 |
| Dự thảo Luật sửa đổi bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh, áp dụng cho các trường hợp mà chủ đầu tư chưa xác định được đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ, giá gói thầu trước khi tổ chức lựa chọn nhà thầu. Ảnh: Lê Công |
Chia sẻ với phóng viên, đại diện một số nhà thầu lớn tại Hà Nội cho biết, thực tế vừa qua phát sinh nhiều dự án, gói thầu có tính chất đặc thù hoặc cấp bách, đơn cử như các công trình được khởi công xây dựng dịp kỷ niệm 80 năm Quốc khánh 2/9/2025, nhưng tại thời điểm lựa chọn nhà thầu để khởi công công trình, chủ đầu tư chưa xác định được đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ và giá gói thầu. Nhiều công trình thực thi trong tình trạng vừa làm, vừa lập dự toán. Tuy nhiên, Luật Đấu thầu hiện hành chưa quy định hình thức lựa chọn nhà thầu và trình tự, thủ tục tương ứng cho phép chủ đầu tư thương thảo với các nhà thầu để hoàn thiện các yêu cầu này trước khi quyết định chỉ định thầu, dẫn đến hồ sơ mời thầu phải điều chỉnh, hoàn thiện nhiều lần, do hồ sơ ban đầu chưa bảo đảm lựa chọn được giải pháp kỹ thuật, phương án tài chính tối ưu.
Lãnh đạo Bệnh viện Nhi Trung ương nêu một góp ý khác khi cho rằng, thời gian qua, Bệnh viện áp dụng rất hiệu quả hình thức chào giá trực tuyến để mua nhiều mặt hàng thiết yếu phục vụ nhu cầu khám chữa bệnh, giúp giảm bớt thời gian cho cả nhà thầu và Chủ đầu tư. Chào giá trực tuyến cho phép chủ đầu tư được nêu cụ thể ký mã hiệu, nhãn hiệu, xuất xứ, thông số kỹ thuật và các yêu cầu của hàng hóa, dịch vụ; nhà thầu thực hiện chào giá trực tiếp, liên tục trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia mà không phải chuẩn bị hồ sơ dự thầu theo quy trình thông thường nên tiết kiệm thời gian rất nhiều, nhà thầu trúng thầu cung cấp kịp thời đúng hàng hóa Bệnh viện cần mua, phục vụ kịp thời việc chăm sóc sức khỏe người bệnh. Đây là hình thức đã được nhiều bệnh viện áp dụng rộng rãi vì tính khả thi và hiệu quả thực tiễn, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh trực tiếp về giá giữa các nhà thầu, góp phần hạn chế việc lạm dụng hình thức chỉ định thầu. Hiện hình thức chào giá trực tuyến được quy định tại Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, chứ chưa được quy định tại Luật Đấu thầu. Bệnh viện rất đồng tình việc Dự án Luật sửa đổi lần này đã bổ sung hình thức chào giá trực tuyến (như một phương thức lựa chọn nhà thầu độc lập, cụ thể) để tạo cơ sở pháp lý ổn định cho việc áp dụng lâu dài, bảo đảm tính thống nhất, minh bạch của hệ thống pháp luật về đấu thầu.
Ban soạn thảo dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) chia sẻ, thực tế việc quy định cụ thể các trường hợp và điều kiện áp dụng chỉ định thầu, các hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư ngay trong Luật Đấu thầu 2023 đã bộc lộ nhiều hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Luật Đấu thầu hiện hành đã quy định về lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt. Tuy nhiên, bản chất đây cũng là hình thức chỉ định thầu với quy trình thuận lợi hơn, do đó, việc đưa ra hình thức lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt thật sự không cần thiết.
Cũng theo Ban soạn thảo, việc xác định trường hợp nào được áp dụng chỉ định thầu chủ yếu phụ thuộc vào yêu cầu cụ thể của từng gói thầu, như tính cấp bách, yêu cầu về tiến độ, tính chất kỹ thuật, mức độ phức tạp, khả năng đáp ứng của thị trường và hiệu quả kinh tế. Đây là những yếu tố chỉ chủ đầu tư là người trực tiếp tổ chức thực hiện dự án, gói thầu mới có đầy đủ thông tin để xem xét, đánh giá và quyết định. Việc Luật quy định cứng các trường hợp áp dụng chỉ định thầu đã hạn chế quyền chủ động của chủ đầu tư và chưa phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, gắn quyền hạn với trách nhiệm.
Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong phát triển kinh tế - xã hội, thời gian qua, Quốc hội, Chính phủ đã nhiều lần ban hành cơ chế đặc thù hoặc sửa đổi, bổ sung quy định về chỉ định thầu đối với một số lĩnh vực, chương trình, dự án trọng điểm như y tế, chuyển đổi số, khoa học công nghệ, phát triển kết cấu hạ tầng, phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội... Điều này cho thấy, việc quy định cứng các trường hợp chỉ định thầu làm giảm tính ổn định của việc thi hành Luật, thiếu linh hoạt và không theo kịp yêu cầu thực tiễn.
Tại cuộc họp Hội đồng thẩm định Dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) do Bộ Tư pháp tổ chức ngày 13/8/2026, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương đề nghị đổi tên Luật Đấu thầu thành “Luật Lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư” để phân định rõ đấu thầu chỉ là một hình thức lựa chọn nhà thầu. Theo ông Phương, Ban soạn thảo tiếp thu các ý kiến góp ý về hình thức chỉ định thầu, kiên quyết không quy định trong Luật các trường hợp cụ thể về chỉ định thầu; bổ sung nội dung “chủ đầu tư chịu trách nhiệm về các hình thức lựa chọn nhà thầu do mình lựa chọn, không chịu trách nhiệm đối với các trường hợp không lựa chọn”…
Theo Lãnh đạo Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính), xu hướng quản lý hiện nay là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng cường trách nhiệm giải trình của người quyết định thay vì quản lý bằng các điều kiện cứng về thủ tục. Do đó, thay vì quy định chi tiết các trường hợp được chỉ định thầu trong Luật Đấu thầu, các quy định mới được xây dựng theo hướng trao quyền cho chủ đầu tư quyết định lựa chọn hình thức phù hợp trên cơ sở mục tiêu của gói thầu và chịu trách nhiệm về quyết định của mình; đồng thời tăng cường công khai, minh bạch, thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và xử lý nghiêm các trường hợp lợi dụng chỉ định thầu để trục lợi hoặc gây thất thoát, lãng phí.
Trong Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) lần này chỉ quy định các hình thức chủ đạo trong đấu thầu là: đấu thầu rộng rãi; đàm phán cạnh tranh; chào giá trực tuyến; tham gia thực hiện của cộng đồng; chỉ định thầu; đặt hàng; tự thực hiện; đàm phán giá. So với khung pháp lý đấu thầu hiện hành thì Dự án Luật sửa đổi lần này bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh, áp dụng cho các trường hợp mà chủ đầu tư chưa xác định được đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ, điều kiện thực hiện, giá gói thầu trước khi tổ chức lựa chọn nhà thầu. Đây là hình thức bổ sung để bảo đảm thực tiễn trong quá trình lựa chọn nhà thầu đối với các gói thầu chưa thể xác định đầy đủ yêu cầu đầu ra tại thời điểm tổ chức lựa chọn, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.
