 |
| Doanh nghiệp dự án đề xuất điều chỉnh hình thức đầu tư Dự án thành phần 1 cao tốc Gia Nghĩa - Chơn Thành từ BOT sang BT. Ảnh minh họa: Song Lê |
Nửa sẵn sàng
Khi Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư, tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Gia Nghĩa - Chơn Thành được kỳ vọng trở thành trục kết nối chiến lược giữa Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển, phá thế “độc đạo” của các tuyến quốc lộ hiện hữu, mà còn mở ra dư địa phát triển mới cho không gian kinh tế liên vùng.
Nghị quyết số 138/2024/QH15 xác định tuyến cao tốc Gia Nghĩa - Chơn Thành dài 128,8 km, chia thành 5 DATP. DATP 1 do UBND tỉnh Bình Phước (nay là tỉnh Đồng Nai) tổ chức đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), áp dụng hợp đồng BOT (xây dựng - vận hành - chuyển giao). Nghị quyết 147/NQ-CP ngày 20/9/2024 xác định mục tiêu khởi công Dự án năm 2025 và hoàn thành cơ bản năm 2026. Nhà đầu tư đã triển khai bước chuẩn bị đầu tư và khởi công xây dựng DATP 1 vào ngày 19/8/2025.
Đến nay, DATP 1 cao tốc Gia Nghĩa - Chơn Thành đang rơi vào trạng thái tiến độ không đồng nhất. Trong khi mặt bằng đã được địa phương “dọn sẵn”, thì tiến độ triển khai Dự án lại chậm nhịp bởi những điểm nghẽn trong thực thi và phương án tài chính gặp khó.
Trên địa bàn tỉnh Đồng Nai, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng (GPMB) cho Dự án được đánh giá là điểm sáng hiếm hoi so với nhiều dự án hạ tầng lớn khác. Theo các báo cáo cập nhật của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng (QLDA ĐTXD) tỉnh Đồng Nai, tỷ lệ phê duyệt phương án bồi thường đã đạt trên 98% diện tích thu hồi; trong đó diện tích mặt bằng sẵn sàng bàn giao thực tế đạt gần 75%, mục tiêu hoàn thành toàn bộ công tác GPMB trong quý I/2026. Nhiều đoạn tuyến đã đủ điều kiện về đất đai nhưng chưa thể triển khai thi công đại trà do thiếu sự phối hợp đồng bộ trong tiếp nhận bàn giao mặt bằng.
Trong các ngày 22/12/2025 và ngày 20/1/2026, Ban QLDA ĐTXD tỉnh Đồng Nai có 2 văn bản (số 2322/BQLDAĐTXD-CTTĐ và số 218/BQLDAĐTXD-CTTĐ) gửi Liên danh nhà đầu tư Vingroup - Techtra và doanh nghiệp dự án - Công ty TNHH Cao tốc Gia Nghĩa - Chơn Thành yêu cầu khẩn trương cung cấp hồ sơ thiết kế sau thiết kế cơ sở DATP 1 và phối hợp nhận mặt bằng để thực hiện Dự án, nhưng không nhận được sự phối hợp thực hiện. Trong khi đó, hồ sơ thiết kế xây dựng sau thiết kế cơ sở là điều kiện tiên quyết để triển khai các gói thầu xây lắp, là cơ sở pháp lý và kỹ thuật để tổ chức lựa chọn nhà thầu, triển khai thi công và kiểm soát chất lượng công trình.
Đến nay, Dự án rơi vào trạng thái “nửa sẵn sàng”, hệ quả là tiến độ bị kéo giãn, chi phí đầu tư có nguy cơ gia tăng, trong khi áp lực về thời gian hoàn thành ngày càng lớn.
