 |
| Chính phủ Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu ra mắt quốc dân. Ảnh tư liệu |
80 năm nhìn lại
Chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân, tại Đại hội Quốc dân Tân Trào, Chính phủ lâm thời đã được thành lập do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Theo nguyên tắc kiến lập của nền cộng hòa dân chủ, các chính phủ đều phải được phê chuẩn bởi một thiết chế dân cử. Thiết chế đó sẽ định ra hiến pháp và hệ thống luật, coi đó là căn cứ để thực thi chế độ dân chủ pháp quyền. Do đó, chỉ 4 tháng sau ngày Độc lập, ngày 6/1/1946, cuộc Tổng tuyển cử được tiến hành theo nguyên tắc dân chủ, bình đẳng, trực tiếp, bỏ phiếu kín và thành công tốt đẹp: hơn 90% cử tri đi bỏ phiếu, 333 đại biểu trúng cử.
Tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa I ngày 2/3/1946, Chính phủ Liên hiệp kháng chiến được thành lập. Đây là Chính phủ hợp hiến đầu tiên do nhân dân bầu ra được Quốc hội chuẩn y, đủ tư cách và hiệu lực giải quyết các vấn đề đối nội và đối ngoại. Thay mặt Chính phủ kháng chiến, Hồ Chí Minh tuyên thệ nhậm chức trước Quốc hội: “Trước bàn thờ thiêng liêng của Tổ quốc, trước Quốc hội, thề xin cương quyết lãnh đạo nhân dân kháng chiến, thực hiện nền dân chủ cộng hòa Việt Nam, mang lại hạnh phúc, tự do cho dân tộc. Trong công việc giữ gìn nền độc lập, chúng tôi quyết vượt mọi nỗi khó khăn dù phải hy sinh tính mệnh cũng không từ”.
Trong tình thế đất nước “ngàn cân treo sợi tóc”, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cùng với Jean Sainteny đại diện Chính phủ Cộng hòa Pháp đã ký vào bản Hiệp định sơ bộ 6/3/1946. Theo Hiệp định, Pháp công nhận nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là một quốc gia tự do (có chính phủ, nghị viện, tài chính, quân đội riêng) nằm trong khối liên hiệp Pháp. Việt Nam đồng ý cho 15.000 quân Pháp ra miền Bắc thay thế quân Tưởng và số quân này sẽ rút dần trong thời hạn 5 năm. Hai bên ngừng bắn và tiếp tục đàm phán. Đây là thắng lợi to lớn về mặt chính trị của Chính phủ kháng chiến do Hồ Chí Minh đứng đầu nhằm tạm thời hòa hoãn, gạt 20 vạn quân Tưởng ra khỏi miền Bắc, tranh thủ thời gian xây dựng lực lượng, củng cố chính quyền non trẻ. Việc ký Hiệp định sơ bộ và sau đó là Tạm ước 14/9/1946 cho thấy cách xử sự, xử thế ngoại giao tài tình, sáng suốt, khôn khéo của Bác Hồ. Trí tuệ, bản lĩnh cùng với nhân cách, phẩm chất đạo đức trong sáng của Bác đã lập nên một Chính phủ thật sự của nhân dân.
Ngày 30/5/1946, tại cuộc mít tinh của nhân dân Hà Nội tiễn Chủ tịch Hồ Chí Minh đi thăm Pháp với tư cách là thượng khách của Chính phủ Pháp, Người nói chuyện cùng đồng bào, khẳng định bất kỳ bao giờ, bất kỳ ở đâu, Người chỉ theo đuổi một mục đích, làm cho ích quốc, lợi dân. Trong Thư gửi đồng bào Nam Bộ, Người nhắc lại tinh thần lời tuyên bố trước nhân dân Thủ đô một ngày sau ký Hiệp định sơ bộ 6 - 3: “Tôi, Chủ tịch Hồ Chí Minh, suốt cuộc đời đã cùng đồng bào chiến đấu cho độc lập của Tổ quốc. Tôi thà chết chứ không bao giờ bán nước”.
Từ Pháp trở về, sau khi nhắc lại những công việc đã làm được, nói đến đồng bào Nam Bộ, Người khẳng định, toàn thể quốc dân, Tổ quốc và Chính phủ không bao giờ quên gan vàng dạ sắt của đồng bào. Người đứng đầu Chính phủ kính cẩn cúi đầu chào trước linh hồn các liệt sĩ và xin lỗi những đồng bào đang khổ sở, hy sinh. Người nói: “Một ngày mà Tổ quốc chưa thống nhất, đồng bào còn chịu khổ, là một ngày tôi ăn không ngon, ngủ không yên”.
