 |
| Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) được xây dựng theo hướng giao chủ đầu tư tự quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu phù hợp với tính chất, quy mô, yêu cầu của gói thầu và chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Ảnh: Lê Tiên |
Theo Bộ Tài chính, Luật Đấu thầu quy định cụ thể điều kiện, trường hợp áp dụng hình thức chỉ định thầu. Tuy nhiên, việc quy định cứng các trường hợp chỉ định thầu làm giảm tính ổn định của Luật, thiếu tính linh hoạt và không theo kịp yêu cầu thực tiễn. Bởi lẽ, thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, khoa học, công nghệ và yêu cầu quản lý nhà nước luôn phát sinh nhiều loại gói thầu mới có tính chất đặc thù hoặc cấp bách mà khi xây dựng Luật và các văn bản hướng dẫn chưa thể dự liệu đầy đủ. Do vậy, Quốc hội, Chính phủ đã nhiều lần phải ban hành cơ chế đặc thù hoặc sửa đổi, bổ sung quy định về chỉ định thầu đối với từng lĩnh vực, từng chương trình, dự án trọng điểm như chuyển đổi số, khoa học công nghệ, phát triển kết cấu hạ tầng, phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội…).
Bên cạnh đó, Bộ Tài chính cho rằng, việc xác định trường hợp nào được áp dụng chỉ định thầu chủ yếu phụ thuộc vào yêu cầu cụ thể của từng gói thầu, như tính cấp bách, yêu cầu về tiến độ, tính chất kỹ thuật, mức độ phức tạp, khả năng đáp ứng của thị trường và hiệu quả kinh tế. Đây là những yếu tố chỉ chủ đầu tư là người trực tiếp tổ chức thực hiện dự án, gói thầu mới có đầy đủ thông tin để xem xét, đánh giá và quyết định. Việc Luật quy định cứng các trường hợp áp dụng đã hạn chế quyền chủ động của chủ đầu tư và chưa phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, gắn quyền hạn với trách nhiệm. Xu hướng quản lý hiện nay là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng cường trách nhiệm giải trình của người quyết định thay vì quản lý bằng các điều kiện cứng về thủ tục. Do đó, thay vì quy định chi tiết các trường hợp được chỉ định thầu trong Luật, cần trao quyền cho chủ đầu tư quyết định lựa chọn hình thức phù hợp trên cơ sở mục tiêu của gói thầu và chịu trách nhiệm về quyết định của mình; đồng thời tăng cường công khai, minh bạch, thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và xử lý nghiêm các trường hợp lợi dụng chỉ định thầu để trục lợi hoặc gây thất thoát, lãng phí.
Đại diện Cục Quản lý đấu thầu thuộc Bộ Tài chính cho biết, việc hoàn thiện pháp luật về đấu thầu định hướng sẽ trao quyền tự chủ thực chất cho chủ đầu tư theo hướng không quy định cụ thể các trường hợp áp dụng từng hình thức lựa chọn nhà thầu, chỉ quy định quy trình, thủ tục tương ứng với từng hình thức, giao chủ đầu tư tự quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu phù hợp với tính chất, quy mô, yêu cầu của gói thầu và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) vừa được Bộ Tài chính công bố lấy ý kiến thể hiện tinh thần này.
Trước đó, tại một Hội thảo lấy ý kiến về định hướng hoàn thiện pháp luật đấu thầu, cán bộ đấu thầu của Tập đoàn Viettel chia sẻ, quá trình lựa chọn nhà thầu còn vấn đề hậu kiểm, kiểm tra, thanh tra, mỗi cơ quan có thể nhìn nhận việc chỉ định thầu của chủ đầu tư ở những góc độ khác nhau, người cho rằng cần thiết người cho rằng không, có thể có những yếu tố rất khó cho chủ đầu tư. Nếu quy định mở hẳn, có thể xảy ra hai trường hợp, những chủ đầu tư mạnh dạn có thể quyết định làm hết, đôi khi trong đó có những lúc gây ra hậu quả; cũng có những chủ đầu tư e ngại không rõ khi thanh tra, kiểm tra sẽ được đánh giá thế nào, nhất là ở địa phương, thì sẽ thận trọng, lúng túng, chần chừ quyết định. Cán bộ này cho rằng vẫn nên có quy định cụ thể các trường hợp áp dụng chỉ định thầu, còn với những trường hợp khác, chủ đầu tư có thể tự quyết định và chịu trách nhiệm. Phương án này sẽ trung hòa, thuận lợi trong thực hiện hơn.
