 |
| Hộ kinh doanh có những lợi thế riêng giúp ra quyết định nhanh, linh hoạt, thích ứng với các gói thầu đơn giản, quy mô nhỏ. Ảnh: Thanh Tùng |
Nhiều hộ kinh doanh trúng lớn
Theo thống kê của Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, từ ngày 29/4/2025 - 29/4/2026, có 30.698 gói thầu có hộ kinh doanh trúng thầu, gần gấp đôi con số 16.469 gói thầu có hộ kinh doanh trúng thầu từ ngày 29/4/2024 - 29/4/2025. Thực tế hoạt động mua sắm công gần đây cho thấy, hộ kinh doanh đã và đang hiện diện rõ nét trong nhiều lĩnh vực như y tế, giáo dục, dịch vụ công ích hay mua sắm hàng hóa thông dụng… Không còn đứng ngoài “cuộc chơi” như trước đây, một số hộ kinh doanh đã trúng thầu với quy mô đáng kể.
Đơn cử, Hộ kinh doanh tên cửa hàng dụng cụ y khoa Thiên Trang vừa trúng 5 phần/lô thuộc Gói thầu Mua sắm hóa chất sinh phẩm bổ sung năm 2025 của Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức (TP.HCM). Hộ kinh doanh Memorial House trúng Gói thầu TS-05 Thuê cơ sở để thực hiện khám chữa bệnh khi triển khai (diện tích sàn xây dựng 4.500 - 5.000 m2, thời gian thuê 60 tháng) thuộc Dự án Xây dựng, nâng cấp Bệnh viện Nội tiết Trung ương cơ sở Thái Thịnh với giá 188,973 tỷ đồng. Hộ kinh doanh Lâm Văn Thanh trúng Gói thầu Thuê bồn vận chuyển khí CNG lần 4 năm 2025 của Công ty CP CNG Việt Nam - Chi nhánh miền Nam với giá 25,2 tỷ đồng. Hộ kinh doanh Cù Minh Tiến trúng Gói thầu Quà tặng và suất ăn nhẹ cho người hiến máu của Trung tâm Dịch vụ Nhân đạo giai đoạn 2025 - 2030 với giá 22,935 tỷ đồng...
Theo số liệu của Bộ Tài chính, ước tính đến hết năm 2025, cả nước có 6,1 triệu hộ kinh doanh, đóng góp cho ngân sách nhà nước 32.840 tỷ đồng/484.770 tỷ đồng tổng thu ngân sách từ khu vực ngoài quốc doanh. Việc tham gia vào thị trường mua sắm công đang trở thành bước đệm quan trọng giúp hộ kinh doanh nâng cao năng lực cạnh tranh, tích lũy kinh nghiệm và tiến tới mô hình doanh nghiệp.
Tại Gói thầu Mua sắm các mặt hàng thiết bị y tế đinh nẹp vít năm 2025 - 2026 tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Quảng Nam, Hộ kinh doanh Trung Phần trúng 12 phần/lô với giá trị hơn 4 tỷ đồng. Trong đó, nhiều phần/lô có sự cạnh tranh như: Bộ đinh nội tủy xương đùi ngắn GAMMA (PFNA) các cỡ, chất liệu titan (3 nhà thầu tham dự), Bộ đinh nội tủy xương đùi dài các cỡ, chất liệu titan (2 nhà thầu tham dự)…
Ngoài tư cách nhà thầu độc lập, nhiều hộ kinh doanh còn liên danh để tham dự các gói thầu có quy mô lớn hơn. Có thể kể đến Hộ kinh doanh Tăng Thị Khằn liên danh trúng Gói thầu Dịch vụ sự nghiệp công trên địa bàn phường Thục Phán (Cao Bằng) năm 2026 (dịch vụ vệ sinh) với giá 41,973 tỷ đồng.