Tại Kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa I, được Quốc hội giao cho lập Chính phủ mới, lời tuyên bố đầu tiên của Người trước Quốc hội là: “Hồ Chí Minh không phải là kẻ tham quyền cố vị, mong được thăng quan phát tài”. Và Người khẳng định: “Chính phủ sau đây phải là một Chính phủ toàn dân đoàn kết và tập hợp mọi nhân tài không đảng phái; một Chính phủ liêm khiết; một Chính phủ biết làm việc, có gan góc”. Sau khi Chính phủ được thành lập, Hồ Chí Minh tuyên bố trước Quốc hội, Chính phủ cố gắng làm việc, một lòng vì nước, vì dân. Chính phủ tỏ rõ tinh thần quốc dân liên hiệp, là một Chính phủ chú trọng thực tế và sẽ nỗ lực làm việc để tranh thủ quyền độc lập và thống nhất lãnh thổ cùng xây dựng một nước Việt Nam mới”.
Phát biểu tại phiên bế mạc Kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa I, trên cương vị Chủ tịch Chính phủ, Bác khẳng định kết quả làm vẻ vang đất nước của Quốc hội là chỉ 14 tháng sau khi nước nhà tự do đã thảo luận xong bản Hiến pháp. Đây là bản Hiến pháp đầu tiên trong lịch sử nước nhà, cũng là Hiến pháp đầu tiên trong cõi Á Đông, tuyên bố với thế giới về một nước Việt Nam độc lập, có đủ mọi quyền tự do, phụ nữ ngang hàng với đàn ông. Hiến pháp tỏ rõ tinh thần đoàn kết giữa các dân tộc Việt Nam và một tinh thần liêm khiết. Chính phủ sẽ cố gắng thực hiện ba chính sách: Dân sinh, Dân quyền và Dân tộc với một niềm tin thế nào cũng đạt được độc lập, thống nhất, nước mạnh, dân giàu.
Kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến. Chỉ với 200 từ, Lời kêu gọi toát lên khí phách, tinh thần “sát thát” của cả một dân tộc: “Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân nhượng. Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa!
Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ.
Hỡi đồng bào!
Chúng ta phải đứng lên!
Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già, người trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc. Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc. Ai có súng dùng súng. Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc. Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước”.
Lời kêu gọi là lời hịch vang dậy núi sông với quyết tâm “hy sinh đến giọt máu cuối cùng để giữ gìn đất nước”; với niềm tin “dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hy sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta”.
80 năm nhìn lại, Chính phủ được lập ra từ Quốc hội khóa I vẫn sáng ngời giá trị của sự liêm khiết, kiên cường, chú trọng thực tế, nói ít làm nhiều, cương quyết đi đến mục đích kháng chiến thắng lợi, độc lập và thống nhất nước nhà. Nhờ sự ủng hộ của Quốc hội và toàn quốc đồng bào, Chính phủ đã điều hành đất nước, giữ vững được nền độc lập, thổi một luồng sinh lực mới vào mấy chục triệu con dân nước Việt, cả nước đứng lên kháng chiến kiến quốc, làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu.
Chính phủ kiến tạo trong kỷ nguyên mới
Bác Hồ để lại cho các thế hệ lãnh đạo hôm nay bài học lớn, quý giá về “một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”. Chính sách không chỉ nằm trên giấy, mà quyết định nhất là ở hành động. Giá trị của nghị quyết phải được đo lường bằng kết quả thực tế.
Thấm nhuần sinh khí của chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt năm 1946, Chính phủ mới do Quốc hội khóa XVI phê chuẩn cùng với Quốc hội và các cơ quan tư pháp đang từng bước triển khai có hiệu quả đường lối, chủ trương của Đảng theo phương châm “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, đặc biệt là đề cao sự giám sát của nhân dân, lấy sự hài lòng của nhân dân làm thước đo, coi lòng tin của nhân dân là nguồn lực lớn nhất. Tinh thần Chính phủ phục vụ nhân dân 80 năm trước đang được triển khai trong hoàn cảnh mới bằng tư duy đột phá, hoàn thiện, đồng bộ thể chế, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, phân cấp mạnh mẽ cho chính quyền địa phương hai cấp, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực.
Chính phủ vận hành trong một thế giới đầy biến động, khó dự báo phải là một Chính phủ hiện đại, kiến tạo, liêm chính, chuyển đổi từ phương thức hành chính quản lý sang hành chính phục vụ và kiến tạo phát triển, điều hành bằng tư duy quản trị linh hoạt, đổi mới sáng tạo. Chính phủ đã và đang quyết tâm xây dựng một bộ máy trong sạch, đề cao kỷ luật, trách nhiệm, công vụ kỷ cương, cán bộ liêm chính, dám nghĩ, dám đề xuất, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn thử thách, dám hy sinh vì lợi ích chung, nói đi đôi với làm, nói ít làm nhiều, làm có hiệu quả cụ thể.
Bài học vô giá về một Chính phủ liêm chính, vì dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh là điểm tựa vững chắc để Chính phủ hôm nay tiếp tục đổi mới và bứt phá. Tư duy, cách làm mới và tinh thần trách nhiệm trước Tổ quốc và nhân dân là mạch nguồn sức mạnh để Chính phủ trong kỷ nguyên mới hoàn thành tốt nhiệm vụ, xứng đáng với lòng mong mỏi và tin cậy của nhân dân.
