 |
| Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) tạo cơ chế thông thoáng trong ưu đãi đối với hàng hóa, dịch vụ, nhà thầu trong nước, đặc biệt là cho phép các ưu đãi theo quy định của pháp luật ngành, lĩnh vực. Ảnh: Lê Tiên |
Đề xuất bổ sung đối tượng ưu đãi
Pháp luật về đấu thầu hiện hành đã quy định các nhóm đối tượng được hưởng ưu đãi và hình thức ưu đãi. Từ thực tiễn đấu thầu, một số đối tượng ưu đãi có thể xác định và áp dụng ngay, chẳng hạn ưu đãi đối với nhà thầu trong nước khi tham gia đấu thầu quốc tế, hoặc ưu đãi khi nhà thầu nước ngoài liên danh với nhà thầu trong nước mà nhà thầu trong nước đảm nhận từ 25% trở lên giá trị công việc của gói thầu. Hay trong tình huống nhiều nhà thầu được đánh giá ngang nhau, một số DN dược đã được hưởng ưu đãi nhờ có sản phẩm thuốc sản xuất trong nước; một số DN bảo hiểm được ưu tiên xếp hạng cao hơn và được lựa chọn trúng thầu khi sử dụng nhiều lao động là thương binh, người khuyết tật, dân tộc thiểu số. Cùng với đó, danh mục gói thầu gói thầu xây lắp có giá gói thầu không quá 5 tỷ đồng được dành cho DN siêu nhỏ, DN nhỏ tham dự thầu đã tạo ra thị trường, sân chơi riêng cho DN nhỏ, siêu nhỏ…
Tuy nhiên, theo nhiều ý kiến, việc triển khai một số ưu đãi, đặc biệt là đối với hàng hóa có xuất xứ Việt Nam trong nhiều lĩnh vực còn khó khăn, cơ chế ưu đãi trong đấu thầu hiện nay chưa đủ mạnh để khuyến khích sử dụng hàng hóa, sản phẩm do DN trong nước sản xuất, đặc biệt là sản phẩm công nghệ cao, công nghệ chiến lược, dẫn đến chưa phát huy hiệu quả thực tiễn và chưa đạt được mục tiêu của chính sách, kỳ vọng của DN.
Dự thảo Luật bổ sung quy định về ưu đãi trong lựa chọn nhà đầu tư để khuyến khích ứng dụng công nghệ giảm thiểu ô nhiễm môi trường, cam kết chuyển giao công nghệ tiên tiến, thúc đẩy các DN khoa học và công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo tham gia các dự án đầu tư kinh doanh thông qua đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư.
Bộ Tài chính - cơ quan chủ trì xây dựng Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) cho biết, theo quy định của Luật Đấu thầu, việc áp dụng chính sách ưu đãi chủ yếu được thực hiện tại bước đánh giá hồ sơ dự thầu, như cộng điểm, miễn một số tiêu chí về đánh giá năng lực, kinh nghiệm cho đối tượng được hưởng ưu đãi, chưa tạo cơ sở pháp lý đủ mạnh để ưu tiên mua sắm hàng hóa, dịch vụ thuộc các lĩnh vực, đối tượng được Nhà nước khuyến khích, như hàng hóa sản xuất trong nước, sản phẩm công nghệ cao, công nghệ chiến lược, sản phẩm xanh và sản phẩm đổi mới sáng tạo. Ngoài ra, hiện các chính sách ưu đãi chủ yếu được quy định tập trung tại Luật Đấu thầu, nhưng trước yêu cầu thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng kinh tế, Quốc hội đã ban hành một số cơ chế ưu đãi riêng đối với các đối tượng thuộc một số ngành, lĩnh vực, sản phẩm. Điều này đặt ra yêu cầu phải rà soát, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa các chính sách ưu đãi trong pháp luật về đấu thầu với pháp luật khác.
Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) quy định nguyên tắc về đối tượng, hình thức ưu đãi theo hướng tạo cơ chế ưu tiên cho sản phẩm công nghệ cao, công nghệ chiến lược xuất xứ Việt Nam, DN nhỏ và vừa (DNNVV)… trên cơ sở phù hợp với chủ trương, nghị quyết của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, bảo đảm phù hợp với pháp luật có liên quan như Luật Thủ đô, Luật Phát triển đô thị…; sửa đổi, bổ sung đối tượng được hưởng ưu đãi là DNNVV theo quy định của pháp luật về phát triển DNNVV; bổ sung đối tượng ưu đãi khác theo quy định của pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực. Trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội có quy định khác về đối tượng, cách thức ưu đãi quy định tại Luật này thì áp dụng chính sách ưu đãi thuận lợi hơn để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong quá trình triển khai thực hiện và phát huy hiệu quả của chính sách ưu đãi. Đồng thời, Dự thảo Luật bổ sung các hình thức ưu đãi mới như dành riêng gói thầu cho nhà thầu thuộc đối tượng được hưởng ưu đãi; yêu cầu nhà thầu chào hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng được hưởng ưu đãi; các ưu đãi khác theo quy định của pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực.
