Tại Phiên thảo luận, các ý kiến đại biểu Quốc hội thảo luận tập trung về hướng tiếp thu giải trình của Chính phủ đối với bổ sung cơ chế cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ được phép “điều chỉnh quy định của luật” trong một số trường hợp hết sức đặc biệt, khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp được sau khi có chỉ đạo của cấp có thẩm quyền để kịp thời giải quyết ngay những vấn đề phát sinh trong thực tiễn và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất, đánh giá quy định này góp phần nâng cao năng lực phản ứng chính sách trong Luật Văn bản quy phạm pháp luật.
Đại biểu Hoàng Thị Thu Trang, Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An đánh giá, dự thảo đã thiết kế cơ chế kiểm soát chặt chẽ từ khâu xem xét đề xuất, thẩm định, thẩm tra đến theo dõi kết quả thực hiện và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.
“Đây là hướng tiếp cận cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu xử lý kịp thời tình huống cấp bách, đồng thời vẫn đảm bảo được vai trò của Quốc hội, bảo đảm được tính ổn định của hệ thống pháp luật cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp” - Đại biểu khẳng định.
Đồng tình với ý kiến đại biểu Hoàng Thị Thu Trang, đại biểu Lã Thanh Tân, Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng nhấn mạnh sự cần thiết bổ sung cơ chế Chính phủ ban hành Nghị quyết điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp để giải quyết ngay một số vấn đề phát sinh trong thực tiễn, trừ Luật có tính nền tảng (tại điểm d khoản 2 Điều 15 dự thảo Luật).
Theo đại biểu, đây là nội dung cụ thể hóa quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị, đó là xây dựng pháp luật phải bám sát thực tiễn, nắm bắt cơ hội, mở đường, khai thông mọi nguồn lực, đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, động lực mạnh mẽ cho phát triển.
"Thực tiễn luôn vận động, có những tình huống vượt khả năng dự liệu khi xây dựng luật, đòi hỏi phải xử lý ngay để bảo vệ lợi ích quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Nếu chỉ khi tình huống xảy ra mới bắt đầu tìm kiếm cơ sở pháp lý thì có thể bỏ lỡ thời điểm xử lý, làm gia tăng thiệt hại, thậm chí bỏ lỡ cơ hội phát triển. Vì vậy, tôi cho rằng cần quy định cơ chế này ngay trong Luật, với điều kiện kích hoạt, phạm vi áp dụng và trách nhiệm được xác định chặt chẽ" - Đại biểu nêu rõ.
Đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi đồng ý, nội dung được điều chỉnh và thời hạn áp dụng; tăng cường giám sát trong suốt quá trình thực hiện, gắn với trách nhiệm giải trình của Chính phủ và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. Cơ chế đặc biệt cần đáp ứng được yêu cầu xử lý kịp thời tình huống cấp bách, đồng thời, bảo đảm kỷ cương lập pháp và thẩm quyền quyết định của Quốc hội.
Bên cạnh đó, tính thống nhất trong dự thảo, đại biểu Lã Thanh Tân phân tích, điểm c khoản 1 Điều 15 và điểm b khoản 2 Điều 59 dự thảo đều có nội dung là yêu cầu có sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Cũng về nội dung này, tại điểm a khoản 2 Điều 59 cũng có quy định là được sự đồng ý của cấp có thẩm quyền. Để có sự phân biệt về sự đồng thuận của 2 chủ thể này và phù hợp với tính chất của mối quan hệ giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội với Chính phủ, đại biểu đề xuất sử dụng cụm từ “Đồng ý về chủ trương” tại điểm a khoản 2 Điều 59 và sửa điểm này thành: “Được sự đồng ý về chủ trương của cấp có thẩm quyền”.
Sử dụng từ “thống nhất” thay cho “đồng ý” tại điểm c khoản 1 Điều 15 đồng thời bổ sung nội dung: “Trước khi ban hành Nghị quyết phải được sự thống nhất của Ủy ban Thường vụ Quốc hội” vào cuối của điểm d, khoản 2 Điều 15 dự thảo Luật cho thống nhất với điểm c khoản 1 Điều 15 và làm cơ sở cho quy định tại điểm d khoản 2 Điều 59.
Sửa điểm b, khoản 2 Điều 59 thành: “Văn bản thống nhất của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phạm vi, đối tượng, nội dung điều chỉnh, thời gian thực hiện; việc giám sát, báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất”.
