 |
| Quang cảnh phiên họp thứ 8 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội |
Đề cập về sự cần thiết chủ trương đầu tư 03 dự án xây dựng đường bộ cao tốc, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, ngày 25/10/2026, Chính phủ đã trình Quốc hội xem xét quyết định chủ trương đầu tư ba dự án. Việc sớm đầu tư 03 dự án nhằm hiện thực hóa chủ trương, định hướng của Đảng như chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã xác định đầu tư 03 tuyến cao tốc trong giai đoạn 2026-2030; Kết luận số 18 của Ban Chấp hành Trung ương xác định đến năm 2030 đưa vào sử dụng trên 5.000 km đường bộ cao tốc; Nghị quyết số 27 của Bộ Chính trị định hướng đầu tư các tuyến đường cao tốc: Hà Nội, Phú Thọ, Sơn La, Điện Biên, Bảo Hà, Lào Cai, Lai Châu và các tuyến đường bộ kết nối Đông-Tây.
Việc đầu tư 03 dự án còn đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng trong điều kiện quốc lộ hiện hữu có quy mô nhỏ, tiêu chuẩn kỹ thuật thấp, thường bị sạt trượt vào mùa mưa lũ. Khi có đường cao tốc, thời gian di chuyển rút ngắn khoảng 50-60% so với thời gian di chuyển trên quốc lộ hiện hữu. Ngoài ra, việc sớm đầu tư 03 dự án cũng nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, từng bước hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc theo quy hoạch.
Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban Kinh tế - Tài chính nhất trí với sự cần thiết đầu tư 03 dự án nêu trên với những lý do đã nêu tại Tờ trình của Chính phủ. Ủy ban Kinh tế - Tài chính nhận thấy, các dự án được lập cơ bản phù hợp với chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Tuy nhiên, do đặc thù hướng tuyến trải dài qua địa hình miền núi phức tạp, Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý một số nội dung mâu thuẫn chồng chéo, chồng lấn trong quy hoạch riêng biệt tại từng dự án cần được Chính phủ chỉ đạo rà soát.
Đối với dự án Quảng Ngãi - Kon Tum, hướng tuyến dài 136 km cắt qua 6 vị trí quy hoạch, khai thác khoáng sản nhóm 3, nhóm 4, cần làm rõ mức độ chồng lấn và có phương án xử lý tài sản, khoáng sản phù hợp.
Đối với dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, hướng tuyến dài 179,5 km ảnh hưởng trực tiếp đến quy hoạch hạ tầng năng lượng, đi qua vùng quy hoạch 4 nhà máy điện mặt trời Mai Sơn 4, Mai Sơn 5, Mai Sơn 7, Yên Châu 4 và quy hoạch thủy điện Nậm Hét 1, Nậm Hét 2, Ủy ban Kinh tế và Tài chính yêu cầu rà soát kỹ tọa độ thiết kế để đảm bảo an toàn vận hành lưới điện và hồ chứa.
Đối với dự án Bảo Hà - Lai Châu, cần làm rõ lộ trình đầu tư đoạn còn lại đến cửa khẩu Ma Lù Thàng, tính đồng bộ với tuyến cao tốc CT12, quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp, thủy lợi, đặc biệt là giải pháp xử lý phạm vi chồng lấn với ranh giới quặng sắt Đông Nam Làng Lếch đã được cấp phép và khu vực quy hoạch thăm dò đất hiếm tại Tân An.
Về hình thức đầu tư, Ủy ban Kinh tế và Tài chính thống nhất thực hiện 03 dự án theo hình thức đầu tư công. Kết quả tính toán sơ bộ cho thấy, phương án đầu tư theo phương thức đối tác công tư loại hợp đồng BOT đều không đảm bảo tính khả thi và tài chính do thời gian hoàn vốn quá dài hoặc không xác định được. Đồng thời, các dự án đều nằm ở khu vực miền núi đặc biệt khó khăn, có ý nghĩa quan trọng về quốc phòng, an ninh và kết nối các đoạn tuyến liền kề cũng đang triển khai bằng nguồn vốn đầu tư công.
Về quy mô và tiêu chuẩn kỹ thuật, cả 03 dự án đều được đề xuất đầu tư quy mô 4 làn xe cao tốc hoàn chỉnh. Tuy nhiên, quy mô và tiêu chuẩn thiết kế có sự khác biệt ở từng dự án như dự án Quảng Ngãi - Kon Tum có tốc độ thiết kế là 80 đến 100 km/h, dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên có tốc độ thiết kế là 80 km/h, dự án Bảo Hà - Lai Châu có tốc độ thiết kế từ 80 đến 100 km/h. Do đó, nhiều ý kiến đề nghị nghiên cứu phương án tốc độ thiết kế 100 km/h cho các dự án nhằm bảo đảm tầm nhìn dài hạn.
Tháo gỡ điểm nghẽn, từng bước hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc theo quy hoạch
Trong khuôn khổ phiên họp, đa số các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất sự cần thiết và chủ trương đầu tư 03 dự án đường bộ cao tốc như Tờ trình của Chính phủ nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về hạ tầng, tăng cường kết nối vùng, mở rộng không gian phát triển, nâng cao đời sống Nhân dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Đồng thời, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đóng góp ý kiến vào một số nội dung như: hoàn thiện hồ sơ đầu tư xây dựng 03 dự án xây dựng đường bộ cao tốc; tính khả thi, hiệu quả của việc xây dựng 03 dự án; mức đầu tư và bố trí vốn cho từng dự án...
Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, để bảo đảm chất lượng và thời gian trình Quốc hội theo quy định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo, các cơ quan liên quan khẩn trương rà soát, tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban Quốc hội, đặc biệt là ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội để hoàn thiện hồ sơ. Trong đó, lưu ý một số vấn đề:
Thứ nhất: Tiếp tục rà soát phạm vi, hướng tuyến, cơ sở lựa chọn quy mô và phương án phân chia các dự án thành phần, bảo đảm phù hợp với quy hoạch, nâng cao hiệu quả khai thác quỹ đất; đồng thời làm rõ cơ chế điều phối giữa các dự án thành phần để bảo đảm tính đồng bộ trong triển khai, kết nối và khai thác.
Thứ hai: Rà soát kỹ cơ sở xác định tổng mức đầu tư, đơn giá, định mức của các dự án; so sánh với những dự án tương tự và làm rõ nguyên nhân chênh lệch nếu có; cập nhật các yếu tố chi phí có khả năng biến động, làm rõ khả năng bố trí vốn của từng dự án, bảo đảm tính khả thi của phương án đầu tư 100% bằng vốn đầu tư công theo quy định của Luật Đầu tư công và Quyết định 189 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công.
Thứ ba: Nghiên cứu hoàn thiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và chuyển mục đích sử dụng đất, rừng, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và doanh nghiệp; bảo đảm làm rõ điều kiện triển khai dự án, đặc biệt là khả năng cung ứng vật liệu xây dựng; chủ động xây dựng phương án tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, bảo đảm tiến độ và chất lượng của các dự án.
Thứ tư: Tiếp tục rà soát, đánh giá cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn, sự cần thiết và tính khả thi của từng cơ chế, chính sách đặc thù cho dự án; chỉ đề xuất những chính sách thực sự cần thiết, xác định rõ phạm vi áp dụng, thẩm quyền quyết định, trách nhiệm tổ chức thực hiện và quy định cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ, bảo đảm công khai, minh bạch, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực và thất thoát, lãng phí.
Thứ năm: Đối với dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La, rà soát việc phân chia, điều phối các dự án thành phần, bảo đảm triển khai và khai thác đồng bộ; đánh giá rõ cơ sở pháp lý, phạm vi, thời gian áp dụng, khả năng tạo nguồn và tác động ngân sách đối với đề xuất cơ chế đặc thù cho phép tỉnh giữ lại 100% số tiền sử dụng đất tại các địa bàn có dự án đi qua.
Đối với dự án Bảo Hà - Lai Châu, nghiên cứu tối ưu hướng tuyến, hạn chế tác động đến rừng, khu bảo tồn, khu dân cư; xử lý chồng lấn quy hoạch khoáng sản; kiểm soát rủi ro địa chất, thủy văn, bảo đảm đồng bộ với các tuyến kết nối; rà soát tổng mức đầu tư, xác định rõ trách nhiệm, khả năng cân đối vốn của từng địa phương, đặc biệt là cơ sở của việc tỉnh Lào Cai không tham gia kinh phí đền bù, tái định cư và khả năng bố trí vốn ngân sách địa phương của tỉnh Lai Châu; bổ sung phương án xử lý khi thiếu vốn, vượt tổng mức đầu tư và giải pháp huy động nguồn lực hợp pháp khác, giảm áp lực từ ngân sách.
Thứ sáu: Đối với dự án Quảng Ngãi - Kon Tum, cần nghiên cứu hoàn thiện phương án đầu tư quy mô 4 làn xe; tiếp tục khảo sát địa chất, thủy văn để tối ưu hóa giải pháp cầu, hầm; làm rõ các thay đổi so với hồ sơ được thẩm định và phương án xử lý chồng lấn tại 6 vị trí quy hoạch khai thác khoáng sản nhóm 3 và nhóm 4; xác định phương án bảo đảm phần vốn còn thiếu trong kế hoạch đầu tư ngân sách Trung ương giai đoạn 2026 - 2030; giải trình đầy đủ lý do và cơ sở đề xuất cơ chế không phải thẩm định nguồn vốn đầu tư, khả năng cân đối vốn và căn cứ bảo đảm nguồn lực để Quốc hội xem xét, quyết định; nghiên cứu không quy định cơ chế đặc thù và điều chỉnh quy hoạch trong trường hợp các vướng mắc đã được giải quyết đầy đủ bằng quy định của pháp luật hiện hành, tránh quy định trùng lặp.
Phát biểu kết luận nội dung phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ: Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét cho ý kiến đối với dự án Nghị quyết về chủ trương đầu tư 3 dự án tại Kỳ họp thứ Hai sau khi được tiếp thu, chỉnh lý theo kết luận của phiên họp này. Cơ quan chủ trì soạn thảo chịu trách nhiệm toàn diện đối với việc tiếp thu, chỉnh lý và chất lượng của dự thảo Nghị quyết; khẩn trương hoàn thiện hồ sơ gửi các đại biểu Quốc hội, bảo đảm tiến độ theo quy định.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên giao Ủy ban Kinh tế và Tài chính chủ trì, phối hợp với Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội tiếp tục rà soát, hoàn thiện báo cáo thẩm tra chính thức, thể hiện rõ chính kiến đối với từng nội dung dự thảo nghị quyết, nhất là những nội dung có tính phức tạp, nhạy cảm, bảo đảm chất lượng, đúng tiến độ báo cáo Quốc hội tại Kỳ họp này. Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính phối hợp với Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội hoàn thiện thông báo kết luận phiên họp để các cơ quan có liên quan căn cứ thực hiện.
