 |
| Những quy định tại Nghị định số 206/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tháo gỡ bế tắc về định mức và đơn giá, cho phép áp dụng linh hoạt dữ liệu chi phí để đẩy nhanh tiến độ các dự án. Ảnh: Tiên Giang |
Vẫn là rào cản
Tại Hội nghị tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong lĩnh vực công nghiệp, xây dựng, hạ tầng và quy hoạch vừa qua, bà Trần Thị Lan Anh, Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp (VCCI) cho biết, độ trễ của khung giá, định mức so với biến động thị trường là 1 trong 4 nhóm nguyên nhân gây ra điểm nghẽn trong hoạt động đầu tư mà cộng đồng doanh nghiệp phản ánh.
Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam cho biết, các dự án vốn ngân sách gặp vướng mắc do hệ thống đơn giá, định mức không đầy đủ; một số công việc chưa có đơn giá, định mức, mặc dù trong 2 năm 2024 - 2025, Bộ Xây dựng đã liên tục bổ sung hệ thống định mức, đơn giá cho thị trường. Bên cạnh đó, trong 6 tháng đầu năm 2026, do nhiều nguyên nhân địa chính trị, giá vật liệu đã tăng từ 15 - 20% và thiếu nguồn cung nghiêm trọng, kể cả các vật liệu rời khai thác từ mỏ trong nước. Có những thời điểm các loại vật liệu liên quan đến dầu mỏ như nhựa asphalt và hạt nhựa tăng đến 40%. Trong bối cảnh đó, mặc dù có cơ chế bù giá chênh lệch, nhưng những phương pháp này vẫn phải dựa trên cơ sở giá công bố của các Sở Xây dựng địa phương. Theo ông Hiệp, phần lớn các mức giá này đều thấp hơn giá thực tế nhà thầu phải trả 10 - 20%. Đối với nhân công, đơn giá Nhà nước quy định cho bậc thợ trung bình phổ biến chỉ khoảng 375.000 đồng/ngày, trong khi thực tế nhà thầu phải trả 800.000 - 1 triệu đồng/ngày.
Đại diện VACC cho rằng, việc áp dụng hệ thống giá, định mức như quy định trước đây cho các công trình trọng điểm quốc gia không còn phù hợp, do phần lớn những dự án này thực hiện theo tuyến, trải rộng trên địa bàn nhiều tỉnh, thành phố. Mặt khác, theo hướng dẫn mới, Sở Xây dựng địa phương không còn trách nhiệm ban hành bảng giá xây dựng địa phương.
Đối với lĩnh vực tư vấn xây dựng, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn xây dựng Việt Nam Nguyễn Thị Duyên cho biết, doanh nghiệp tư vấn cũng gặp khó khăn về định mức, đơn giá và chi phí tư vấn, nhất là chi phí nhân công, chuyên gia, nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ.
VACC đề xuất, trước mắt cần sớm triển khai hoạt động của các Ban đơn giá xây dựng công trình theo quy định tại Điều 24, Nghị định 206/2026/NĐ-CP về quản lý chi phí đầu tư xây dựng để hỗ trợ chủ đầu tư và nhà thầu trong xác định, quản lý chi phí đầu tư xây dựng công trình. Về đơn giá nhân công, cần nhanh chóng điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp với mặt bằng thực tế hiện nay, đồng thời có biện pháp ngăn chặn tình trạng phá giá.
VCCI thì kiến nghị cần sớm rà soát, cập nhật khung giá, định mức. Về lâu dài, các khung giá, định mức kinh tế - kỹ thuật cần có cơ chế điều chỉnh linh hoạt theo biến động thực tế, tiếp tục chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở quản lý rủi ro.
Nâng cao trách nhiệm của địa phương, chủ đầu tư
Theo đại diện Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), Luật Xây dựng năm 2025 và Nghị định 206/2026/NĐ-CP phân cấp, phân quyền và nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư, người quyết định đầu tư trong xây dựng, vận dụng và áp dụng định mức, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của địa phương trong cập nhật, công bố giá vật liệu xây dựng.
Cụ thể, Nghị định 206 cho phép trường hợp không đủ cơ sở xác định chi phí theo giá xây dựng, giá các yếu tố chi phí trực tiếp cấu thành giá công tác xây dựng và hệ thống định mức xây dựng thì có thể tham khảo, sử dụng giá, dữ liệu chi phí của các công trình, dự án đã thực hiện hoặc đang thực hiện trong nước hoặc nước ngoài để xác định chi phí.