Ông Đàm Đức Biên, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng thuộc Bộ Xây dựng tán thành định hướng tăng cường phân cấp, phân quyền cho chủ đầu tư tự quyết định, tự chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, từ thực tiễn thực hiện pháp luật về xây dựng trong thời gian qua, ông Biên chia sẻ, phân cấp mạnh cho chủ đầu tư nhưng vấn đề tổ chức thực hiện, trách nhiệm giải trình là một vấn đề lớn. Lấy ví dụ liên quan vấn đề biến động giá, thời gian qua biến động giá ảnh hưởng lớn đến việc thực hiện hợp đồng, nhất là hợp đồng trọn gói và hợp đồng đơn giá cố định. Pháp luật dân sự cũng như Luật Đấu thầu đã có quy định cho phép điều chỉnh trong trường hợp hoàn cảnh thay đổi cơ bản. Bộ Xây dựng cũng có văn bản hướng dẫn địa phương rà soát, đánh giá và đối chiếu với các tiêu chí theo pháp luật dân sự. Tuy nhiên, chủ đầu tư và nhà thầu phản ánh rằng chưa có tiêu chí cụ thể nên rất khó áp dụng. Việc xác định không thể áp dụng chung cho tất cả các hợp đồng được, bởi còn phụ thuộc vào loại hợp đồng, lĩnh vực, thời điểm thực hiện, khối lượng bị ảnh hưởng, địa bàn, mức độ biến động giá tại từng địa phương…, nên rất khó trong vấn đề hướng dẫn, thực hiện. Vì vậy, nếu tăng cường phân cấp, phân quyền cho chủ đầu tư trong áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu, nên xây dựng các tiêu chí và khung hướng dẫn, trên cơ sở đó, chủ đầu tư có căn cứ để tự quyết định, tự chịu trách nhiệm.
Chia sẻ với phóng viên, đại diện một số ban quản lý dự án cấp xã của Hà Nội, Thanh Hóa thể hiện sự thống nhất với định hướng phân cấp mạnh hơn cho chủ đầu tư. Việc trao quyền tạo điều kiện cho chủ đầu tư quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu phù hợp yêu cầu, tính chất gói thầu, tiến độ, kế hoạch giải ngân của địa phương, đẩy nhanh tiến độ dự án. Cũng không cần quá lo ngại việc lạm dụng, vì quyền đi liền trách nhiệm, chủ đầu tư sẽ phải thận trọng, chặt chẽ và sát sao quá trình thực hiện hợp đồng, vì khi chỉ định thầu áp lực hậu kiểm rất lớn. Bên cạnh đó, một số chủ đầu tư không chuyên vẫn còn e ngại, mong muốn tăng cường phổ biến pháp luật, nâng cao năng lực, đào tạo, cập nhật kiến thức về đấu thầu, xây dựng, quản lý hợp đồng…
Theo một chuyên gia đấu thầu, pháp luật hiện hành đã trao quyền cho chủ đầu tư quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu, nhưng quy định còn nửa vời, khi vẫn phải đáp ứng điều kiện, trường hợp áp dụng quy định và chưa gắn trách nhiệm. Với chỉ định thầu, việc Luật quy định các trường hợp áp dụng, đôi khi chính là tấm lá chắn trách nhiệm cho chủ đầu tư. Định hướng mới chủ đầu tư toàn quyền quyết đấu thầu rộng rãi hay chỉ định thầu sẽ nâng cao trách nhiệm giải trình, tạo áp lực bảo đảm tiến độ, chất lượng, mục tiêu gói thầu khi quyết định chỉ định thầu…
