn đầu tư công đã mang lại nguồn công việc rất lớn, nhưng lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp xây dựng đang và có nguy cơ suy giảm. Đơn cử, CC1 có doanh thu quý II/2026 đạt hơn 4.100 tỷ đồng, tăng gần 20% so với cùng kỳ; nhưng doanh thu nhỏ hơn giá vốn hàng bán. Cũng trong quý II/2026, Vinaconex ghi nhận 3.843 tỷ đồng doanh thu thuần, giảm 12% so với cùng kỳ năm trước; lợi nhuận sau thuế đạt khoảng 228 tỷ đồng, giảm 30%…
Chờ lời giải bài toán định mức, đơn giá
Theo ghi nhận từ thực tế, nhiều doanh nghiệp xây dựng đang đối mặt với 2 vấn đề thường trực là thiếu lao động có tay nghề và giá nhân công chưa theo kịp thị trường, trong khi năng suất lao động chưa tăng đủ nhanh để bù đắp cho sự thiếu hụt đó.
Đại diện CC1 cho biết, không chỉ khó tuyển công nhân phổ thông, mà chỉ huy trưởng, QS, QA/QC, HSE, kỹ sư hiện trường, người vận hành thiết bị chuyên dụng... cũng khó tìm. Khi nhiều dự án lớn cùng triển khai, lao động có tay nghề trở thành nguồn lực khan hiếm.
Bên cạnh đó, khoảng cách giữa giá nhân công công bố và chi phí thực tế đang tạo ra rủi ro lớn cho hợp đồng xây dựng. Giá nhân công công bố năm 2026 đối với một số nhóm lao động tham chiếu khoảng 282.000 - 376.000 đồng/công, nhưng chi phí huy động thực tế có thể ở mức 600.000 - 950.000 đồng/ngày. Vì vậy, CC1 kiến nghị cần có một cơ chế để đơn giá nhân công phản ánh kịp thời, thực chất hơn và sát với biến động thị trường.
Tổng công ty 319 thì chia sẻ khó khăn về vấn đề quản lý, khai thác nguồn vật liệu tại chỗ đối với những dự án hạ tầng giao thông. Theo tính toán, với các dự án đường bộ cao tốc tuyến mới, tỷ trọng chi phí vật liệu chiếm từ 55 - 70%; máy thi công 20 - 30%; nhân công chỉ chiếm 8 - 15%. Khi nhu cầu đất, cát, đá lên đến hàng triệu mét khối, việc không có mỏ vật liệu đặc thù ảnh hưởng mạnh đến tiến độ thi công.
Đơn cử, tại cao tốc Bắc - Nam đoạn Bãi Vọt - Hàm Nghi (Hà Tĩnh), trước khi được cấp các mỏ đất, cát theo cơ chế đặc thù, các mỏ thương mại cũng chỉ đáp ứng được khoảng 15% yêu cầu tiến độ.
Thêm vào đó, từ cuối tháng 2/2026 đến nay, do xung đột tại Trung Đông leo thang, giá vật liệu đã tăng đột biến. Có một số giai đoạn giá nhiên liệu giảm xuống, nhưng giá đá đến chân công trình không giảm tương ứng. Giá vật liệu tại chỗ bị tác động bởi chi phí vận chuyển dẫn đến chỉ số giá được các địa phương công bố không theo kịp thực tế. Khi chủ đầu tư, nhà thầu thực hiện điều chỉnh giá theo quy định tại hợp đồng cũng không phản ánh đúng giá thị trường, gây thiệt thòi cho doanh nghiệp.
Do đó, nhà thầu đề nghị Chính phủ, các bộ ngành, địa phương sớm phê duyệt điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch về nguồn vật liệu; xây dựng bản đồ số nguồn vật liệu làm cơ sở cho các cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư, nhà thầu đều nắm rõ và có kế hoạch điều phối phù hợp.
Ngoài ra, nhiều nhà thầu đề xuất Chính phủ, các bộ ngành, địa phương hoàn thiện cơ chế cấp mỏ đặc thù để áp dụng trong toàn bộ các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm quốc gia; ban hành và ban hành bổ sung các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn theo hướng giảm bớt thủ tục hành chính; thực hiện “tiền cấp, hậu kiểm” nhằm đẩy nhanh tiến độ cấp mỏ đặc thù đưa vào khai thác...
