Dự án Nâng cấp mở rộng Nhà máy Lọc dầu Dung Quất: Cuộc đua chọn nhà thầu thực hiện Gói thầu EPC tỷ USD

BSR và hành trình đưa Dung Quất bước vào kỷ nguyên mới

Nhà máy Lọc dầu Dung Quất - nhà máy lọc dầu đầu tiên của Việt Nam đã vận hành an toàn và liên tục hơn 16 năm, xử lý hơn 100 triệu tấn dầu thô và trở thành trụ cột quan trọng trong hệ thống an ninh năng lượng quốc gia. Cùng với Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, hai cơ sở này đáp ứng khoảng 70% nhu cầu xăng dầu nội địa.

Chủ động đảm bảo nguồn cung xăng dầu trong nước, năm 2023, Thủ tướng Chính phủ đã chấp thuận điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án Nâng cấp, mở rộng Nhà máy lọc dầu Dung Quất với việc nâng công suất chế biến từ 148.000 lên 171.000 thùng/ngày, sản xuất nhiên liệu đạt chuẩn Euro V, đa dạng hóa nguồn dầu thô đầu vào và tăng cường khả năng tự chủ năng lượng quốc gia. Dự án có tổng vốn đầu tư khoảng 31.235 tỷ đồng, tương đương 1,257 tỷ USD (theo tỷ giá: 01 USD = 24.858 VND). BSR được giao làm chủ đầu tư Dự án.

Thông tin cho thấy, quá trình chuẩn bị được BSR triển khai bài bản và chuyên nghiệp. Đến thời điểm này, Gói Tư vấn thiết kế kỹ thuật tổng thể điều chỉnh (FEED) được trao cho Nhà thầu Foster Wheeler (Thailand) Ltd. - thành viên Tập đoàn Wood Group (Anh) - một trong những tên tuổi hàng đầu thế giới về tư vấn kỹ thuật lọc dầu và hoàn thành vào tháng 5/2025 với 207 tập hồ sơ kỹ thuật.

Tháng 01/2026, BSR ký hợp đồng thực hiện Gói thầu Thi công san lấp mặt bằng với Tổng công ty CP Xây lắp Dầu khí Việt Nam (PETROCONS) có khối lượng hơn 2,7 triệu m³, chính thức khởi động các công tác thực địa đầu tiên.

Gói thầu EPC - gói thầu quan trọng và có dự toán hơn 31.648 tỷ đồng đang được BSR phấn đấu hoàn thành lựa chọn nhà thầu EPC trong tháng 3/2026. Hiện Tổ chuyên gia đang trong quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu (HSDT). Theo Biên bản mở thầu Gói thầu EPC được BSR mở thầu ngày 03/02/2026, có 03 nhà thầu đã nộp HSDT thông qua hình thức đấu thầu rộng rãi quốc tế, phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ.

Những chuyển động trên cho thấy, BSR quyết tâm trong việc bảo đảm tiến độ đưa dự án vào vận hành năm 2028.

Được biết, Gói thầu EPC là gói thầu có độ phức tạp kỹ thuật và tích hợp rất cao, gồm 14 phân xưởng cải tạo (revamp), 6 phân xưởng công nghệ mới theo bản quyền (licensed units), 2 phân xưởng mới không bản quyền (open art units), cùng hệ thống offsites và utilities. Trong đó, phân xưởng RFCC (Residue Fluid Catalytic Cracking) - trái tim công nghệ của Nhà máy - là một trong những hạng mục đòi hỏi kinh nghiệm chuyên sâu nhất.

“Chìa khóa” tăng khả năng tự chủ lọc dầu nội địa

Cuối tháng 02/2026, xung đột quân sự tại Trung Đông leo thang, Iran phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 31% tổng lượng dầu thô đường biển toàn cầu. Giá dầu Brent tăng 8,5% lên 92,69 USD/thùng chỉ trong một ngày; dầu WTI tăng 12,2%; diesel tăng gần 36%. Hiện nay, căng thẳng tại khu vực này chưa có dấu hiệu dừng lại, giá xăng dầu thế giới đang tăng rất cao, tác động đến giá xăng dầu trong nước.