Quan tâm đến nội dung này, đại biểu Trần Hoài Nam, Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau cho rằng, bản chất của cơ chế đặc biệt này là Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội có thể điều chỉnh một số quy định của luật, nghị quyết của Quốc hội với mục đích giải quyết những điểm nghẽn về thể chế trong một thời gian nhất định. Nghị quyết quy định rõ về phạm vi tiêu chí nguyên tắc khi thực hiện, đặc biệt là Nghị quyết xác định ngày 28 tháng 2 năm 2027 là ngày nghị quyết kết thúc hiệu lực. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo dự kiến luật hóa một cơ chế rất đặc biệt và có thời hạn thành một cơ chế không xác định thời hạn, nên cần cân nhắc kỹ.
“Tại điểm c khoản 2 Điều 59 còn có quy định khi thực hiện cơ chế này, Chính phủ bảo đảm quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, quyền lợi ích hợp pháp của người dân. Trong khi nội dung này được Hiến pháp quy định phải do luật định và Nghị quyết 206 loại trừ nội dung này ra khỏi phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết. Còn quy định như dự thảo luật tức là Chính phủ vẫn được quy định để điều chỉnh” - Đại biểu phân tích.
Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu khả năng giao Ủy ban thường vụ Quốc hội xem xét ban hành theo đề nghị của Chính phủ, nhận định quy định theo hướng này sẽ phù hợp với vai trò chính là tổ chức thi hành pháp luật của Chính phủ và với vai trò chính của Ủy ban thường vụ Quốc hội là cơ quan thường trực của quốc hội, cơ quan thực hiện quyền lập pháp.
Dù đồng tình với đại biểu về nội dung này, đánh giá cao cơ quan soạn thảo đã đưa ra các yêu cầu ở Điều 59 dự thảo Luật khi ban hành các nghị quyết này, tuy nhiên, đại biểu Bùi Xuân Hải, Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng cho rằng điểm c khoản 2 của Điều 59 cần nghiên cứu sửa đổi. Đại biểu phân tích, về kỹ thuật lập pháp, văn bản này dùng khái niệm liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.
“Không nên dùng từ “người dân” trong văn bản quy phạm pháp luật. Thứ hai, nếu nghị quyết của Chính phủ mà chỉ quan tâm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp thì lại bỏ sót các tổ chức khác. Vì vậy, đề nghị thay cụm từ người dân và doanh nghiệp bằng cụm từ là nghị quyết được ban hành phải tuân thủ nguyên tắc xây dựng ban hành văn bản quy phạm pháp luật về đảm bảo quyền con người, quyền nghĩa vụ cơ bản của công dân, quyền và lợi ích hợp pháp của đối tượng áp dụng” - Đại biểu đề xuất.
Bên cạnh đó, đại biểu cho rằng, về nguyên tắc, các nghị quyết quy định tại điều 64, 65 được thiết kế để giải quyết tình huống khẩn cấp khi Quốc hội không thể triệu tập họp. Do đó, ngay khi Quốc hội có thể họp trở lại, Chính phủ cần trình ngay báo cáo kèm dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung để Quốc hội cho ý kiến, xem xét thông qua và cho có hiệu lực thi hành ngay.
Việc quy định Chính phủ báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất (Khoản 1 Điều 64) hoặc cho phép nghị quyết có hiệu lực tối đa lên đến 01 năm có thể kéo dài hiệu lực của một văn bản mang tính chất khẩn cấp.
Đại biểu đề nghị xem xét gộp Điều 64 và Điều 65 thành 01 điều để bảo đảm tính gọn gàng, thống nhất, đồng thời sửa đổi quy định bắt buộc Chính phủ phải trình Quốc hội tại kỳ họp gần nhất dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung các vấn đề liên quan mà Chính phủ đã ban hành dưới hình thức Nghị quyết theo quy định tại Điều 59.
Bày tỏ băn khoăn về đề xuất tại Điều 12 và Điều 15 trao quyền cho Ủy ban TVQH ban hành Nghị quyết để điều chỉnh quy định của luật có tính nền tảng và Luật không do Chính phủ trình và Chính phủ ban hành Nghị quyết điều chỉnh quy định luật do Chính phủ trình, trừ luật có tính nền tảng trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp được, (Điều 12, Điều 15), đại biểu Hoàng Quốc Khánh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu cho rằng nội dung này nhận được sự quan tâm của nhiều đại biểu Quốc hội, cử tri và nhân dân.
Đại biểu phân tích, Hiến pháp không cho phép ủy quyền lập pháp thường xuyên, tại Điều 70 Hiến pháp quy định rõ quyền lập hiến và lập pháp là thẩm quyền tối cao, duy nhất của Quốc hội, không trao quyền cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội hay Chính phủ sửa đổi quy định của luật ngoài kỳ họp Quốc hội.
