 |
| Khi chính sách an sinh bị bóp méo bởi các mối quan hệ quen biết và lợi ích nhóm, cơ hội tiếp cận nhà ở của người lao động nghèo thực sự bị tước đoạt. Ảnh minh họa: Internet |
Khan hiếm nguồn cung, gia tăng nguy cơ trục lợi
Thị trường bất động sản tiếp tục đối mặt tình trạng mất cân đối cung – cầu khi nguồn cung nhà ở thương mại chủ yếu tập trung ở phân khúc giá cao, trong khi nhà ở vừa túi tiền còn thiếu hụt. Trong bối cảnh nhu cầu nhà ở xã hội (NƠXH) lớn, những kẽ hở trong quá trình tiếp nhận, xét duyệt hồ sơ và phân phối căn hộ đã bị các đối tượng lợi dụng để trục lợi.
Theo số liệu được công bố trong năm 2026, cả nước đang triển khai 947 dự án NƠXH với quy mô hơn 910.000 căn, tương đương khoảng 91% mục tiêu của đề án xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ. Riêng năm 2026, chỉ tiêu hoàn thành được đặt ra ở mức gần 97.000 căn.
Tuy nhiên, áp lực về nhu cầu và sự khan hiếm nguồn cung phù hợp đã tạo điều kiện cho nhiều thủ đoạn lừa đảo phát sinh. Tại dự án AZ Thăng Long (New City), vụ việc thu tiền chênh ngoài hợp đồng với tổng số tiền được đề cập lên tới 80 tỷ đồng từ khoảng 300 khách hàng cho thấy quy mô đáng lo ngại của hành vi trục lợi. Các vụ việc liên quan đến dự án CT3 Kim Chung và một số địa phương như Bắc Ninh, Thái Nguyên cũng phản ánh tình trạng mạo danh “suất ngoại giao”, lập sàn tư vấn trá hình để thu tiền đặt cọc rồi chiếm đoạt.
Trao đổi về bản chất của các vụ án này, Đại tá Phạm Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh kinh tế (A04), Bộ Công an nhấn mạnh, đây là các đường dây tội phạm có tổ chức với tính chất đặc biệt nghiêm trọng. Các đối tượng không chỉ lừa đảo thương mại mà còn cấu kết chặt chẽ với một số cán bộ cơ sở tại bộ phận hành chính công nhằm nhận hối lộ, "chạy" giấy tờ xác nhận điều kiện mua nhà cho các trường hợp không đủ tiêu chuẩn, hình thành những "luật ngầm" coi thường pháp luật và xâm phạm nghiêm trọng hoạt động đúng đắn của cơ quan nhà nước.
Dưới góc độ thị trường, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) nhìn nhận, sự thiếu hụt nguồn cung nhà ở thương mại bình dân kết hợp với quy trình xét duyệt còn nặng tính thủ công đã khiến nhóm khách hàng yếu thế dễ dàng sập bẫy các chiêu trò "ăn chặn". Khi chính sách an sinh bị bóp méo bởi các mối quan hệ quen biết và lợi ích nhóm, cơ hội tiếp cận nhà ở của người lao động nghèo thực sự bị tước đoạt.
Số hóa xét duyệt, tăng cường hậu kiểm
Không chỉ phát sinh từ hoạt động môi giới trái phép, những bất cập trong quản lý và sử dụng NƠXH sau khi bàn giao cũng đặt ra yêu cầu tăng cường giám sát. Qua kiểm tra tại một số địa phương như Hà Nội hay An Giang, cơ quan chức năng ghi nhận các trường hợp kê khai không trung thực về thu nhập, tình trạng sở hữu nhà đất hoặc tự ý cho thuê, chuyển nhượng căn hộ trái quy định.
Phân tích dưới góc độ pháp lý, luật gia Trần Khánh Ly, một trong những nguyên nhân khiến vi phạm khó được ngăn chặn triệt để là việc xác minh điều kiện mua NƠXH còn phụ thuộc vào nhiều loại giấy tờ riêng lẻ, trong khi dữ liệu giữa các cơ quan chưa được kết nối đầy đủ. Bên cạnh đó, công tác hậu kiểm sau khi bàn giao nhà chưa đáp ứng yêu cầu, tạo kẽ hở cho hành vi làm giả hồ sơ và sử dụng căn hộ sai mục đích.
Vị chuyên gia pháp lý này cảnh báo, những người chấp nhận mua nhà qua hồ sơ "chạy" không hợp lệ sẽ phải đối mặt với rủi ro kép: vừa mất trắng tiền bạc, vừa đối diện nguy cơ bị thu hồi căn hộ khi cơ quan chức năng tiến hành thanh tra.
Để khắc phục tình trạng này, việc mở rộng nguồn cung NƠXH cần đi cùng với hoàn thiện cơ chế quản lý. HoREA kiến nghị tháo gỡ các vướng mắc pháp lý đối với những dự án tồn đọng, qua đó khơi thông nguồn lực đất đai, thúc đẩy phát triển nhà ở có mức giá phù hợp với khả năng chi trả của người dân. Điển hình như tại TP.HCM, địa phương này đã tích cực tháo gỡ khó khăn cho hàng trăm dự án theo các cơ chế đặc thù, tạo đà phục hồi vững chắc cho thị trường.
Song song đó, cần đẩy mạnh số hóa và liên thông cơ sở dữ liệu về đất đai, nhà ở, thu nhập và thuế để nâng cao khả năng xác minh điều kiện thụ hưởng. Quy trình xét duyệt cũng cần được công khai, minh bạch, giúp người dân tiếp cận thông tin chính thống và hạn chế sự phụ thuộc vào các đơn vị môi giới không đủ thẩm quyền.
Nguồn vốn tín dụng ưu đãi dành cho NƠXH cần được triển khai hiệu quả, gắn với tiến độ dự án và nhu cầu thực tế. Đồng thời, cơ quan quản lý cần tăng cường hậu kiểm, xử lý nghiêm các hành vi thu tiền trái quy định, làm giả hồ sơ, trục lợi chính sách và sử dụng nhà ở sai mục đích.
Bảo vệ tính công bằng của chính sách NƠXH không chỉ là yêu cầu trong xử lý vi phạm mà còn phụ thuộc vào khả năng giải quyết bài toán nguồn cung và hoàn thiện cơ chế thực thi. Khi nguồn cung được cải thiện, quy trình xét duyệt minh bạch và công tác giám sát được thực hiện thường xuyên, chính sách mới có thể đến đúng đối tượng, góp phần bảo đảm an sinh và lành mạnh hóa thị trường bất động sản.
