 |
| Mỗi dự án là môi trường đào tạo thực tế về công nghệ, nhân lực, tổ chức thi công và quản trị hợp đồng. Ảnh: Nhã Chi |
Từ hợp đồng thầu phụ đến cuộc thầu độc lập
Tháng 3/2023, Công ty CP VINASEEN5 tham dự Gói thầu số 7 Thi công đoạn ống DN600 qua đê tại K59+420 đê Hữu Hồng (cửa khẩu Nhật Tân, ngõ 464 Âu Cơ, Hà Nội). Gói thầu có giá 2,555 tỷ đồng với duy nhất VINASEEN5 nộp hồ sơ dự thầu (HSDT). Nhà thầu này chứng minh năng lực, kinh nghiệm bằng 3 hợp đồng tương tự từng thực hiện với vai trò nhà thầu phụ. Sau khi làm rõ tài liệu, Nhà thầu được đánh giá đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về tính hợp lệ, năng lực, kinh nghiệm và kỹ thuật. Ngày 1/4/2023, VINASEEN5 ký hợp đồng thực hiện Gói thầu với giá trúng thầu khoảng 2,498 tỷ đồng.
Từ vai trò “đứng sau” đến việc trực tiếp ký hợp đồng với tư cách nhà thầu độc lập, trường hợp VINASEEN5 cho thấy kinh nghiệm tích lũy từ vai trò thầu phụ hoàn toàn có thể trở thành đòn bẩy đưa DN bước lên vị trí nhà thầu chính.
Quá trình tích lũy ấy tiếp tục được thể hiện ở các gói thầu lớn hơn sau này. Năm 2024, VINASEEN5 sử dụng Hợp đồng số 89/2024/HĐ-XD ngày 14/10/2024 có giá trị khoảng 72,259 tỷ đồng, trong đó giá trị thực hiện của VINASEEN5 là 29,633 tỷ đồng để chứng minh kinh nghiệm khi tham gia đấu thầu Gói thầu số 13 Thi công xây dựng và lắp đặt tuyến ống truyền dẫn và mạng lưới cấp nước các xã Ninh Sở và Duyên Thái thuộc Dự án Cấp nước cho 5 xã của huyện Thường Tín, TP. Hà Nội. Năm 2026, VINASEEN5 xuất hiện trong danh sách nhà thầu phụ được Công ty CP Xây dựng công trình thủy Hà Nội đề xuất tại Gói thầu Cung cấp, lắp đặt và xây dựng các trạm bơm dâng (nước thải) và mạng lưới thu gom còn lại thuộc phường Vĩnh Yên và phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ (giá trúng thầu 134,956 tỷ đồng).
Công ty CP Thương mại, Tư vấn và Xây dựng Vĩnh Hưng lại lựa chọn đi sâu vào các hạng mục kỹ thuật chuyên biệt. Từ năm 2009, Công ty đã tham gia các công việc liên quan đến thi công khe co giãn cầu Thăng Long, sau đó từng bước mở rộng sang cung cấp, thi công các sản phẩm và giải pháp kỹ thuật như neo cầu, gối cầu, khe co giãn, kết cấu thép và chống thấm công trình.
Tại Dự án Nút giao thông An Phú - cửa ngõ phía Đông TP.HCM, nối cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây với đường Mai Chí Thọ, Vĩnh Hưng được ghi nhận tham gia với vai trò nhà thầu phụ đặc biệt, đảm nhận hạng mục chống thấm hầm HC1. Từ những hạng mục cầu đường, Vĩnh Hưng tiếp tục tiến sâu vào các công trình hầm kỹ thuật cao như Tuy An, Phú Thứ, đường sắt đô thị Nhổn - ga Hà Nội…
Thực tế cho thấy, trong các công trình hạ tầng phức tạp, tổng thầu luôn cần những đối tác chuyên môn hóa cao, những đơn vị xử lý các hạng mục đặc thù hiệu quả. Dù giá trị hợp đồng thầu phụ chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng mức đầu tư dự án, nhưng việc giải quyết triệt để bài toán kỹ thuật phức tạp đòi hỏi chất lượng chuyên sâu đã tạo nên năng lực cốt lõi của DN, giúp Vĩnh Hưng trở thành mắt xích không thể thiếu trong chuỗi cung ứng xây dựng.
Trong lĩnh vực năng lượng, Công ty CP Tư vấn xây dựng điện 2 (PECC2) từng làm nhà thầu phụ đặc biệt cho Liên danh SINOHYDRO - KHIDI tại Dự án Nhà máy điện mặt trời Vĩnh Tân 2 (đảm nhận công việc thiết kế, mua sắm và thi công lắp đặt thiết bị). PECC2 cho biết, nền tảng tư vấn xây dựng điện tạo tiền đề cho PECC2 phát triển mạnh sang mảng tổng thầu EPC sau này.
Với Công ty CP Xây dựng 47 (C47), dù đã là “ông lớn” giàu kinh nghiệm, C47 vẫn sẵn sàng làm thầu phụ cho Công ty CP Sông Đà 5 tại Dự án Thủy điện Nam Phak (Lào) trị giá hơn 768 tỷ đồng vào năm 2022, trước khi vươn lên đứng đầu liên danh tổng thầu EPC tại Dự án Thủy điện Nam Neun 1 (Lào) trị giá gần 185 triệu USD.
