 |
| Việc áp dụng cơ chế chỉ định thầu linh hoạt hơn đối với một số gói thầu cần triển khai ngay để đẩy nhanh tiến độ giải ngân các dự án đầu tư công, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số. Ảnh: Song Lê |
Thêm trường hợp, nâng hạn mức áp dụng
Theo quy định tại Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, các gói thầu có yêu cầu cấp bách phải thực hiện ngay, gói thầu cần thực hiện để bảo đảm tính kết nối, đồng bộ giữa các công trình theo chỉ đạo tại nghị quyết của Quốc hội, nghị quyết của Chính phủ, quyết định, chỉ thị, văn bản thông báo ý kiến của lãnh đạo Chính phủ được áp dụng hình thức chỉ định thầu. Tuy nhiên, theo Bộ Tài chính, thực tiễn triển khai phát sinh một số gói thầu có chỉ đạo thực hiện ngay tại Nghị quyết, Kết luận, văn bản chỉ đạo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, lãnh đạo chủ chốt của Đảng và Nhà nước, Ban chấp hành Đảng bộ, HĐND cấp tỉnh nhưng chưa được áp dụng chỉ định thầu. Đồng thời, nhu cầu đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án đầu tư công phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số cũng đặt ra yêu cầu áp dụng cơ chế chỉ định thầu linh hoạt hơn đối với một số gói thầu cần triển khai ngay để đẩy nhanh tiến độ giải ngân.
Về hạn mức chỉ định thầu, theo quy định tại khoản 4 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, gói thầu thuộc dự toán mua sắm không hình thành dự án có giá không quá 500 triệu đồng; gói thầu dịch vụ tư vấn thuộc dự án có giá không quá 800 triệu đồng, gói thầu dịch vụ phi tư vấn, hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp thuộc dự án có giá không quá 2 tỷ đồng. Trong quá trình tổng kết thi hành pháp luật về đấu thầu, nhiều bộ, ngành, địa phương cho rằng, hạn mức chỉ định thầu hiện hành không còn phù hợp với thực tiễn, nhiều gói thầu quy mô nhỏ, tính chất đơn giản nhưng chỉ vượt nhẹ hạn mức vẫn phải thực hiện đầy đủ quy trình lựa chọn nhà thầu, làm kéo dài thời gian tổ chức thực hiện. Đối với nhiều gói thầu giá trị không lớn, dù đấu thầu rộng rãi qua mạng, số lượng nhà thầu tham gia khá hạn chế, nhiều gói chỉ có 1 nhà thầu, tỷ lệ tiết kiệm thông qua đấu thầu thấp, thậm chí không bù đắp được chi phí tổ chức lựa chọn nhà thầu.
Tại kỳ họp Quốc hội vừa qua, một số đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đề xuất mở rộng trường hợp chỉ định thầu. Đại biểu Hoàng Xuân Tân, đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị cho rằng, kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030 gấp 2,7 lần giai đoạn trước. Lượng vốn rất lớn vừa là cơ hội vừa là thách thức. Kế hoạch đầu tư công giai đoạn này nên chú trọng vấn đề hiệu quả, chất lượng, đặc biệt là tiến độ để đưa vào hoạt động phục vụ người dân, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đại biểu Hoàng Xuân Tân đề nghị Quốc hội, Chính phủ sớm sửa chính sách và quy định pháp luật theo hướng này, trong đó, sửa đổi các luật liên quan, nhất là Luật Đấu thầu, tăng chỉ định thầu với công trình có tiêu chuẩn đồng nhất như với phòng học từ 2 tỷ đồng lên cao hơn, có thể là 10 tỷ đồng, tương đương khoảng 6 phòng học. Bên cạnh việc tăng thẩm quyền thì phải tăng trách nhiệm, chế tài của chủ đầu tư trong lựa chọn nhà thầu để bảo đảm lựa chọn được nhà thầu có năng lực. ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) cũng đề xuất mở rộng chỉ định thầu, đi kèm yêu cầu giảm giá, lựa chọn nhà thầu có tiềm lực, từng thực hiện các dự án bảo đảm chất lượng.
Dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định số 214/2025/NĐ-CP vừa được Bộ Tài chính công bố lấy ý kiến đề xuất sửa đổi Điều 78 để bổ sung các trường hợp chỉ định thầu. Theo đó, bổ sung gói thầu áp dụng chỉ định thầu theo chỉ đạo tại Nghị quyết, Kết luận, văn bản chỉ đạo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, lãnh đạo chủ chốt của Đảng và Nhà nước, Ban chấp hành Đảng bộ, HĐND cấp tỉnh; gói thầu thuộc dự án đầu tư công cần áp dụng hình thức chỉ định thầu để lựa chọn được nhà thầu thực hiện gói thầu đáp ứng tiến độ, chất lượng và hiệu quả của gói thầu, dự án. Đồng thời, sửa đổi gói thầu xây dựng, mở rộng, nâng cấp các cơ sở dữ liệu để bao quát tất cả gói thầu (hàng hóa, tư vấn, hỗn hợp…) bảo đảm phù hợp với tính chất đặc thù của lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, Nghị quyết số 193/2025/QH15; sửa đổi gói thầu lĩnh vực quy hoạch để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với pháp luật về quy hoạch.