Chính phủ Việt Nam phản ứng khẩn trương. Ngày 4/3/2026, Thủ tướng ký Quyết định 385/QĐ-TTg thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng. Ngày 6/3/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết 36/NQ-CP với các giải pháp cấp bách nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và điều hành giá xăng dầu trước bối cảnh xung đột Trung Đông phức tạp. Ngày 9/3/2026, Bộ Công Thương ban hành Chỉ thị 06/CT-BCT yêu cầu các nhà máy lọc dầu tối ưu hóa công suất vận hành…

Bối cảnh hiện nay cho thấy, Dự án Nâng cấp mở rộng Nhà máy lọc dầu Dung Quất có vai trò rất quan trọng, góp phần đảm bảo nguồn cung xăng dầu trong nước trước các rủi ro của thị trường, trong đó, việc lựa chọn được nhà thầu thực sự có năng lực có ý nghĩa rất lớn.

Số liệu cho thấy, năm 2025, nhập khẩu xăng dầu của Việt Nam vẫn duy trì quy mô lớn (hơn 10 triệu tấn) trong tổng nhu cầu hơn 26 triệu tấn khiến mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu đang tăng dần. Khả năng tự chủ lọc dầu nội địa mà Nhà máy Dung Quất sau khi nâng cấp sẽ đóng góp như một trong những yếu tố then chốt để Việt Nam ứng phó với những cú sốc địa chính trị như đợt khủng hoảng Trung Đông hiện nay.

Với yêu cầu đó, Dự án Nâng cấp, mở rộng Nhà máy lọc dầu Dung Quất cần được thực hiện đúng, không chỉ về tiến độ, mà còn về chất lượng kỹ thuật. Một nhà máy được nâng cấp bài bản, với năng lực chế biến cao hơn và nguồn dầu thô được đa dạng hóa, sẽ là lớp đệm chiến lược giúp Việt Nam ứng phó hiệu quả hơn với những cú sốc năng lượng tương tự trong tương lai.

Những câu hỏi mở về kỹ thuật

Do tính chất rất quan trọng và phức tạp của Gói thầu EPC, trước thời điểm đóng thầu, nhiều nhà thầu đã có văn bản đề nghị làm rõ và gửi kiến nghị về hồ sơ mời thầu. Trong quá trình tổ chức lựa chọn nhà thầu Gói thầu EPC, được biết, Hội đồng đánh giá HSDT của BSR nhận được một số thư góp ý kỹ thuật, với mục tiêu đặt ra các câu hỏi chuyên môn về việc đánh giá kinh nghiệm của các liên danh dự thầu.

Các ý kiến tập trung phân tích kỹ thuật của Dự án như: dẫn chiếu tài liệu công khai của các licensor công nghệ, đối chiếu với nội dung HSMT và đặt câu hỏi về cách diễn giải một số tiêu chí năng lực bắt buộc. Các thư góp đặt ra yêu cầu công tác lựa chọn nhà thầu cần thực hiện một cách minh bạch, cạnh tranh để lựa chọn được nhà thầu thực sự có năng lực đảm nhận Gói thầu hiệu quả.

Câu hỏi thứ nhất: Kinh nghiệm “Revamp RFCC/FCC” - ranh giới giữa tương tự và tương đương.

Điều 4.3 của HSMT yêu cầu nhà thầu có kinh nghiệm trong “Experience in executing Revamp Projects - kinh nghiệm thực hiện các dự án cải tạo” với tiêu chí là ít nhất một hợp đồng EPC thực hiện cải tạo (revamp) hoặc lắp đặt mới phần thiết bị phản ứng (reactor section) và/hoặc thiết bị tái sinh (regenerator section) của phân xưởng RFCC hoặc FCC.

Các thư góp ý phân tích một tình huống cụ thể: liệu kinh nghiệm với công nghệ KBR ACO™ (Advanced Catalytic Olefins) có thể được xem là tương đương với kinh nghiệm RFCC/FCC hay không. Đây là câu hỏi kỹ thuật không đơn giản, vì ACO sử dụng nền tảng phần cứng FCC-type nhưng mục đích công nghệ, dải nguyên liệu và chế độ vận hành lại khác căn bản.

Theo tài liệu chính thức được KBR công bố công khai, ACO là công nghệ hóa dầu chuyển hóa nguyên liệu paraffin nhẹ như naphtha nhằm tối đa hóa sản xuất ethylene và propylene và không đề cập bất kỳ nội dung nào liên quan đến sự tương đồng với FCC. Ngược lại, RFCC là công nghệ lọc dầu xử lý cặn nặng từ đáy tháp CDU với các phân tử C40-C80+, hàm lượng kim loại và CCR cao, nhằm sản xuất xăng, LPG và các sản phẩm trung gian.

