Tạo dư địa phát triển các tập đoàn kinh tế

Những năm gần đây, nền kinh tế nước ta chứng kiến sự lớn mạnh của không ít doanh nghiệp thuộc khối tư nhân. Ảnh: Nhã Chi

Bức tranh 2 khu vực doanh nghiệp

Ngày 2/4/2026, Kết luận số 18-KL/TW về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng "2 con số" được ban hành, đặt mục tiêu phát triển nhanh, bền vững đất nước; phấn đấu tăng trưởng GDP bình quân đạt từ 10%/năm trở lên gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn. Liên quan đến các doanh nghiệp, Kết luận số 18-KL/TW yêu cầu đổi mới kinh tế nhà nước, trọng tâm là quản trị doanh nghiệp nhà nước (DNNN) theo các chuẩn mực quốc tế, tăng cường hiệu quả và vai trò dẫn dắt của DNNN trong một số lĩnh vực quan trọng. Cùng với đó, Kết luận yêu cầu phát triển mạnh mẽ kinh tế tư nhân, phát triển các tập đoàn kinh tế, tổng công ty, DN lớn có năng lực cạnh tranh khu vực và toàn cầu…

Về khu vực kinh tế nhà nước, thông tin từ Cục Phát triển DNNN (Bộ Tài chính) cho biết, cả nước hiện có 866 DN có vốn nhà nước, trong đó Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ tại 500 DN; nắm giữ trên 50% vốn điều lệ tại 203 DN. Nhiều DNNN gánh trên vai trách nhiệm dẫn dắt ngành kinh tế, đồng thời phải tạo lợi nhuận thực chất để đóng góp cho ngân sách hàng năm. Chẳng hạn, năm 2026, Tập đoàn Công nghiệp và Năng lượng Quốc gia Việt Nam được Bộ Tài chính giao chỉ tiêu doanh thu hợp nhất 682.7100 tỷ đồng, nộp ngân sách 67.600 tỷ đồng, lợi nhuận tối thiểu 48.790 tỷ đồng. Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam phải sản xuất 36,7 triệu tấn than thành phẩm, doanh thu hợp nhất tối thiểu 171.645 tỷ đồng, nộp ngân sách 23.927 tỷ đồng, lợi nhuận 5.097 tỷ đồng. Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam được giao chỉ tiêu doanh thu 34.667 tỷ đồng, nộp ngân sách tối thiểu 20.168 tỷ đồng, lợi nhuận 2.228 tỷ đồng. Mới đây, Tổng công ty Bảo đảm an toàn hàng hải Việt Nam được Bộ Xây dựng giao chỉ tiêu năm 2026 với tổng doanh thu 1.716 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế 221 tỷ đồng… Những con số trên cho thấy, khối DNNN không thể phát triển chung chung, mà được định lượng rõ ràng bằng hiệu quả thực chất.

Với khối DN tư nhân, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký Liên đoàn Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI) nhìn nhận, trong hơn 1 triệu DN hiện nay, khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 50% GDP, tạo ra phần lớn việc làm cho nền kinh tế. Báo cáo 500 DN tư nhân lớn nhất Việt Nam (VPE500) năm 2025 của Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) ghi nhận, trong TOP 500, số lượng DN tư nhân tăng từ 263 năm 2016 lên 315 năm 2023. Theo Fortune Southeast Asia 500, Việt Nam có 76 công ty nằm trong TOP 500 ASEAN.

Chia sẻ tại Hội thảo “Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế sau 40 năm đổi mới” do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức ngày 13/4/2026, Phó Chủ tịch HĐQT Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB) Đỗ Quang Vinh nhận định, một DN lớn không chỉ tạo ra doanh thu cho chính doanh nghiệp đó mà còn kéo theo đầu tư, việc làm, công nghệ, xuất khẩu, phát triển chuỗi cung ứng, hình thành hệ sinh thái đối tác và góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của cả nền kinh tế. Hệ sinh thái kinh doanh hiệu quả có thể lan tỏa đến hàng nghìn DN vệ tinh, hàng vạn người lao động và nhiều tầng thị trường khác nhau. Bởi vậy, muốn đất nước bứt phá, phải phát triển các thực thể kinh tế lớn.