Dự thảo Nghị định cũng đề xuất nâng hạn mức áp dụng chỉ định thầu đối với gói thầu thuộc dự toán mua sắm không hình thành dự án từ 500 triệu đồng lên 1 tỷ đồng, gói thầu thuộc dự án (không phân biệt loại gói thầu) từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng.
Tăng cường công khai, giám sát
Theo Bộ Tài chính, quy trình chỉ định thầu hiện nay thực hiện theo phương thức truyền thống bằng hồ sơ giấy tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tình trạng hợp thức hóa hồ sơ, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, giám sát, mức độ công khai, minh bạch còn hạn chế, chủ yếu dừng ở công khai kết quả lựa chọn nhà thầu, chưa có cơ chế bắt buộc công khai đầy đủ hồ sơ, quá trình lựa chọn nhà thầu và kết quả thực hiện hợp đồng, chất lượng hàng hóa, dịch vụ đặt hàng. Do đó, cần rà soát, nghiên cứu các quy định về công khai thông tin trong đấu thầu, đặc biệt là với hình thức chỉ định thầu, đặt hàng để tăng cường hơn nữa tính minh bạch trong việc áp dụng các hình thức này.
Dự thảo Nghị định quy định việc gửi hồ sơ yêu cầu, dự thảo hợp đồng, làm rõ, sửa đổi hồ sơ yêu cầu, nộp hồ sơ đề xuất, mở thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Hồ sơ yêu cầu, biên bản mở thầu sẽ được tự động công khai trên Hệ thống đồng thời với thời điểm chủ đầu tư đăng tải kết quả lựa chọn nhà thầu. Đồng thời, bổ sung quy định về giám sát riêng của người có thẩm quyền đối với gói thầu quan trọng, cấp bách, thực hiện nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh áp dụng hình thức chỉ định thầu, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt, đặt hàng...
Chia sẻ nhanh với phóng viên về những sửa đổi này, một số nhà thầu cho biết, việc công khai, minh bạch thông tin quá trình chỉ định thầu bảo đảm khả năng theo dõi, lưu vết quá trình thực hiện, dễ giám sát hơn. Tuy nhiên, nhà thầu cũng băn khoăn nếu việc thực hiện chỉ định thầu không đúng, có lợi ích nhóm thì có thể dẫn đến cơ chế xin - cho, ảnh hưởng lớn đến cơ hội tham gia của doanh nghiệp có ít quan hệ với chủ đầu tư, về lâu dài giảm động lực đổi mới sáng tạo, cải thiện hiệu quả của doanh nghiệp. Chỉ định thầu tuy giúp nhanh chóng lựa chọn được nhà thầu, nhưng quá trình thực hiện gói thầu mới là yếu tố quan trọng để đẩy nhanh tiến độ dự án, thúc đẩy giải ngân đầu tư công, đóng góp cho tăng trưởng.
Theo khảo sát của phóng viên, tỷ lệ số lượng gói thầu áp dụng chỉ định thầu của các địa phương năm qua vào khoảng 70 - 80%. Tại TP.HCM, năm 2025, trong 4.607 gói thầu thuộc dự án đầu tư, có 3.658 gói chỉ định thầu, tỷ lệ tiết kiệm 2,8% trong khi chỉ có 779 gói đấu thầu rộng rãi, tỷ lệ tiết kiệm 4,93%; trong 5.758 gói thầu thuộc dự toán mua sắm, có 4.568 gói chỉ định thầu, tỷ lệ tiết kiệm 1,7%, đấu thầu rộng rãi 265 gói, tỷ lệ tiết kiệm 9,28%...
Trên nghị trường Quốc hội, nhiều ý kiến cho rằng, đấu thầu là công cụ pháp lý để bảo đảm tính công khai, minh bạch trong lựa chọn nhà thầu sao cho công bằng, khách quan, hiệu quả. Nhiều trường hợp vướng mắc, kéo dài thời gian trong đấu thầu chủ yếu ở khâu tổ chức thực hiện. Do đó, cần quy định chặt chẽ, chỉ áp dụng chỉ định thầu trong trường hợp thật sự cần thiết, cấp bách, tránh lạm dụng, có chế tài mạnh nếu nhà thầu được chỉ định làm kém chất lượng…
