 |
| Nhiều gói thầu xây lắp quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp thu hút hàng chục nhà thầu tham dự. Ảnh: Anh Duy |
Gỡ rào cản, mở không gian cạnh tranh
Nhìn lại khoảng thời gian từ năm 2025 đến nay cho thấy khá rõ một chuỗi cải cách đang tác động trực tiếp đến cách thức tổ chức lựa chọn nhà thầu. Điểm đáng chú ý là sự thay đổi không chỉ diễn ra trong pháp luật đấu thầu mà còn được đặt trong mối liên hệ với các pháp luật chuyên ngành có tác động trực tiếp đến hoạt động lựa chọn nhà thầu và thực hiện hợp đồng.
Thực tế cho thấy, “rào cản” trong HSMT vẫn là một trong những vấn đề được nhà thầu quan tâm và phản ánh nhiều. Các yêu cầu chưa phù hợp về nhân sự, hợp đồng tương tự, thiết bị đến những loại chứng chỉ, tài liệu mà pháp luật chuyên ngành không quy định đều có thể làm thu hẹp phạm vi cạnh tranh. Trong bối cảnh đó, việc pháp luật đấu thầu được sửa đổi, các quy định pháp luật chuyên ngành được cập nhật theo hướng cắt giảm điều kiện, chuẩn hóa yêu cầu năng lực đang đặt ra yêu cầu thay đổi cách xây dựng HSMT.
Trong lĩnh vực xây dựng, sự thay đổi thể hiện khá rõ qua quy định về năng lực của tổ chức, cá nhân. Tiếp nối việc bãi bỏ chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng đối với tổ chức, Nghị định số 212/2026/NĐ-CP tiếp tục điều chỉnh phạm vi các lĩnh vực yêu cầu chứng chỉ hành nghề hoạt động xây dựng đối với cá nhân. Theo đó, bãi bỏ chứng chỉ hành nghề định giá xây dựng và quản lý dự án; chuyển quản lý dự án từ cơ chế chứng chỉ hành nghề sang điều kiện hành nghề. Đồng thời, duy trì 4 lĩnh vực cấp chứng chỉ hành nghề gồm: khảo sát xây dựng; lập quy hoạch đô thị và nông thôn; thiết kế xây dựng; giám sát thi công xây dựng.
Sự gia tăng số lượng nhà thầu tham dự là hệ quả tất yếu của quá trình cải cách thủ tục và mở rộng không gian tiếp cận thị trường
Nghị định 212/2026/NĐ-CP cũng quy định một số hoạt động xây dựng không yêu cầu chứng chỉ hành nghề, như thiết kế, thẩm tra, giám sát một số công việc không ảnh hưởng đến kết cấu chịu lực; hệ thống thông tin liên lạc, viễn thông trong công trình; công viên cây xanh, công trình chiếu sáng công cộng, đường cáp truyền dẫn tín hiệu viễn thông và một số dự án chỉ có các công trình thuộc nhóm này.
Những thay đổi pháp lý như trên khiến Chủ đầu tư, đơn vị tư vấn phải cập nhật, tránh đưa vào HSMT những yêu cầu về chứng chỉ không còn là điều kiện bắt buộc.
Không chỉ điều kiện năng lực thay đổi, Nghị định số 206/2026/NĐ-CP quy định cụ thể hơn về quản lý chi phí đầu tư xây dựng, trong đó có việc xác định dự toán xây dựng, dự toán gói thầu và giá gói thầu xây dựng. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh giá vật liệu, nhân công và các yếu tố đầu vào có nhiều biến động, bởi giá gói thầu sát thực tế là một trong những yếu tố quyết định mức độ hấp dẫn của cuộc thầu.
Cùng với đó, Nghị định số 210/2026/NĐ-CP về hợp đồng xây dựng tiếp tục hoàn thiện cơ chế thực hiện và điều chỉnh hợp đồng, trong đó làm rõ hơn các vấn đề liên quan đến quản lý rủi ro, điều chỉnh hợp đồng và xử lý những biến động phát sinh trong quá trình thực hiện. Đây là một thay đổi có ý nghĩa trong bối cảnh giá cả biến động bất thường khiến không ít nhà thầu phải đối mặt với nguy cơ thua lỗ ngay khi vừa trúng thầu.
Thực tế đấu thầu thời gian qua cho thấy, cạnh tranh về giá càng quyết liệt thì rủi ro đối với nhà thầu càng lớn. Tình trạng nhà thầu bỏ giá thấp để cạnh tranh, sau đó gặp khó khăn trong quá trình thực hiện hợp đồng, thậm chí thua lỗ, đã liên tục được Đấu thầu phản ánh.