Theo cơ quan soạn thảo, quy định tại Dự thảo Luật tạo cơ chế thông thoáng trong ưu đãi đối với hàng hóa, dịch vụ, nhà thầu trong nước, đặc biệt cho phép các ưu đãi theo quy định của pháp luật ngành, lĩnh vực để mở rộng đối tượng, cách tính ưu đãi nhằm bảo đảm tạo lợi thế cho hàng hóa, sản phẩm, nhà thầu trong nước.
Đồng thời, Dự thảo Luật bổ sung quy định về ưu đãi trong lựa chọn nhà đầu tư để khuyến khích ứng dụng công nghệ giảm thiểu ô nhiễm môi trường, cam kết chuyển giao công nghệ tiên tiến, thúc đẩy các DN khoa học và công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo tham gia các dự án đầu tư kinh doanh thông qua đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư.
Thêm hướng dẫn cụ thể để thuận lợi trong thực hiện
Nhiều quốc gia cũng sử dụng đấu thầu để thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội theo những cách khác nhau. Hoa Kỳ áp dụng các biện pháp ưu đãi nhằm thúc đẩy kinh tế xã hội, môi trường, thường được áp dụng dưới dạng gói thầu dành riêng cho nhóm đối tượng được hưởng ưu đãi, thay vì quy định thành tiêu chí chấm điểm. Chính sách hỗ trợ DN nhỏ, cựu chiến binh, DN ở khu vực khó khăn hoặc mục tiêu môi trường thường được thực hiện dưới dạng gói thầu dành riêng cho đối tượng được ưu đãi, yêu cầu mua sắm hàng hóa thuộc đối tượng ưu đãi, điều kiện hợp đồng thay vì để chủ đầu tư cộng điểm một cách chủ quan, không có căn cứ đánh giá nhất quán.
Chính phủ Anh ban hành Tuyên bố chính sách mua sắm quốc gia, trong đó xác định các ưu tiên chiến lược mà cơ quan mua sắm phải tính đến (thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua cơ hội bình đẳng cho DNNVV và các DN xã hội…)
Trong quá trình góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi), một số ý kiến đề nghị cần thêm hướng dẫn về tiêu chí hoặc danh mục cụ thể để việc triển khai các chính sách ưu đãi tại Luật được thuận lợi, khả thi.
Bộ Công Thương đề nghị cơ quan soạn thảo quy định rõ trong Dự thảo Luật hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết về việc Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính xây dựng và định kỳ cập nhật sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên phát triển được hưởng ưu đãi trong đấu thầu. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung cơ chế ưu đãi đặc thù trực tiếp hoặc quy định về nội dung hồ sơ mời thầu theo hướng không yêu cầu tiêu chí về số lượng hợp đồng tương tự hoặc kinh nghiệm vận hành thương mại đối với các sản phẩm công nghiệp, cơ khí, thiết bị công nghệ cao lần đầu được chế tạo thành công tại Việt Nam; các sản phẩm này được đánh giá trên cơ sở kết quả kiểm định, thử nghiệm đạt tiêu chuẩn hoặc quy chuẩn kỹ thuật theo quy định.
Kiểm toán Nhà nước đề xuất nghiên cứu bổ sung nội dung ưu đãi trong lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư đối với các đề xuất bảo hành vượt trội (kèm theo giải pháp chứng minh) hoặc lựa chọn nhà thầu có tổng chi phí vòng đời thấp nhất…
Bộ Y tế đề nghị quy định cụ thể hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí xác định đối tượng được hưởng chính sách ưu đãi (như sản phẩm công nghệ cao, DN đổi mới sáng tạo, DN khoa học và công nghệ, hàng hóa xuất xứ Việt Nam...) và hồ sơ, tài liệu chứng minh đối tượng được hưởng ưu đãi, bảo đảm có căn cứ pháp lý rõ ràng và áp dụng thống nhất.