“Không thể luật hóa biện pháp tình thế thành quy phạm vĩnh viễn: Vừa qua Quốc hội ban hành Nghị quyết 30 trong thời gian chống dịch hay Nghị quyết 206 để tháo gỡ điểm nghẽn thể chế pháp luật đều là cơ chế cá biệt, có thời hạn và gắn với bối cảnh đặc thù. Chúng ta không thể lấy các ngoại lệ tình thế đó để quy định thành cơ chế thường xuyên trong một đạo luật quan trọng như luật văn bản quy phạm pháp luật. Mặt khác, hiện nay Quốc hội hoàn toàn có thể họp trực tuyến, họp bất thường xử lý việc gấp chỉ trong 24 đến 48 giờ; lý do "Quốc hội không thể họp được" để trao quyền sửa luật cho cơ quan khác là không còn phù hợp” - Đại biểu nêu rõ.
Ngoài ra, đại biểu cho rằng, cơ quan thi hành không thể tự sửa luật, và việc cho phép Chính phủ ban hành nghị quyết điều chỉnh luật do chính mình trình sẽ đặt cơ quan hành pháp vào thế cơ quan tổ chức thi hành lại có quyền tự nới rộng hay thu hẹp ranh giới luật định, làm mờ ranh giới kiểm soát quyền lực và dễ tạo tâm lý trông chờ vào cơ chế đặc thù thay vì quyết liệt điều hành.
Bên cạnh đó, việc ban hành, sửa đổi Hiến pháp là quy trình chặt chẽ, phải lấy ý kiến đồng thuận của Nhân dân, việc quy định trên là nội dung điều chỉnh một số quy định của Hiến pháp.
Đại biểu đề nghị Quốc hội cân nhắc không quy định cơ chế này thành quy phạm thường xuyên trong Luật văn bản quy phạm pháp luật, việc sửa đổi, điều chỉnh luật phải trả về đúng thẩm quyền của Quốc hội tại các kỳ họp (họp trực tiếp hoặc trực tuyến, thường lệ hoặc bất thường). Trường hợp cần thiết phải bổ sung quy định này cần đánh giá tổng kết và đưa vào nội dung đề xuất sửa đổi Hiến pháp trong thời gian tới.
Cũng băn khoăn về nội dung này, đại biểu Hoàng Thị Thanh Thuý, Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh cho rằng, việc cho phép Chính phủ ban hành nghị quyết để điều chỉnh quy định trong luật của do Quốc hội ban hành, tức là nghị quyết hành pháp có thể điều chỉnh luật của cơ quan lập pháp, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.
"Việc cho phép một văn bản của cơ quan hành pháp là nghị quyết để thay đổi quy định của đạo luật do Quốc hội ban hành, dù chỉ là tạm thời là một quy định cần hết sức cân nhắc. Hơn nữa, việc soạn thảo nghị quyết lại được thực hiện theo trình tự thủ tục rút gọn theo quy định của Chính phủ tại khoản 1 Điều 63, thay vì phải theo quy định ngay trong luật vì đây là một cơ chế hết sức đặc biệt" - đại biểu phân tích.
Đại biểu kiến nghị chỉ quy định cho phép pháp lệnh của Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh các quy định của luật do Quốc hội ban hành trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà không thể họp, vì tại khoản 2 Điều 74 của Hiến pháp 2013 sửa đổi năm 2025 cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội ra pháp lệnh về những vấn đề được Quốc hội giao. "Điều này vừa phù hợp về mặt pháp lý vừa vẫn đảm bảo tính chủ động, linh hoạt, kịp thời trong tình huống cấp bách, vì Ủy ban Thường vụ Quốc hội họp định kỳ hàng tháng, hoàn toàn có thể kịp thời cho ý kiến khi Chính phủ trình" .
Đồng thời, đại biểu đề xuất điều chỉnh điểm e khoản 2 Điều 12 từ quy định nghị quyết của Quốc hội được điều chỉnh luật có tính chất nền tảng; và luật không giao Chính phủ trình trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp được để giải quyết ngay một số vấn đề phát sinh trong thực tiễn sẽ chuyển sang khoản 1 Điều 12 thuộc về phạm vi của pháp lệnh quy định nội dung này.
Đại biểu nhấn mạnh, nếu Quốc hội xem xét vẫn giữ quy định nghị quyết của Chính phủ có thể điều chỉnh quy định của luật thì bổ sung nguyên tắc nghị quyết này chỉ được phép quy định các nghị quyết của Chính phủ chỉ được phép quy định các biện pháp hành chính, kinh tế cấp bách tạm thời, đồng thời điều chỉnh khoản 1 Điều 63 trong đó quy định ngay trong luật trình tự thủ tục rút gọn trong trường hợp đặc biệt.
