 |
| Thanh tra xác định phần việc cung cấp, lắp đặt hệ thống quản lý trung tâm Nhà ga hành khách được IC ICTAS giao cho Công ty CP Đầu tư Xây dựng Ricons, trong khi nội dung này không thuộc phạm vi giao thầu phụ. Ảnh: Nhã Chi |
Gọi tên nhiều tồn tại
Cuộc thanh tra tập trung vào Dự án thành phần (DATP) 2 do Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) làm chủ đầu tư và DATP 3 do Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam - CTCP (ACV) làm chủ đầu tư, với 4 gói thầu trọng điểm gồm XD01, XD02, 5.6 và 5.10. Bên cạnh các sai sót về dự toán, hợp đồng, tạm ứng, nghiệm thu và thanh toán, Thanh tra Chính phủ dành dung lượng đáng kể để xem xét việc quản lý nhà thầu chính, nhà thầu phụ và các đơn vị thực tế thi công.
Trong 4 gói thầu được thanh tra, Gói thầu số 5.10 Thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị công trình nhà ga hành khách là trường hợp điển hình phản ánh mức độ phức tạp của chuỗi thực hiện hợp đồng. Gói thầu có quy mô đặc biệt lớn, được thực hiện bởi Liên danh Vietur. Theo Kết luận thanh tra, trong quá trình triển khai hợp đồng, 9/10 thành viên của Liên danh Vietur đã ký hợp đồng giao một phần công việc cho các nhà thầu khác với tổng giá trị khoảng 1.652,804 tỷ đồng. Các đơn vị được nêu gồm Hancorp, Phục Hưng, CCI, Vinaconex, Newtecons, Ricons, ATAD, SOL E&C và Hawee.
Chuỗi giao việc chưa dừng lại ở đó, Thanh tra xác định 4 nhà thầu phụ của IC ICTAS (thành viên đứng đầu Liên danh Vietur) gồm Ricons, Newtecons, SOL E&C và Công ty CP Kết cấu thép ATAD Đồng Nai tiếp tục ký hợp đồng giao công việc cho các nhà thầu khác với tổng giá trị khoảng 2.835,471 tỷ đồng.
Nếu nhìn riêng từng hợp đồng, việc một nhà thầu sử dụng nhà thầu phụ không phải là điều bất thường. Luật Đấu thầu cho phép nhà thầu huy động nhà thầu phụ để thực hiện một phần công việc theo đúng hồ sơ dự thầu và hợp đồng đã ký. Tuy nhiên, điều Thanh tra Chính phủ đặt vấn đề là chuỗi giao việc kéo dài qua nhiều tầng, khiến mối quan hệ giữa nhà thầu trúng thầu và đơn vị thực tế thi công trở nên phức tạp. Đáng chú ý, cơ quan thanh tra xác định ACV và tư vấn giám sát đã chấp thuận để IC ICTAS giao phần việc cung cấp, lắp đặt hệ thống quản lý trung tâm (CMS) cho Công ty CP Đầu tư Xây dựng Ricons, trong khi nội dung này không thuộc phạm vi giao thầu phụ theo Hợp đồng số 05.10. Theo Kết luận thanh tra, đây là hành vi chuyển nhượng thầu trái quy định.
Ngoài Gói thầu 5.10, nhiều tồn tại trong quá trình thực hiện Gói thầu XD02 thuộc DATP 2 cũng được Thanh tra chỉ ra với hàng loạt thiếu sót liên quan đến lập dự toán, tiêu chí hợp đồng tương tự, điều khoản về nhà thầu phụ, điều chỉnh tỷ lệ tạm ứng từ 15% lên 20%, thay đổi thiết bị so với hồ sơ dự thầu, nghiệm thu, thanh toán và nghĩa vụ thuế.
Xem xét trách nhiệm liên đới
Không chỉ xem xét hành vi của các nhà thầu, Thanh tra Chính phủ còn xem xét trách nhiệm của chủ đầu tư và tư vấn giám sát trong quá trình quản lý thực hiện hợp đồng.
Đối với Gói thầu 5.10, bên cạnh việc xác định hành vi chuyển nhượng thầu đối với phần việc cung cấp, lắp đặt hệ thống CMS, Thanh tra Chính phủ đồng thời xem xét trách nhiệm của ACV và tư vấn giám sát khi chấp thuận để IC ICTAS giao phần việc này cho Ricons. Nhiều tồn tại khác trong quá trình quản lý thực hiện hợp đồng tại Gói thầu 5.10 cũng được chỉ ra như: thay đổi nơi sản xuất, mã hiệu, nhà sản xuất thiết bị; nghiệm thu cự ly vận chuyển kết cấu thép không đúng thực tế; thay đổi thành phần vật liệu nhưng chưa điều chỉnh đơn giá; thanh toán khi hồ sơ bảo hiểm bắt buộc đối với người lao động chưa đầy đủ; sử dụng tiền tạm ứng để gửi tiết kiệm có kỳ hạn...
Tại DATP 2, Thanh tra Chính phủ xác định nhiều thiếu sót trong quá trình quản lý Gói thầu XD02, từ việc lập dự toán chưa phù hợp, quy định tiêu chí hợp đồng tương tự chưa đúng, điều chỉnh tỷ lệ tạm ứng vượt điều kiện mời thầu, đến thay đổi thiết bị, nghiệm thu, thanh toán và nghĩa vụ thuế...
Từ các hành vi, thiếu sót nêu trên, Thanh tra Chính phủ không chỉ yêu cầu xử lý đối với các nhà thầu, mà còn kiến nghị Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng chỉ đạo ACV, VATM tổ chức kiểm điểm trách nhiệm đối với tập thể, cá nhân liên quan; đồng thời rà soát, khắc phục các tồn tại về hợp đồng, chất lượng, nghiệm thu, thanh toán và nghĩa vụ tài chính. Thanh tra Chính phủ chuyển thông tin liên quan đến một số nội dung của các gói thầu XD02, 5.6 và 5.10 sang Bộ Công an để xem xét theo thẩm quyền.
Một số chuyên gia cho rằng, việc sử dụng nhà thầu phụ là bình thường trong hoạt động xây dựng và được pháp luật cho phép. Với các dự án có quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng, yêu cầu kỹ thuật cao và nhiều hạng mục chuyên ngành, việc huy động các doanh nghiệp có năng lực tham gia thực hiện một phần công việc là cần thiết. Tuy nhiên, điều quan trọng là chủ đầu tư phải kiểm soát được phạm vi công việc giao cho nhà thầu phụ, bảo đảm đúng hồ sơ dự thầu, đúng hợp đồng và đúng quy định của pháp luật.
Kết luận thanh tra không chỉ đặt ra yêu cầu xử lý các tồn tại của một dự án lớn, mà còn gợi mở yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý chuỗi nhà thầu đối với các công trình trọng điểm quốc gia. Khi quy mô dự án ngày càng lớn, kết cấu hợp đồng ngày càng phức tạp, sự tham gia của nhiều nhà thầu chuyên ngành trở thành xu hướng tất yếu. Vì thế cần cơ chế kiểm soát đầy đủ chuỗi nhà thầu trong thực hiện hợp đồng để bảo đảm chất lượng công trình, sử dụng hiệu quả vốn đầu tư và hạn chế những rủi ro pháp lý trong từng mắt xích triển khai.