Trong lĩnh vực giáo dục và dịch vụ, đại diện một nhà thầu cung cấp suất ăn công nghiệp tại Hà Nội chia sẻ, để đứng vững trên thị trường hơn 20 năm qua, DN đã đi lên từ công việc làm thuê, làm thầu phụ cho DN Nhật Bản. Quá trình đó giúp DN học hỏi quy trình tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng và quản trị rủi ro, từng bước hình thành năng lực để trực tiếp tham gia các cuộc thầu cung cấp suất ăn học đường.
Những trường hợp trên cho thấy, không thể đồng nhất nhà thầu phụ với DN nhỏ, cũng không thể lấy vị trí nhà thầu chính hay tổng thầu làm thước đo duy nhất về năng lực. Một hợp đồng thầu phụ có thể rất nhỏ, nhưng cũng có thể lên tới hàng trăm tỷ đồng, với yêu cầu kỹ thuật và quản trị nghiêm ngặt.
Không gian nuôi dưỡng doanh nghiệp trưởng thành
Ông Đặng Thành Tâm - Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Phát triển đô thị Kinh Bắc (KBC) từng nhận định: Muốn tăng trưởng bứt phá và bền vững thì phải có tư duy dẫn dắt bởi tầm nhìn đủ lớn. Đầu tư công không chỉ tạo ra tài sản hạ tầng, mà còn là không gian nuôi dưỡng DN nội địa trưởng thành về công nghệ, nhân lực và năng lực quản trị.
Nói cách khác, nếu DN được tham gia ở những vị trí phù hợp và có khả năng hấp thụ kinh nghiệm, mỗi dự án có thể trở thành môi trường đào tạo thực tế về công nghệ, nhân lực, tổ chức thi công và quản trị hợp đồng.
Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam, trong bối cảnh các dự án hạ tầng ngày càng được quan tâm phát triển, yêu cầu tổ chức thực hiện đồng bộ ngày càng cao, việc hình thành những tổng thầu đủ năng lực điều hành, kiểm soát tiến độ, chất lượng và chịu trách nhiệm tổng thể là rất cần thiết.
Một tổng thầu không nhất thiết tự thực hiện tất cả công việc, mà có thể sử dụng mạng lưới nhà thầu chuyên ngành có năng lực thực chất. Với những hạng mục đòi hỏi công nghệ, thiết bị và kinh nghiệm đặc thù, sử dụng nhà thầu phụ chuyên nghiệp có thể giúp phát huy lợi thế chuyên môn, nâng cao hiệu quả tổ chức thi công.
Mặt khác, thông qua việc tham gia các dự án lớn, nhà thầu phụ có cơ hội tiếp cận những tiêu chuẩn kỹ thuật và quy trình quản trị cao hơn.
Tại Lễ chuyển dòng sông Nam Neun qua hầm dẫn dòng của Dự án Thủy điện Nam Neun 1 ở Lào ngày 5/10/2026, ông Phạm Nam Phong - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Xây dựng 47 nhấn mạnh, thành quả của Dự án có sự đóng góp, phối hợp của nhiều lực lượng, trong đó có các nhà thầu phụ và nhà cung cấp. Thực tế này cho thấy, năng lực của một tổng thầu không chỉ thể hiện ở những công việc trực tiếp đảm nhận, mà còn ở khả năng huy động và kết nối các nhà thầu chuyên ngành để cùng thực hiện những công trình quy mô lớn.
Thể chế chính sách đang tạo hành lang minh bạch hơn cho các nhà thầu phụ tích lũy hồ sơ năng lực. Điều 3 Nghị định số 349/2026/NĐ-CP (có hiệu lực ngày 9/9/2026) đã bổ sung trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc cập nhật thông tin trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia về những thay đổi, phát sinh đối với danh sách, phạm vi công việc và tỷ lệ sử dụng nhà thầu phụ, nhà thầu phụ đặc biệt trong quá trình thực hiện hợp đồng. Nghị định cũng yêu cầu chủ đầu tư xác định rõ tỷ lệ phần trăm giá trị tối đa được sử dụng nhà thầu phụ trong hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu; đồng thời làm rõ việc kê khai phần việc, giá trị dự kiến giao cho nhà thầu phụ và trách nhiệm của nhà thầu chính (Điều 17).
Các chuyên gia đánh giá, quy định mới này nhằm tăng cường minh bạch và kiểm soát việc sử dụng nhà thầu phụ, hạn chế tình trạng giao việc thiếu kiểm soát. Ở góc độ phát triển DN, việc công khai và cập nhật thông tin nhà thầu phụ trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia giúp DN ghi nhận lịch sử thực hiện hợp đồng đáng tin cậy.
Khi các phần việc được thực hiện thực chất, nghiệm thu đầy đủ và ghi nhận minh bạch, mỗi hợp đồng thầu phụ không chỉ mang lại doanh thu, mà còn là một “nấc thang năng lực” để DN tự tin đảm nhận những trọng trách lớn hơn trong tương lai.
