 |
| Năm 2026 là năm đầu tiên của giai đoạn trung hạn 2026-2030, ghi nhận lượng vốn đầu tư công lớn nhất từ trước đến nay |
Tính đến hết tháng 2/2026, so với kế hoạch được giao, có 6 bộ, cơ quan trung ương và 14 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung của cả nước, gồm: Ngân hàng Chính sách xã hội; Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam; Bộ Tư pháp; Bộ Công Thương; Viện Kiểm sát nhân dân tối cao; Bộ Công an; cùng các địa phương Điện Biên, Lai Châu, TP. Hải Phòng, Lạng Sơn, TP. Hồ Chí Minh, Hà Tĩnh, Cà Mau, Gia Lai, TP. Hà Nội, Thái Nguyên, TP. Cần Thơ, Khánh Hòa, Ninh Bình và TP. Đà Nẵng.
Ở chiều ngược lại, còn 29 bộ, cơ quan trung ương và 20 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân chung cả nước; trong đó 25 bộ, cơ quan có tỷ lệ giải ngân dưới 1% hoặc chưa thực hiện giải ngân.
Theo Bộ Tài chính, năm 2026 là năm đầu tiên của giai đoạn trung hạn 2026–2030, đồng thời ghi nhận quy mô kế hoạch vốn đầu tư công lớn nhất từ trước đến nay, tạo áp lực rất lớn đối với công tác tổ chức thực hiện và giải ngân. Trong bối cảnh hiện nay, nhiều yếu tố từng tác động đến tiến độ giải ngân năm 2025 tiếp tục hiện hữu như: vướng mắc trong bồi thường, giải phóng mặt bằng; nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, biến động giá nguyên vật liệu khi hàng loạt công trình quy mô lớn đồng loạt triển khai; diễn biến thời tiết phức tạp, khó lường.
Đáng lưu ý, năm 2026 cũng là năm chuyển tiếp về thể chế khi nhiều văn bản pháp luật mới có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Việc triển khai các cơ chế, chính sách mới trong giai đoạn đầu có thể phát sinh những khó khăn, vướng mắc nhất định, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện dự án.
Trên cơ sở tổng hợp báo cáo định kỳ của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, Bộ Tài chính chỉ ra một số nhóm khó khăn chủ yếu tác động đến tỷ lệ giải ngân trong hai tháng đầu năm.
Thứ nhất, về phân bổ vốn, việc chưa phân bổ một lượng vốn tương đối lớn (khoảng 32,8 nghìn tỷ đồng, chiếm 3,3% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao) đã ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ giải ngân nguồn ngân sách nhà nước những tháng đầu năm. Hiện các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đang tập trung hoàn thiện thủ tục đầu tư, bảo đảm đủ điều kiện để sớm giao và phân khai chi tiết kế hoạch vốn cho từng nhiệm vụ, dự án.
Bên cạnh đó, một số đơn vị đã phân bổ vốn cho các dự án chưa đủ điều kiện theo quy định, như nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư chưa được phê duyệt dự toán; bố trí vượt tổng mức đầu tư; vượt thời gian thực hiện dự án… Bộ Tài chính đã có văn bản kiểm tra, nhận xét cụ thể đối với từng bộ, cơ quan, địa phương, yêu cầu rà soát, điều chỉnh và hoàn thiện theo đúng quy định pháp luật.
Thứ hai, về tổ chức thực hiện, hai tháng đầu năm thường có tỷ lệ giải ngân thấp do các chủ đầu tư tập trung hoàn tất thủ tục, phân bổ kế hoạch vốn chi tiết và tiếp tục triển khai các dự án chuyển tiếp. Năm 2026, thời điểm nghỉ Tết diễn ra muộn hơn so với năm trước, phần nào làm gián đoạn hoạt động thi công của chủ đầu tư và nhà thầu. Vì vậy, khối lượng nghiệm thu, thanh toán phát sinh trong tháng chưa nhiều, tác động đến tỷ lệ giải ngân chung.
Ngoài ra, khối lượng hồ sơ thanh toán dồn từ cuối năm 2025 chuyển sang đầu năm 2026 cũng ảnh hưởng đến tiến độ xử lý, giải ngân trong tháng đầu năm.
Một số hạn chế về năng lực và tinh thần trách nhiệm của chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu cũng được ghi nhận, thể hiện ở việc thiếu chủ động, chưa quyết liệt trong tổ chức thi công. Đáng chú ý, tại một số xã, phường mới thành lập sau khi thực hiện mô hình chính quyền hai cấp, đội ngũ cán bộ phụ trách đầu tư công còn thiếu do điều chuyển công tác hoặc nghỉ theo chủ trương tinh giản biên chế; nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai.
Đối với các dự án ODA, một số dự án chưa hoàn tất thủ tục đầu tư (đang trong quá trình điều chỉnh, gia hạn thời gian thực hiện, thời gian giải ngân hoặc chưa hoàn thiện thủ tục ký kết, hiệu lực hiệp định vay) nên chưa đủ điều kiện bố trí kế hoạch vốn. Trong hai tháng đầu năm, các dự án chủ yếu tập trung hoàn ứng, quyết toán các khoản đã giải ngân từ tài khoản đặc biệt theo kế hoạch vốn năm 2025; đồng thời triển khai đấu thầu, chuẩn bị ký kết hợp đồng và xử lý vướng mắc về giải phóng mặt bằng. Do đó, tỷ lệ giải ngân kế hoạch vốn năm 2026 còn ở mức thấp.
