 |
| Nếu không kiểm soát tốt, TOD rất dễ biến thành cuộc đua gia tăng mật độ xây dựng quanh các tuyến metro để tận dụng giá đất. Ảnh: Bảo Tín |
“Đô thị nén” đang làm khó chất lượng sống
Theo ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham, Hà Nội và TP.HCM đang chịu áp lực dân số tăng nhanh trong khi quỹ đất ngày càng hạn hẹp. Phát triển cao tầng là xu hướng tất yếu để tối ưu hóa tài nguyên đất. Dù vậy, thách thức lớn nhất là tốc độ kết nối hạ tầng và chất lượng không gian sống đang tụt hậu khá xa so với tốc độ xây dựng hình thái đô thị.
Thực tế tại các đô thị lớn cho thấy, nhiều khu chung cư quy tụ hàng chục nghìn dân cư liên tục mọc lên nhưng hạ tầng giao thông xung quanh chưa hoàn chỉnh. Tình trạng thiếu hụt trường học, bệnh viện và sự thu hẹp của các mảng xanh, không gian đi bộ khiến người dân phụ thuộc gần như hoàn toàn vào phương tiện cá nhân.
Ông Shonn Mills, Chủ tịch Hội đồng Đô thị theo phương đứng (CVU), nhận định các đô thị mật độ cao như TP.HCM cần tái cấu trúc theo mô hình “đô thị nén”. Ở đó, nhà cao tầng không thể là những cấu trúc độc lập nhằm tối đa hóa diện tích thương mại, mà phải trở thành một phần của hệ sinh thái tích hợp. Xu hướng quốc tế hiện nay là hình thành các “cộng đồng theo chiều đứng” – nơi gắn kết hài hòa giữa không gian sống, làm việc, thương mại và tiện ích công cộng.
Ùn tắc giao thông là bài toán chung của các đô thị đang phát triển. Ông Marc Salemink, Giám đốc điều hành UNStudio, cho rằng quy hoạch tương lai phải dựa trên thói quen di chuyển thực tế của người dân, ưu tiên đa dạng hóa phương thức vận tải thay vì tiếp tục thiên vị xe cá nhân. Nếu cứ tiếp diễn thực trạng “cao tầng đi trước, hạ tầng theo sau”, áp lực quá tải tiện ích công cộng sẽ ngày càng nghiêm trọng.
Bên cạnh tầm nhìn quy hoạch, tư duy đầu tư cũng cần thay đổi. Vật liệu và thiết kế bền vững có thể đẩy giá thành xây dựng giai đoạn đầu lên cao, nhưng lại là yếu tố quyết định hiệu suất vận hành và khả năng thích ứng của công trình trong hàng chục năm sau.
Nguy cơ biến tướng mô hình TOD từ áp lực ngắn hạn
Phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng (TOD) được xem là giải pháp bắt buộc cho Hà Nội và TP.HCM. Việc sáp nhập Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Xây dựng từ năm 2025 được kỳ vọng sẽ tạo cơ chế thuận lợi để đồng bộ quy hoạch ngành.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo áp lực thực thi tại Việt Nam rất lớn. Nếu không kiểm soát chặt chẽ, TOD dễ bị biến tướng thành một cuộc đua gia tăng mật độ xây dựng, đẩy giá đất quanh các ga metro thay vì tạo ra các trung tâm đô thị đáng sống.
Ông Dennis Ho, Giám đốc phát triển chiến lược khu vực APAC tại SOM, nhấn mạnh thành công của một đô thị nằm ở chất lượng không gian mở được tạo ra giữa các tòa nhà. Người dân cần môi trường kết nối cộng đồng ở tầng mặt đất hơn là những "chiếc hộp máy lạnh biệt lập".
Đại diện cơ quan quản lý, ông Lê Minh Long, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ và Môi trường (Bộ Xây dựng), cho biết Bộ đang từng bước đưa các tiêu chuẩn xanh vào quy định xây dựng nhằm thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn. Nhiều năm qua, không ít đồ án quy hoạch đã phải điều chỉnh liên tục theo áp lực phát triển ngắn hạn, khiến hạ tầng đô thị ngày càng rơi vào thế bị động.
Rõ ràng, tương lai đô thị Việt Nam không được đo bằng số lượng tòa tháp chọc trời hay các biểu tượng kiến trúc. Thước đo thực sự nằm ở sự thuận tiện trong di chuyển, khả năng tiếp cận không gian công cộng của người dân và năng lực thích ứng của thành phố trước áp lực dân số lẫn biến đổi khí hậu trong dài hạn.