Tại Gói thầu Cung cấp máy móc, thiết bị (máy tính, máy photocopy, điều hòa...) thuộc Dự toán Xác định khối lượng mua sắm tập trung và phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu dự toán mua sắm tập trung cấp địa phương tỉnh Điện Biên năm 2025, Hộ kinh doanh Trung tâm công nghệ dịch vụ Thành Nam liên danh trúng thầu với giá 62,305 tỷ đồng…
Động lực từ cải cách thủ tục và số hóa đấu thầu
Sự thay đổi nêu trên là hệ quả trực tiếp của quá trình cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đấu thầu. Việc thi hành Luật Đấu thầu 2023 cùng các chính sách liên quan đã thúc đẩy mạnh mẽ đấu thầu qua mạng, đơn giản hóa thủ tục và thao tác hoàn toàn trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Đồng thời, việc mở rộng hình thức chào giá trực tuyến, mua sắm trực tiếp; rút gọn quy trình lựa chọn nhà thầu, thiết kế linh hoạt nhiều tiêu chí đánh giá về hồ sơ năng lực, hợp đồng tương tự, nhân sự chủ chốt…, chuyển từ đánh giá hình thức sang chú trọng đầu ra và giá cả hợp lý đã tạo điều kiện cho các hộ kinh doanh nhập cuộc. Nhất là với gói thầu quy mô nhỏ, mua sắm hàng hóa thông dụng, sẵn có trên thị trường, quy định hiện hành không yêu cầu nhà thầu phải nộp giấy phép bán hàng, giấy ủy quyền bán hàng của nhà sản xuất hoặc của đại lý phân phối hoặc giấy chứng nhận quan hệ đối tác, giấy cam kết hỗ trợ kỹ thuật, bảo hành của nhà sản xuất hoặc của đại lý phân phối hoặc tài liệu khác có giá trị tương đương; không yêu cầu nhân sự chủ chốt)...
Một số chuyên gia đấu thầu cho rằng, chính sự thay đổi này đã gỡ bỏ được những rào cản lâu nay khiến hộ kinh doanh không thể tiếp cận được thị trường mua sắm công. Trước đây, việc thiếu báo cáo tài chính chuẩn, hạn chế về năng lực kinh nghiệm hay không đáp ứng tiêu chí nhân sự thường khiến hộ kinh doanh bị loại, thì nay, quy trình đấu thầu đơn giản hơn, chi phí tham gia thấp hơn và thời gian xử lý nhanh gọn hơn đã tạo điều kiện cho các chủ thể nhỏ tham gia.
Thực tế đã chứng minh, hộ kinh doanh có những lợi thế riêng. Chi phí vận hành thấp giúp họ có thể đưa ra mức giá cạnh tranh hơn so với các doanh nghiệp. Cơ cấu tổ chức gọn nhẹ giúp cho việc ra quyết định nhanh, linh hoạt, đáp ứng yêu cầu của hồ sơ mời thầu. Khả năng thích ứng với các gói thầu đơn giản, quy mô nhỏ - vốn đang gia tăng trong bối cảnh mua sắm công được phân tán và số hóa. Ở một góc độ khác, việc các gói thầu được thiết kế theo hướng kết quả đầu ra với giá cả hợp lý, thay vì yêu cầu năng lực phức tạp cũng khiến lợi thế nghiêng về các chủ thể như hộ kinh doanh.
Tuy nhiên, sự tham gia ngày càng nhiều của hộ kinh doanh cũng đặt ra không ít thách thức. Đã có những trường hợp vi phạm quy định pháp luật về đấu thầu, từ sai sót trong kê khai, vấn đề hóa đơn - thuế, đến việc không thực hiện hợp đồng sau khi trúng thầu... Các hành vi này có thể dẫn đến bị xử lý bằng chế tài nghiêm khắc như cấm tham gia đấu thầu, khóa tài khoản chào giá trực tuyến… Điều này đòi hỏi có hệ sinh thái hỗ trợ hộ kinh doanh tuân thủ pháp lý, hệ thống giám sát năng lực đồng bộ và quản lý thị trường hiệu quả.
