 |
| Nhiều doanh nghiệp xây dựng rơi vào cảnh “tiến thoái lưỡng nan” khi tiếp tục thi công sẽ lỗ nặng, nhưng dừng lại thì vi phạm hợp đồng. Ảnh: Song Lê |
Rơi vào tình cảnh “tiến thoái lưỡng nan”
Tình hình xung đột tại khu vực Trung Đông khiến giá nhiên liệu biến động bất thường, ảnh hưởng tiêu cực đến các mặt hoạt động của nền kinh tế. Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, biến động này đã trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp xây dựng, đặc biệt là những đơn vị tham gia các dự án hạ tầng giao thông đường bộ. Quý I/2026, giá một số loại vật liệu xây dựng chủ yếu sử dụng cho các công trình xây dựng tăng trên 10%. Theo đó, bức tranh thực tế đang buộc các doanh nghiệp xây dựng phải tính đến việc "sinh tồn" trước, rồi mới tới phát triển.
Ông Phạm Văn Khôi, Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc Công ty CP Đầu tư và Xây dựng giao thông Phương Thành chia sẻ, chi phí nhiên liệu chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi phí thi công. Giá dầu tăng đột biến khiến toàn bộ hợp đồng theo đơn giá cố định mà các nhà thầu đang triển khai bị “vỡ” dự toán. Không chỉ nhiên liệu, giá nhiều mặt hàng vật liệu xây dựng cũng tăng theo. Trước đây, khi việc việc tuyển dụng nhân sự khó khăn, Phương Thành vẫn duy trì được tiến độ thi công ở các dự án đang triển khai nhờ tăng cường máy móc tại công trường. Nhưng giờ đây, việc sử dụng máy móc bù đắp cho nhân công lại thêm khó bởi bài toán chi phí nhiên liệu vận hành.
Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn cho biết, việc tăng nóng của giá nhiên liệu không chỉ ảnh hưởng tới các hợp đồng đơn giá cố định mà ngay cả hợp đồng điều chỉnh giá cũng không theo kịp với tình hình biến động thực tế. Về giá vật liệu, cầu quá lớn so với cung nên nhà cung cấp vẫn tìm cách nâng giá, xuất hiện tình trạng “đầu cơ”, đẩy giá bán lên cao bất thường so với giá niêm yết.
Nhiều doanh nghiệp xây dựng cho biết đang rơi vào cảnh “tiến thoái lưỡng nan” khi tiếp tục thi công sẽ lỗ nặng, nhưng dừng lại thì vi phạm hợp đồng.
Trông chờ cơ chế chia sẻ rủi ro
Thời gian qua, Thủ tướng Chính phủ đã có những chỉ đạo kịp thời, quyết liệt nhằm bảo đảm nguồn cung và bình ổn giá xăng, dầu. Tuy nhiên, do xung đột tại khu vực Trung Đông rất phức tạp và dự kiến kéo dài nên VACC đã kiến nghị một số giải pháp tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ nhà thầu xây dựng nhằm bảo đảm tiến độ các dự án trọng điểm quốc gia, góp phần vào mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%.
Theo đó, VACC kiến nghị, cho phép tính bù trừ chênh lệch về chi phí nhiên liệu trong dự toán xây dựng, giá gói thầu, giá hợp đồng xây dựng làm cơ sở thanh toán giữa bên giao thầu và bên nhận thầu. Thời gian áp dụng tính bù trừ chênh về chi phí nhiên liệu từ tháng 3/2026 cho đến khi giá xăng, dầu bình ổn. VACC cũng kiến nghị về cơ chế phù hợp để ổn định giá vận chuyển và đề xuất các cấp chính quyền địa phương kiểm soát chặt chẽ giá các vật liệu rời, xử lý các trường hợp tăng giá, thổi giá.
Trong trường hợp biến động giá nhiên liệu kéo dài, VACC kiến nghị Thủ tướng xem xét cho vận dụng quy định bất khả kháng để được điều chỉnh hợp đồng. Ban hành chính sách khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng liên kết, hình thành các chuỗi cung ứng để hạn chế ảnh hưởng của những biến động bất thường về nguồn cung, giá vật tư, vật liệu xây dựng.
Từ thực tế triển khai nhiều gói thầu, dự án, ông Nguyễn Tuấn Anh đề xuất, khi điều chỉnh hợp đồng, có thể xem xét áp dụng phương pháp bù trừ trực tiếp thay vì phương pháp điều chỉnh chỉ số, cùng với đó cần điều chỉnh khái niệm về “trường hợp bất khả kháng” (ở Nghị định 37/2015/NĐ-CP) để có cơ sở thực hiện điều chỉnh giá.
Ở vị thế nhà thầu, ông Nguyễn Tuấn Anh cho biết có thể chủ động thực hiện chậm lại một số công việc để chờ giá nguyên, nhiên, bình ổn hơn. Tuy nhiên, để giãn tiến độ của các dự án, công trình nếu chưa thực sự cần thiết, nhà thầu rất cần sự đồng hành, hỗ trợ của Chính phủ, chủ đầu tư. Ở nhiều công trình, dự án, nhà thầu có tính toán phù hợp, có thể “chậm lại” để chờ qua “bão giá” mà vẫn bảo đảm tiến độ hợp đồng. Nhưng nếu chủ đầu tư yêu cầu hoàn thành sớm, bàn giao sớm, nhà thầu cũng phải “lao theo”, với hệ quả là sức khỏe tài chính bị bào mòn.