Cũng theo ông Vinh, trong cấu trúc phát triển hiện đại, kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân không đối nghịch nhau, mà cùng đóng vai trò trụ cột của nền kinh tế. Kinh tế nhà nước giữ vai trò trong các lĩnh vực then chốt, thiết yếu, bảo đảm các cân đối lớn, là trụ đỡ của những ngành nền tảng và chiến lược quốc gia. Kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của tăng trưởng, là khu vực năng động trong đổi mới sáng tạo, mở rộng thị trường, hình thành các hệ sinh thái kinh doanh và gia tăng sức cạnh tranh.

Tạo dư địa phát triển các tập đoàn kinh tế

Những năm gần đây, nền kinh tế nước ta đã chứng kiến sự lớn mạnh của không ít DN thuộc khối tư nhân. Chẳng hạn, Trường Hải (THACO) đã xây dựng một hệ sinh thái sản xuất ô tô và cơ khí với quy mô thuộc hàng lớn nhất ASEAN. Hòa Phát từ một xưởng nội thất nhỏ đã vươn lên thành nhà sản xuất thép hàng đầu ASEAN, với công suất hàng triệu tấn thép mỗi năm, cạnh tranh trực tiếp với các tập đoàn thép quốc tế trên nhiều thị trường xuất khẩu.

Trong lĩnh vực công nghệ, FPT đã trở thành một trong những doanh nghiệp công nghệ thông tin lớn nhất khu vực, cung cấp dịch vụ chuyển đổi số cho nhiều tập đoàn đa quốc gia. Trong lĩnh vực hàng tiêu dùng, Vinamilk có mặt tại hơn 50 quốc gia với hệ thống trang trại và nhà máy đạt chuẩn quốc tế. Masan đã phát triển hệ sinh thái tiêu dùng từ thực phẩm, đồ uống đến bán lẻ, phục vụ hàng chục triệu người tiêu dùng mỗi ngày.

Trong lĩnh vực hạ tầng và bất động sản, Vingroup đã thực hiện những dự án có quy mô chưa từng có, từ đô thị, bệnh viện, trường học đến sản xuất ô tô điện. Vingroup đã đặt ra một chuẩn mực mới về tham vọng và quy mô cho DN tư nhân Việt Nam. Sun Group, BRG và nhiều tập đoàn khác đầu tư hàng tỷ USD vào hạ tầng du lịch, nghỉ dưỡng, sân bay, góp phần thay đổi diện mạo nhiều vùng kinh tế… Đây là những điển hình cho thấy, DN tư nhân Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng thương hiệu quốc gia có sức cạnh tranh quốc tế.

Một số chuyên gia phân tích, nền kinh tế Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Đài Loan và Hongkong đi đến thịnh vượng theo những con đường khác nhau, nhưng có điểm chung là quá trình bứt phá được dẫn dắt bởi khu vực DN tư nhân và TĐKT nội địa có năng lực cạnh tranh toàn cầu, cùng với vai trò kiến tạo phát triển của nhà nước.

Bên cạnh việc giám sát và thúc đẩy hiệu quả DNNN, TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc Văn phòng Ban nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cho rằng, “một nền kinh tế muốn bứt phá và vươn lên không thể chỉ dựa vào khu vực DN nhỏ, phân tán và năng lực tích lũy hạn chế”. Theo đó, vấn đề cốt lõi là kiến tạo một thể chế phát triển và cơ chế phân bổ nguồn lực hiệu quả nhằm hình thành những TĐKT thực chất, có năng lực cạnh tranh thực sự. Ông cho rằng, phát triển các TĐKT chủ lực không nên là những mục tiêu riêng lẻ, mà cần là một nội dung trung tâm của bài toán đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Lãnh đạo SHB khuyến nghị, muốn các thực thể kinh tế lớn phát triển mạnh, trước hết phải có nguồn lực tài chính, có kết nối hệ sinh thái và có sự đồng hành dài hạn. “Hệ thống ngân hàng cần được nhìn nhận không chỉ như một kênh cấp vốn, mà là một bộ phận quan trọng trong việc kết nối, nuôi dưỡng và tăng tốc cho các động lực tăng trưởng của nền kinh tế”, ông Vinh nói.