 |
| Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) đề xuất giao Chính phủ quy định chi tiết cơ chế kiểm soát rủi ro tương ứng với các trường hợp trao quyền tự chủ cho chủ đầu tư hoặc quy định quy trình, thủ tục thông thoáng (Trong ảnh: Công trình cầu Trần Hưng Đạo bắc qua sông Hồng). Ảnh: Tiên Giang |
Chỉnh lý nhiều hành vi, bổ sung chế tài
Ban soạn thảo cho biết, Dự thảo Luật hoàn thiện theo hướng bổ sung hành vi bị cấm đối với các cá nhân, tổ chức dàn xếp, thỏa thuận nhằm nâng khống giá gói thầu, dự toán gói thầu; hành vi chia nhỏ dự án, dự toán mua sắm thành các gói thầu nhằm mục đích áp dụng hạn mức chỉ định thầu, hạn chế sự tham gia của các nhà thầu để có cơ sở xử lý hành vi vi phạm đã phát sinh phổ biến trong thời gian qua. Làm rõ các hành vi thông thầu, gian lận, không bảo đảm công bằng, minh bạch để bảo đảm đồng bộ với pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực và phù hợp với thực tiễn. Đồng thời, chỉnh lý quy định về hành vi chuyển nhượng thầu để phản ánh đầy đủ bản chất của hành vi này, góp phần ngăn chặn hành vi lợi dụng danh nghĩa “nhà thầu phụ” để chuyển nhượng thầu trái phép.
Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung quy định về chế tài và thẩm quyền xử lý vi phạm theo hướng phân định rõ thẩm quyền cấm tham gia hoạt động đấu thầu: người có thẩm quyền quyết định cấm cá nhân thuộc chủ đầu tư, bên mời thầu; chủ đầu tư, bên mời thầu quyết định cấm nhà thầu. Bổ sung chế tài xử lý vi phạm trong đấu thầu. Hoàn thiện cơ chế giám sát hoạt động đấu thầu theo hướng tăng cường giám sát thường xuyên dựa trên dữ liệu, thống kê, phân tích trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia nhằm kịp thời phát hiện, phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm; bổ sung cơ chế giám sát theo vụ việc, bảo đảm giám sát có trọng tâm, trọng điểm, theo kết quả đầu ra.
Đồng thời, Dự thảo Luật đề xuất giao Chính phủ quy định chi tiết về cơ chế kiểm soát rủi ro tương ứng đối với các trường hợp luật đã trao quyền tự chủ cho chủ đầu tư hoặc quy định quy trình, thủ tục thông thoáng (như đặt hàng, chỉ định thầu, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt…), bảo đảm việc trao quyền gắn với trách nhiệm, tăng cường kiểm tra, giám sát, hậu kiểm.
Khi thảo luận tại tổ và hội trường, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng, đấu thầu là lĩnh vực trực tiếp liên quan đến quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước, tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; tại Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) có nhiều thay đổi quan trọng về chỉ định thầu, đặt hàng, quyền tự quyết và cơ chế giải quyết kiến nghị. Vì vậy, cần làm rõ cơ chế kiểm soát tương ứng, bảo đảm việc đơn giản hóa thủ tục, mở rộng quyền chủ động gắn với trách nhiệm giải trình. Hoạt động hậu kiểm cần dựa trên quản lý rủi ro, có trọng tâm, trọng điểm đối với các hoạt động có nguy cơ cao, thay vì hình thành thêm các tầng kiểm soát thủ tục.
Đồng thời, cần tiếp tục rà soát, xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm cuối cùng đối với các quyết định có tác động lớn đến cạnh tranh (quyết định áp dụng chỉ định thầu, đặt hàng, lựa chọn trong trường hợp đặc biệt, nêu nhãn hiệu theo nhóm nhãn hiệu, xử lý tình huống); quy định tại Luật nguyên tắc kiểm soát rủi ro, công khai và trách nhiệm giải trình đối với các trường hợp áp dụng hình thức lựa chọn không có tính cạnh tranh. Cần thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực và chế tài người đứng đầu, gắn quyền tự quyết của người có thẩm quyền và chủ đầu tư với chế tài trách nhiệm pháp lý cá nhân nếu để xảy ra tiêu cực, lãng phí…
Giải trình, tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội tại thảo luận ở tổ, Bộ Tài chính nhận định, đấu thầu là công cụ quan trọng nhằm lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư đáp ứng yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm và phương án thực hiện gói thầu, dự án, góp phần bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Tuy nhiên, đấu thầu không phải là công cụ có thể tự thân loại bỏ hoàn toàn tham nhũng, tiêu cực. Hiệu quả của hoạt động đấu thầu không chỉ phụ thuộc vào quy định về hình thức, quy trình, thủ tục lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư mà còn phụ thuộc vào năng lực, trách nhiệm, tính liêm chính của các chủ thể tham gia và hiệu lực, hiệu quả của cơ chế kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực trong quá trình tổ chức thực hiện.
