Trong quá khứ, tài chính công bất ổn từng tạo ra cái gọi là "vòng lặp tử thần". Những khoản lỗ từ việc nắm giữ trái phiếu chính phủ đã giáng đòn mạnh vào các tổ chức cho vay, trong một số trường hợp buộc nhà nước phải đứng ra giải cứu, qua đó càng làm suy kiệt ngân sách công.
Theo các nhà phân tích, chi phí huy động vốn sẽ tăng và tâm lý thị trường đóng vai trò quan trọng, bởi các ngân hàng vẫn gắn chặt với vận mệnh tài chính của quốc gia mình. Dù vậy, giới đầu tư, phân tích cũng như dữ liệu do hãng tin Reuters tổng hợp cho thấy các bộ đệm vốn và công cụ giám sát chặt chẽ hơn sẽ giúp các ngân hàng vượt qua sóng gió.
Kể từ cuộc khủng hoảng những năm 2010, khối này đã đại tu hệ thống giám sát ngân hàng và trao cho Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) các công cụ để can thiệp, trong khi các ngân hàng cũng đã củng cố hàng phòng thủ, nhờ sự hậu thuẫn từ nhiều năm đạt lợi nhuận kỷ lục.
Dù vậy, những lo ngại về nợ công đã khiến cổ phiếu ngân hàng châu Âu sụt giảm 10% trong 6 tuần qua - gấp 5 lần mức giảm của toàn thị trường - sau một đợt tăng kéo dài chạm đỉnh của 16 năm. Riêng đối với 3 nhà băng lớn nhất nước Pháp, mức sụt giảm lên tới 17% trong cùng kỳ.
Các ngân hàng được phép coi trái phiếu chính phủ là tài sản phi rủi ro trên bảng cân đối kế toán của họ. Chúng được tính vào các yêu cầu thanh khoản theo quy định và được sử dụng làm tài sản thế chấp để vay tiền từ ngân hàng trung ương cùng các tổ chức cho vay khác.
Phân tích dữ liệu từ Cơ quan Ngân hàng Châu Âu (EBA) của Reuters cho thấy, lượng nắm giữ ròng trái phiếu chính phủ của các ngân hàng Eurozone đã tăng gấp đôi kể từ thời kỳ khủng hoảng, chạm mức 4,3 nghìn tỷ euro (4,8 nghìn tỷ USD) vào cuối tháng 6.
Tuy nhiên, các bộ đệm vốn của ngân hàng thậm chí còn tăng trưởng mạnh hơn, kéo tỷ lệ nắm giữ trái phiếu chính phủ so với vốn tự có để bù đắp các tổn thất tiềm ẩn giảm xuống dưới mức 2,5, từ mức 2,7 ghi nhận vào năm 2013.
Tỷ lệ này càng thấp thì khả năng chống chịu của ngân hàng trước đợt sụt giảm giá trị trái phiếu chính phủ càng lớn.
David Benamou - Giám đốc Đầu tư của Axiom Alternative Investments và Aneeka Gupta - chiến lược gia cổ phiếu tại WisdomTree tính toán rằng mức độ phơi nhiễm với nợ nội địa của các ngân hàng lớn của Pháp hiện dao động trong khoảng từ 15 - 30% trên tổng số vốn chất lượng cao nhất của họ.
Con số này thấp hơn rất nhiều so với mức hơn 100% của các ngân hàng tại Ý trong giai đoạn 2011 - 2012, quốc gia đứng đầu tâm điểm khủng hoảng thời điểm đó, bà Gupta cho biết.
Mặc dù vậy, việc giá trái phiếu chính phủ sụt giảm - vốn di chuyển ngược chiều với lợi suất - vẫn có thể đẩy các ngân hàng vào cảnh thua lỗ nếu họ cần điều chỉnh giá trị sổ sách của trái phiếu cho khớp với giá thị trường, hoặc phải bán đi để huy động tiền mặt.
Các đề xuất tước bỏ trạng thái tài sản phi rủi ro của trái phiếu chính phủ hoặc áp dụng các giới hạn về mức độ tập trung cho đến nay vẫn chưa thành công. Dù vậy, Ủy ban châu Âu (EC) đã đưa mục tiêu đa dạng hóa hơn nữa danh mục trái phiếu chính phủ vào các bước cần thiết để củng cố lĩnh vực ngân hàng, đồng thời sẽ trình bày các đề xuất của mình vào đầu năm 2027.
Ngay cả khi không có các quy định chính thức, ECB vẫn liên tục thúc giục các ngân hàng Eurozone giảm bớt mức độ phơi nhiễm đối với nợ của chính quốc gia mình.
Phân tích dữ liệu EBA của Reuters cho thấy, tính đến giữa năm 2026, trái phiếu chính phủ nội địa chiếm 41% tổng danh mục, giảm so với mức hơn 50% vào năm 2013.
Bên cạnh đó, các ngân hàng đã tăng gấp 3 lần - lên mức 60% - tỷ trọng trái phiếu được họ hạch toán theo giá gốc. Đây là một quy tắc kế toán cho phép các tổ chức cho vay không phải ghi nhận thua lỗ khi giá thị trường sụt giảm.
Bằng cách phân loại trái phiếu là tài sản tài chính "nắm giữ đến khi đáo hạn", các ngân hàng có thể tránh việc ghi nhận các khoản lỗ làm bào mòn vốn, trừ khi họ buộc phải bán ra. Simon Ainsworth, chuyên gia phân tích ngân hàng cao cấp tại Moody's Ratings nhận định, rủi ro này đã thu hẹp lại do các tổ chức cho vay ngày nay ít phụ thuộc hơn vào nguồn vốn ngắn hạn.
Tuy nhiên, đối với Maria Rivas, chuyên gia phân tích tại Morningstar DBRS, câu hỏi mấu chốt đối với các ngân hàng là giới đầu tư đánh giá như thế nào về các danh mục đang gánh khoản lỗ chưa thực hiện, bất kể các yếu tố kế toán ra sao.
"Nếu đây chỉ là tình trạng tạm thời, nó sẽ không tác động đáng kể đến tâm lý nhà đầu tư. Tuy nhiên, nếu kéo dài theo thời gian, nó có thể đè nặng lên góc nhìn về rủi ro", bà Maria Rivas nhận xét.
Christos Megalou, Tổng Giám đốc ngân hàng Hy Lạp Piraeus, dự báo thị trường trái phiếu chính phủ sẽ còn biến động mạnh hơn nữa, nhưng ông xem nhẹ rủi ro tình trạng này có thể leo thang thành một cuộc khủng hoảng dây chuyền.
Ông cho biết, Hy Lạp hiện đang trả nợ với mức lãi suất trung bình thấp hơn đáng kể so với mức Anh đang đi vay ngày nay. Đây là một bước ngoặt hoàn toàn so với một thập kỷ trước, khi quốc gia này đang chật vật hồi phục sau cuộc khủng hoảng tài chính và chuỗi các gói cứu trợ.
"Các nhà quản lý, các nhà hoạch định chính sách và cả các ngân hàng đều sở hữu những cơ chế đã được thử lửa qua thực tế để đảm bảo rằng, gần như chắc chắn, chúng ta sẽ không phải đối mặt với một thảm họa tương tự một lần nữa. Rõ ràng chúng tôi vẫn đang thực hiện kiểm tra sức chịu đựng đối với danh mục của mình mọi lúc", ông Christos Megalou cho hay.