Trường hợp chưa có định mức hoặc định mức đã có nhưng chưa phù hợp với thiết kế, yêu cầu kỹ thuật, điều kiện thi công, biện pháp thi công của công trình, chủ đầu tư có thể căn cứ vào công nghệ thi công, điều kiện thi công, biện pháp thi công dự kiến để vận dụng, tính toán, điều chỉnh định mức.
Nghị định 206 cũng quy định việc xác định giá vật liệu xây dựng, giá nhân công, giá máy thi công và giá thiết bị dựa trên nhiều nguồn dữ liệu khác nhau, bao gồm cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng, công bố giá của địa phương, báo giá của nhà sản xuất, nhà cung cấp và dữ liệu từ các công trình tương tự. Trường hợp không có giá từ các nguồn thông tin hoặc có nhưng không phù hợp, chủ đầu tư được thuê tổ chức thẩm định giá có năng lực, kinh nghiệm để xác định giá cho dự án, công trình theo quy định của pháp luật về giá.
Đối với các dự án đầu tư công là dự án quan trọng quốc gia có công trình quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp, sử dụng công nghệ mới chưa phổ biến tại Việt Nam, trường hợp cần thiết, người quyết định đầu tư được quyết định thành lập Ban đơn giá xây dựng công trình để xác định giá vật liệu, cấu kiện, bộ phận công trình có yêu cầu thiết kế, tiêu chuẩn, chỉ dẫn kỹ thuật đặc thù, chuyên biệt.
Theo Bộ Xây dựng, thời gian qua các địa phương cơ bản đã tổ chức công bố kịp thời giá vật liệu xây dựng, chỉ số giá xây dựng. Tuy nhiên, vẫn còn một số trường hợp công bố chậm so với thời điểm được quy định, nhất là chỉ số giá xây dựng.
Số liệu thống kê vào đầu tháng 7/2026 của Bộ Xây dựng cho thấy một số địa phương mới công bố chỉ số giá xây dựng tới thời điểm quý IV/2025. Giá công bố của các loại vật liệu như cát, đá xây dựng… tại nhiều địa phương chưa phản ánh đúng diễn biến thị trường.
Trong hoạt động đầu tư xây dựng, Bộ Xây dựng cho rằng, các quy định mới đã làm rõ cơ chế điều chỉnh khối lượng, đơn giá, giá hợp đồng và thanh quyết toán, đồng thời tăng thẩm quyền, trách nhiệm của chủ đầu tư. Bộ sẽ tiếp tục rà soát hệ thống định mức, đơn giá xây dựng, trong đó nghiên cứu điều chỉnh chi phí tư vấn xây dựng phù hợp hơn với yêu cầu thực tế và chất lượng dịch vụ.
Một số chuyên gia trong lĩnh vực quyết toán, quản lý chi phí đầu tư nhìn nhận, quy định tại Nghị định 2026 tạo thêm dư địa để xử lý những khoảng trống của hệ thống định mức và nếu được vận hành đầy đủ, hệ thống định mức sẽ có cơ hội bám sát hơn với công nghệ, điều kiện thi công và mặt bằng giá thực tế. Tuy nhiên, những thay đổi này cũng đặt ra yêu cầu, đòi hỏi cao hơn về năng lực quản lý chi phí, định mức, dự toán và kỹ thuật thi công của chủ đầu tư, cũng như vượt qua sự e ngại về trách nhiệm giải trình.
Về lâu dài, ông Nguyễn Quốc Hiệp kiến nghị cho phép áp dụng hệ thống đơn giá tổng hợp hoặc đơn giá công trình như nhiều nước phát triển đang thực hiện. Từ góc độ chủ đầu tư, ông Nguyễn Văn Hân, Giám đốc Ban quản lý dự án đầu tư - hạ tầng xã Thuận An (Hà Nội) chia sẻ, định mức, đơn giá vật liệu nên được coi là cơ sở, tài liệu để tham khảo, thay vì trở thành những ràng buộc cứng. Đồng thời, cầngiao quyền chủ động, tự quyết nhiều hơn cho chủ đầu tư trong việc xác định chi phí phù hợp với điều kiện thực tế của từng dự án.