Mờ mịt phương án tài chính
Thách thức hiện nay của DATP 1 là phương án tài chính. Trong tổng mức đầu tư 19.965 tỷ đồng, vốn nhà đầu tư là 12.134 tỷ đồng (chưa bao gồm lãi vay 989 tỷ đồng), nguồn vốn nhà nước là 6.842 tỷ đồng. Theo phương án tài chính, nguồn thu từ thu phí là “xương sống” để hoàn vốn, quyết định khả năng trả nợ và tính bền vững tài chính của Dự án. Tuy nhiên, việc sáp nhập địa giới hành chính cấp tỉnh (sáp nhập Bình Phước với Đồng Nai, Đắk Nông với Lâm Đồng) làm thay đổi vai trò kết nối của tuyến trong cấu trúc phát triển vùng. Từ một trục kết nối “trung tâm - trung tâm”, cao tốc Gia Nghĩa - Chơn Thành đứng trước nguy cơ trở thành tuyến có lưu lượng phân tán, chịu cạnh tranh từ các trục giao thông mới hình thành theo hướng Đông - Tây. Với hợp đồng BOT, lưu lượng giao thông không chỉ là một chỉ tiêu kỹ thuật, mà còn là yếu tố sống còn của phương án tài chính. Khi lưu lượng thay đổi, doanh thu thu phí khó bảo đảm như phương án ban đầu, kéo theo rủi ro lớn về khả năng hoàn vốn và trả nợ của nhà đầu tư.
Thực tế này khiến quá trình thu xếp tín dụng cho Dự án gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, Dự án đã triển khai nhiều hạng mục chuẩn bị với chi phí hàng trăm tỷ đồng, chi phí đầu tư, chi phí lãi vay và các nghĩa vụ tài chính khác vẫn tiếp tục phát sinh theo thời gian. Theo đánh giá của Techcombank (ngân hàng được đề nghị thu xếp vốn cho DATP 1), những biến số mới nảy sinh dẫn tới khó khăn về khả năng thu hồi vốn vay của Dự án, căn cứ trên các yếu tố thay đổi hoàn cảnh cơ bản phía ngân hàng không thẩm định được.
Trong bối cảnh đó, Doanh nghiệp dự án đã đề xuất UBND tỉnh Đồng Nai điều chỉnh hình thức đầu tư từ BOT sang BT (xây dựng - chuyển giao), thanh toán bằng nguồn lực khác (quỹ đất) thay vì thu phí trực tiếp người sử dụng. Theo lập luận của Doanh nghiệp dự án, phương án này sẽ giúp giảm rủi ro tài chính, tháo gỡ nút thắt về tín dụng, đồng thời tạo điều kiện giữ tiến độ và bảo đảm mục tiêu kết nối vùng mà Quốc hội đề ra.
Đầu tháng 1/2026, UBND tỉnh Đồng Nai có tờ trình gửi Chính phủ đề nghị xem xét báo cáo Quốc hội chấp thuận điều chỉnh hình thức đầu tư Dự án từ BOT sang BT. Hiện nay, Chính phủ giao Bộ Tài chính làm đầu mối hỗ trợ, hướng dẫn địa phương này về trình tự, thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư. Diễn biến mới này cho thấy, cao tốc Gia Nghĩa - Chơn Thành không còn là câu chuyện riêng của một địa phương hay một nhà đầu tư, mà đã trở thành một bài toán chính sách điển hình trong bối cảnh cải cách hành chính, điều chỉnh quy hoạch và không gian phát triển vùng đang diễn ra mạnh mẽ.
Ông Đinh Tiến Hải, Giám đốc Ban QLDA ĐTXD tỉnh Đồng Nai cho biết, hiện Ban vẫn chờ Nhà đầu tư và Doanh nghiệp dự án cung cấp hồ sơ thiết kế sau thiết kế cơ sở và phối hợp nhận mặt bằng nhưng chưa có chuyển biến gì mới. Địa phương cũng đang chờ hướng dẫn về trình tự, thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư từ hợp đồng BOT sang BT.
Câu hỏi đặt ra không chỉ là có điều chỉnh hợp đồng BOT hay không, mà là điều chỉnh như thế nào để vừa tháo gỡ được khó khăn thực tế, vừa bảo đảm kỷ luật pháp lý và tính minh bạch của chính sách PPP. Nếu không có cơ chế điều chỉnh đủ linh hoạt mà vẫn chặt chẽ, thì rủi ro không chỉ dừng ở một dự án, mà có thể ảnh hưởng đến niềm tin của khu vực tư nhân đối với các dự án PPP trong dài hạn. Ở chiều ngược lại, việc điều chỉnh hợp đồng đầu tư cũng đặt ra yêu cầu về trách nhiệm giải trình và kiểm soát nguồn lực công (phần vốn nhà nước tham gia dự án), tránh tạo tiền lệ “dễ dãi” trong việc thay đổi hợp đồng đã ký kết, trong khi vẫn phải đáp ứng tính kịp thời để Dự án không trượt dài trong vòng xoáy chậm tiến độ, đội chi phí, giảm hiệu quả.