Trong bối cảnh đó, chính sách mới vừa giảm các rào cản không cần thiết trong HSMT, đồng thời giúp nhà thầu có thêm cơ sở để tính toán giá dự thầu và mức độ rủi ro trước khi quyết định tham dự. Đây cũng là động lực khiến nhà thầu mạnh dạn nộp hồ sơ dự thầu (HSDT), nhất là với những gói thầu xây lắp quy mô lớn, thời gian thực hiện dài. Với chủ đầu tư, yêu cầu đặt ra là xây dựng HSMT đúng và đủ, không đưa thêm những điều kiện không cần thiết, đồng thời xác định giá gói thầu sát với thực tế. Đây là cơ sở để thu hút thêm nhà thầu và tăng cạnh tranh ngay từ đầu.
Mặt bằng cạnh tranh rộng hơn
Những chuyển biến về chính sách đang tạo ra tác động tích cực, làm gia tăng rõ rệt số lượng nhà thầu tham dự các gói thầu. Nhiều gói thầu xây lắp quy mô lớn thu hút hàng chục nhà thầu tham dự; ngay cả những gói thầu hỗn hợp có tính chất kỹ thuật phức tạp cũng ghi nhận số lượng nhà thầu tham dự đáng kể.
Đơn cử Gói thầu số 09 Cung cấp hàng hóa và thi công lắp đặt hệ thống pin lưu trữ tại TBA 110kV Thanh Oai thuộc Dự án Thí điểm lắp đặt pin lưu trữ tại các TBA 110kV trên địa bàn TP. Hà Nội, do Tổng công ty Điện lực TP. Hà Nội làm chủ đầu tư, thu hút 9 nhà thầu tham dự. Giá dự thầu thấp nhất là 74,251 tỷ đồng (giá dự toán 85,856 tỷ đồng).
Gói thầu XD-TB thuộc Dự án Đầu tư xây dựng Khoa khám bệnh Bệnh viện Bạch Mai thu hút 9 nhà thầu, với giá dự thầu thấp nhất khoảng 399 tỷ đồng (giá gói thầu 456 tỷ đồng). Tại Ban Quản lý dự án tỉnh An Giang, Gói thầu số 10 Thi công xây dựng thuộc Dự án Khắc phục sạt lở kết hợp kiên cố hóa tuyến đường bờ Bắc kênh Cái Sắn (giai đoạn 2) ghi nhận 7 nhà thầu nộp HSDT, trong đó giá dự thầu thấp nhất là 33,467 tỷ đồng (giá gói thầu 39,29 tỷ đồng)…
Xu hướng cạnh tranh cao cũng được ghi nhận ở hàng loạt gói thầu mua sắm hàng hóa phổ thông với đông đảo nhà thầu tham dự và các mức giảm giá đáng kể so với dự toán được phê duyệt.
Mở thầu ngày 20/08/2026, Gói thầu Mua sắm thiết bị dùng chung cho các trường Tiểu học, THCS, THPT và Trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long thu hút 10 nhà thầu nộp HSDT. Trong đó, Liên danh Công ty CP Ứng dụng Công nghệ và Dịch vụ Viễn thông - Công ty TNHH Công nghệ TQT chào giá thấp nhất với 39,389 tỷ đồng (giá gói thầu 57,76 tỷ đồng).
Tại Đắk Lắk, có 8 nhà thầu nộp HSDT Gói thầu số 8 Mua sắm trang thiết bị tối thiểu lớp 5 và giáo dục quốc phòng (44,708 tỷ đồng) thuộc Dự án Mua sắm thiết bị tối thiểu lớp: 5, 8, 9, 11, 12; thiết bị giáo dục quốc phòng; thiết bị khoa học tự nhiên (THCS); phòng học bộ môn Lý, Hóa, Sinh, Công nghệ (THPT); thiết bị ứng dụng công nghệ thông tin; Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Không chỉ thu hút đông đảo nhà thầu, biên bản mở thầu ghi nhận nhiều mức giảm giá sâu, cao nhất lên tới 41%...
Theo chuyên gia đấu thầu, sự gia tăng số lượng nhà thầu tham dự là hệ quả tất yếu của quá trình cải cách thủ tục và mở rộng không gian tiếp cận thị trường. Khi không phải dành quá nhiều nguồn lực để đáp ứng các yêu cầu mang tính thủ tục, nhà thầu có thể tập trung hơn vào năng lực thực hiện, phương án kỹ thuật, khả năng huy động nguồn lực và xây dựng giá dự thầu cạnh tranh. Tuy nhiên, chia sẻ với phóng viên, nhiều đơn vị tư vấn đấu thầu cho rằng, cạnh tranh về lượng cũng đặt ra không ít thách thức mới. Hiện tượng giảm giá sâu, nếu không đi kèm với năng lực thực hiện tương xứng, luôn tiềm ẩn rủi ro về chất lượng và tiến độ thực hiện hợp đồng.
Khi pháp luật giảm tiền kiểm và tăng quyền chủ động, chủ đầu tư phải xác định đúng yêu cầu, đánh giá đúng năng lực nhà thầu và kiểm soát chặt quá trình thực hiện hợp đồng. Càng nhiều nhà thầu tham dự, việc đánh giá càng phải thực chất và công bằng.