Trên tinh thần đó, Dự thảo Luật được xây dựng theo hướng tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, mở rộng quyền chủ động, tự quyết và trách nhiệm của chủ đầu tư, đơn giản hóa quy trình, thủ tục lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, cắt giảm các khâu trung gian không cần thiết nhằm tiết kiệm thời gian, chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động đấu thầu. Đồng thời, chuyển mạnh từ quản lý chủ yếu dựa trên kiểm soát quy trình, thủ tục sang quản lý theo mục tiêu, chất lượng, hiệu quả và kết quả thực hiện, gắn quyền quyết định với trách nhiệm giải trình và trách nhiệm của người có thẩm quyền, chủ đầu tư và các chủ thể có liên quan.
Tăng cường minh bạch, kiểm tra, giám sát hoạt động thầu
Dự thảo Luật xác định kiểm tra, giám sát là công cụ quan trọng trong quản lý nhà nước về đấu thầu. Khung pháp lý mới về đấu thầu quy định về việc tập trung kiểm tra, giám sát đối với các dự án, gói thầu quan trọng, các trường hợp áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu không có tính cạnh tranh, có dấu hiệu bất thường hoặc tiềm ẩn nguy cơ vi phạm; tăng cường giám sát trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia thông qua việc khai thác dữ liệu, phân tích, thống kê, phát hiện và cảnh báo rủi ro…
Dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật sẽ quy định cụ thể các thông tin phải công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, bao gồm thông tin về dự án, kế hoạch lựa chọn nhà thầu, hồ sơ mời thầu, kết quả lựa chọn nhà thầu, thông tin chủ yếu của hợp đồng và các nội dung sửa đổi, điều chỉnh, gia hạn hợp đồng; thông tin về tiến độ, nhà thầu phụ, nghiệm thu, bàn giao, chất lượng hàng hóa, kết quả thực hiện hợp đồng và xử lý vi phạm pháp luật về đấu thầu.
Trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc cập nhật tiến độ thực hiện hợp đồng, các thay đổi phát sinh và công khai kết quả thực hiện hợp đồng cũng sẽ được cụ thể hóa tại Dự thảo nghị định. Cùng với đó bổ sung cơ chế công khai, giám sát đối với các hình thức lựa chọn nhà thầu không có cạnh tranh trực tiếp, trong đó có đặt hàng, nhằm tăng cường minh bạch, trách nhiệm giải trình và kiểm soát hiệu quả thực hiện gói thầu.
Về hậu kiểm dựa trên rủi ro và trách nhiệm giải trình, Dự thảo Luật quy định trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động đấu thầu; Dự thảo Nghị định quy định cơ chế giám sát thường xuyên trên cơ sở các dấu hiệu rủi ro, quy định việc sử dụng cơ sở dữ liệu đấu thầu để phân tích, đánh giá, phòng ngừa, kiểm tra, giám sát, hậu kiểm và kiểm soát rủi ro. Các quy định này tạo cơ sở để tăng cường giám sát, hậu kiểm gắn với trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong hoạt động đấu thầu.
Bên cạnh đó, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục hoàn thiện việc tổng hợp, khai thác và cung cấp thông tin về năng lực, kinh nghiệm, uy tín và kết quả thực hiện hợp đồng của nhà thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, tạo điều kiện thuận lợi cho chủ đầu tư đánh giá, lựa chọn nhà thầu, bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả.
Tại Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, việc mở rộng quyền tự chủ, phân cấp, phân quyền không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý hoặc giảm yêu cầu kiểm soát, mà phải đề cao trách nhiệm của người được quyết định. Lần sửa luật này, căn cứ vào điều kiện cụ thể, luật giao trách nhiệm cho người đứng đầu quyết định và chịu trách nhiệm để làm sao sử dụng đồng tiền của nhân dân, của Nhà nước một cách hiệu quả nhất, gắn với việc bảo đảm yêu cầu công việc.
