Ông Rodrigo Valdes, Vụ trưởng Vụ Các vấn đề Tài khóa của IMF cho biết, lợi suất trái phiếu chính phủ tăng vọt đang đẩy áp lực tài khóa lên đỉnh điểm, trong bối cảnh nợ công trung bình toàn cầu sắp chạm ngưỡng 100% GDP - mức cao nhất kể từ sau Thế chiến II. Thực trạng này khiến các chính phủ không còn dư địa để trì hoãn.
"Bức tranh tài khóa năm nay u ám hơn nhiều so với dự báo cách đây 6 tháng và tồi tệ hơn hẳn so với cùng kỳ năm ngoái", ông Valdes nhận định. Ông nhấn mạnh, thay vì "thắt lưng buộc bụng", phần lớn các nước hiện nay lại có xu hướng vung tay chi tiêu nhiều hơn.
Nhấn mạnh thông điệp trọng tâm từ IMF, ông Valdes cho rằng, các nền kinh tế phát triển gánh nợ lớn cần nhanh chóng tạo dựng sự đồng thuận chính trị nhằm vạch ra các kế hoạch cụ thể, từ đó ghìm cương chi phí vay vốn trong trung hạn và hạn chế tác động lan tỏa tiêu cực tới phần còn lại của thế giới.
"Càng chần chừ, việc điều chỉnh sau này sẽ càng đau đớn", IMF nêu rõ trong bài viết phân tích công bố hôm thứ Tư. Việc chậm trễ tái cơ cấu sẽ đẩy gánh nặng lãi vay lên cao, làm xói mòn sức chống chịu tài khóa và ngày càng thu hẹp các dư địa chính sách.
IMF lưu ý điều kiện huy động vốn của nhiều thị trường mới nổi và các nền kinh tế đang phát triển thời gian qua vẫn tương đối thuận lợi, song tình thế này có thể đảo chiều bất kỳ lúc nào. Do đó, các nhóm nước này cũng cần hạ bớt rủi ro tài khóa và củng cố năng lực quản trị nợ.
Đối với các quốc gia thu nhập thấp - nơi nguồn vốn nước ngoài vốn đã bị thắt chặt, IMF khuyến nghị cần đẩy mạnh cải cách hệ thống thuế và nâng cao hiệu quả chi tiêu công.
Thời gian gần đây, giá dầu neo cao, lạm phát dai dẳng, nhu cầu đầu tư lớn cùng sự bùng nổ vượt kỳ vọng của trí tuệ nhân tạo (AI) đã kích hoạt đà tăng vọt của lợi suất trái phiếu chính phủ dài hạn. Theo dữ liệu từ IMF, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm bình quân của nhóm G7 đã tăng hơn 110 điểm cơ bản trong giai đoạn từ tháng 2 đến tháng 9, chạm mức đỉnh trong gần 2 thập kỷ qua.
IMF dự báo, chi phí tài trợ vốn bình quân thực tế của các chính phủ sẽ leo lên 3,7% vào năm 2031, so với mức 2,3% ghi nhận năm 2021. Tại Mỹ, chi phí trả lãi nợ công dự kiến sẽ chiếm tới 5,3% GDP - tăng vọt từ mức 2,8% trước đại dịch COVID-19, tương đương với tổng mức chi dự kiến cho hệ thống an sinh xã hội của nước này.
Con số này tại các quốc gia thu nhập thấp thậm chí còn khắc nghiệt hơn: chi phí trả lãi hiện ngốn trên 15% tổng thu ngân sách từ thuế, vượt xa mức bình quân khoảng 9% ghi nhận trong giai đoạn 2011 - 2019.
Gia tăng thêm áp lực, chính phủ các nền kinh tế phát triển đang có xu hướng đảo nợ bằng các khoản vay ngắn hạn nhiều hơn. Động thái này khiến mặt bằng lãi suất cao thẩm thấu nhanh hơn vào chi phí vay nợ công. Đối với khối G7 và Tây Ban Nha, tỷ trọng nợ đáo hạn trong vòng 1 năm hiện đã tiến sát ngưỡng 30%.
Lạm phát vẫn vượt mục tiêu và giá năng lượng leo thang đồng nghĩa với việc các ngân hàng trung ương nhiều khả năng phải duy trì lãi suất ở mức cao trong thời gian dài hơn. Hệ quả là năng lực ứng phó suy thoái của các chính phủ sẽ bị bóp nghẹt, đúng vào thời điểm các khoản chi cho quốc phòng, an ninh năng lượng và già hóa dân số không ngừng leo thang.
IMF cũng cảnh báo lãi suất nợ công tại một số quốc gia hiện đã vượt quá tốc độ tăng trưởng danh nghĩa dự kiến, khiến mục tiêu ổn định nợ công trở nên thách thức hơn bao giờ hết.
"Thời điểm hành động chính là lúc này. Quy luật này cũng nghiệt ngã như định luật vạn vật hấp dẫn: Không ai có thể trốn tránh được thực tế khắc nghiệt của bài toán tài khóa", ông Valdes nhấn mạnh yêu cầu cấp bách về củng cố tài khóa ở hầu hết các nước.