Thư góp ý nêu quan điểm ACO là quá trình endothermic phải nhập nhiệt từ bên ngoài liên tục. Trong khi đó, RFCC truyền thống là exothermic tự cân bằng nhiệt qua tái sinh xúc tác. Sự khác biệt này kéo theo yêu cầu thiết kế hoàn toàn khác nhau về hệ thống tháp phân đoạn, xử lý cặn nặng, kiểm soát nhiệt và bảo trì thiết bị.

Câu hỏi mà các thư góp ý đặt ra không phải là “ACO có tốt hay không?” mà là “liệu kinh nghiệm thực hiện EPC một dự án ACO có đủ để chứng minh năng lực revamp (cải tạo) một phân xưởng RFCC trong nhà máy lọc dầu brownfield như Dung Quất hay không?”. Thực tế, lịch sử vận hành của nhà máy sau khi hoàn công lần trước cho thấy, phân xưởng RFCC là nơi tiềm ẩn nhiều rủi ro kỹ thuật nhất, đặt ra yêu cầu đặc biệt cao về kinh nghiệm thực chiến của nhà thầu EPC. Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị hiện nay, khi mỗi ngày gián đoạn sản xuất đều mang hệ quả kinh tế và an ninh năng lượng, rủi ro này càng không thể xem nhẹ.

Một câu hỏi khác là: nếu một liên danh được đánh giá đạt tiêu chí 4.3 trên cơ sở kinh nghiệm ACO trong khi các liên danh khác chuẩn bị hồ sơ với kinh nghiệm RFCC/FCC thì tiêu chuẩn đánh giá có đang được áp dụng nhất quán cho tất cả các bên hay không?

Câu hỏi thứ hai: Hydrotreater unit

Điều 4.4 của HSMT yêu cầu ít nhất hai hợp đồng EPC lắp đặt Hydrotreater unit mới, cụ thể là hai phân xưởng DHDT (nâng cấp dầu diesel) và GHDT (nâng cấp xăng). Đây là ngưỡng định lượng bắt buộc.

Các thư góp ý đặt câu hỏi về việc viện dẫn kinh nghiệm công nghệ KBR VCC (Vacuum Catalytic Cracking). Theo tài liệu chính thức của KBR, VCC được mô tả là “slurry-phase hydrogenation process with integrated hydrotreating” - công nghệ chuyển hóa sâu petroleum residues, với dự án áp dụng được KBR gọi là “Residue Hydroprocessing unit”.

Trong hệ phân loại công nghệ hydroprocessing của KBR và Shell có sự phân biệt rõ ràng giữa các nhóm: Hydrotreating, Mild Hydrocracking, Full Conversion Hydrocracking. VCC thuộc nhóm residue hydroprocessing/slurry phase hydrocracking khác với Hydrotreater unit theo nghĩa thông thường trong nhà máy lọc dầu, vốn là các phân xưởng chuyên biệt xử lý phân đoạn nhẹ như: Naphtha Hydrotreater, Diesel Hydrotreater hay Gasoline Hydrotreater để khử tạp chất và nâng chất lượng sản phẩm.

Điểm mấu chốt mà các thư góp ý nhấn mạnh là yếu tố “integrated hydrotreating” trong VCC không biến toàn bộ unit thành một Hydrotreater unit độc lập theo đúng nghĩa của tiêu chí HSMT. Thuộc cùng họ công nghệ hydroprocessing không đồng nghĩa là cùng một loại unit theo tiêu chí đấu thầu.

Năng lực tài chính - yếu tố không kém quan trọng

Bên cạnh câu hỏi về kinh nghiệm kỹ thuật, các thư góp ý cũng đề cập đến một chiều cạnh khác ít được chú ý hơn nhưng không kém phần quan trọng, đó là năng lực tài chính của nhà thầu.

Trong một gói thầu EPC lump sum trị giá hơn 1,2 tỷ USD kéo dài 37 tháng, sức khỏe tài chính của nhà thầu có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thực hiện Dự án liên tục và đúng tiến độ. Một nhà thầu đang chịu áp lực tài chính lớn, dù về ngắn hạn hay dài hạn đều mang đến những rủi ro thực tiễn mà ngành xây dựng quốc tế đã ghi nhận nhiều lần.

Rủi ro đầu tiên là chậm huy động nguồn lực và chậm tiến độ do thiếu vốn lưu động để mua vật tư, thanh toán cho nhà thầu phụ hoặc duy trì đội ngũ kỹ sư.

Rủi ro thứ hai, không kém phổ biến trong ngành EPC quốc tế, là hiện tượng bỏ giá thấp để thắng thầu rồi tìm cách bù đắp bằng các yêu cầu điều chỉnh hợp đồng (claim) trong quá trình thực hiện, chiến lược này kéo theo tranh chấp kéo dài và thường gây chậm trễ nghiêm trọng.

Cuối cùng, một nhà thầu yếu tài chính thường kém khả năng duy trì nhân sự và phụ tùng cho giai đoạn bảo hành sau bàn giao, đây là giai đoạn quan trọng để bảo đảm nhà máy vận hành ổn định trong những năm đầu sau khi nâng cấp.

Vì sao những câu hỏi này cần được xem xét nghiêm túc?

Nhìn từ góc độ quản trị rủi ro dự án, những câu hỏi kỹ thuật và tài chính không phải hiếm trong các cuộc đấu thầu EPC quốc tế lớn và thường được xem là một phần tự nhiên của quá trình đánh giá. Thị trường EPC toàn cầu có cơ chế tự giám sát nhất định: các bên có hiểu biết chuyên môn theo dõi các gói thầu lớn và đôi khi đặt câu hỏi về cách diễn giải tiêu chí năng lực.

Phân xưởng RFCC là hạng mục kỹ thuật phức tạp nhất trong Nhà máy Dung Quất và việc cải tạo RFCC trong một dự án brownfield đang vận hành, trong khi tích hợp đồng thời với nhiều phân xưởng công nghệ mới xây dựng xung quanh đòi hỏi kinh nghiệm thực chiến đặc thù. Đây không phải là tình huống mà kinh nghiệm “gần giống” hay “tương tự” có thể thay thế cho kinh nghiệm thực sự, vì hậu quả của sai sót kỹ thuật trong quá trình vận hành chạy thử (commissioning) RFCC có thể ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động của nhà máy.

BSR đã xây dựng bộ tiêu chí HSMT một cách cẩn thận và chuyên nghiệp, với sự hỗ trợ của tư vấn FEED quốc tế hàng đầu. Bộ tiêu chí đó được thiết kế để bảo đảm nhà thầu được lựa chọn có đủ năng lực thực hiện an toàn và hiệu quả. Việc áp dụng nghiêm túc và nhất quán các tiêu chí đó, kể cả khi đối mặt với những lập luận “tương đương” từ phía nhà thầu, chính là cách BSR bảo vệ tính toàn vẹn của quá trình đầu tư chiến lược này.

Đấu thầu minh bạch - nền móng cho thành công dài hạn

Gói thầu EPC thành công không chỉ đến từ tiến độ hay chi phí, mà còn từ chất lượng kỹ thuật và năng lực tài chính của nhà thầu được lựa chọn. Trong lịch sử các dự án hạ tầng năng lượng lớn, chi phí của những quyết định lựa chọn nhà thầu không phù hợp thường được tính không phải bằng khoản tiết kiệm ban đầu mà bằng chi phí khắc phục, chậm tiến độ và rủi ro vận hành về sau.

Chính vì vậy, những câu hỏi được đặt ra, dù đến qua kênh nào nhưng nếu có cơ sở và được nêu một cách nghiêm túc, xứng đáng được xem xét với thái độ cởi mở. Đây là một phần của cơ chế kiểm tra và cân bằng tự nhiên trong đấu thầu quốc tế, cơ chế mà suy cho cùng phục vụ chính lợi ích của chủ đầu tư và an ninh năng lượng quốc gia.

Dự án Dự án Nâng cấp, mở rộng Nhà máy lọc dầu Dung Quất không chỉ là bài toán kỹ thuật hay tài chính mà đó là cam kết của ngành lọc dầu Việt Nam với tương lai năng lượng tự chủ của quốc gia. Nền móng của cam kết đó bắt đầu từ một quyết định lựa chọn nhà thầu đúng đắn.