 |
| Hoạt động đầu tư, đấu thầu ngày càng mở rộng với quy mô rất lớn và những vấn đề phức tạp phát sinh cũng ngày một nhiều. Ảnh: Ngọc Tuấn |
Trong dòng chảy thông tin dày đặc và không ít nhiễu động, ấn phẩm Đấu thầu (Báo Tài chính - Đầu tư) kiên định xây dựng dòng mạch thông tin chuyên ngành, có độ tin cậy cao về đấu thầu, đấu giá, đầu tư công và các dự án phát triển của đất nước.
Đi tìm bản chất phía sau những hiện tượng
Cuối tháng 5/2026, một sự việc liên quan đến Gói thầu số 6 thuộc Dự án Cầu An Biên - Rạch Giá (tỉnh An Giang) thu hút sự quan tâm lớn của dư luận khu vực Tây Nam Bộ. Sau khi cơ quan chức năng công bố quyết định chấm dứt hợp đồng đối với một thành viên liên danh nhà thầu do vi phạm tiến độ, trên các diễn đàn mạng xã hội xuất hiện nhiều luồng thông tin trái chiều. Có ý kiến cho rằng toàn bộ liên danh thi công yếu kém; có ý kiến lại nhận định việc xử lý nhà thầu là quá cứng nhắc. Thậm chí, một số bình luận còn suy diễn về chất lượng chung của dự án.
Để tìm hiểu bản chất sự việc, phóng viên đã tiếp cận hồ sơ dự án, làm việc với cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư, Ban Quản lý dự án và các nhà thầu đang trực tiếp thi công. Qua quá trình kiểm chứng từ nhiều phía, bức tranh thực tế hiện ra đầy đủ hơn. Theo đó, một thành viên liên danh bị chấm dứt hợp đồng do không đáp ứng yêu cầu tiến độ theo cam kết, trong khi các thành viên khác vẫn duy trì thi công và nỗ lực khắc phục những khó khăn đặc thù của dự án cầu vượt biển, cửa sông với điều kiện địa chất, thủy văn phức tạp.
Câu chuyện trên là một trong nhiều minh chứng cho thấy, trong lĩnh vực đấu thầu, đầu tư công, điều nhìn thấy trên bề mặt chưa chắc đã phản ánh đúng bản chất sự việc. Chỉ khi thông tin được kiểm chứng từ nhiều nguồn, đặt trong đúng bối cảnh pháp lý và kỹ thuật, công chúng mới có thể tiếp cận với một góc nhìn khách quan, toàn diện. Đó cũng chính là trách nhiệm mà nhiều người làm báo theo đuổi: không chạy theo những nhận định vội vàng, mà kiên trì đi tìm sự thật phía sau mỗi sự việc được dư luận quan tâm.
Một ví dụ khác là câu chuyện lựa chọn nhà thầu thực hiện Gói thầu Xây dựng đường cao tốc TP.HCM - Thủ Dầu Một - Chơn Thành đoạn qua tỉnh Bình Phước (cũ) vào giữa năm 2025. Ngay sau khi kết quả lựa chọn nhà thầu được công bố, dư luận lập tức dậy sóng khi nhiều doanh nghiệp xây dựng lớn, trong đó có nhà thầu chào giá thấp nhất, không vượt qua bước đánh giá kỹ thuật. Nhiều ý kiến bày tỏ tiếc nuối, thậm chí đặt dấu hỏi về tính minh bạch của cuộc thầu. Tuy nhiên, khi đi sâu nghiên cứu hồ sơ, câu chuyện lại không đơn giản như những biểu hiện bề mặt. Để phản ánh khách quan sự việc, phóng viên đã theo dõi toàn bộ quá trình lựa chọn nhà thầu, đảm bảo các tài liệu liên quan đến tiêu chí kỹ thuật, vật tư thiết bị và các văn bản pháp lý chuyên ngành phải được đối chiếu, kiểm chứng.
Qua quá trình kiểm tra, rà soát, các cơ quan có thẩm quyền của tỉnh Bình Phước kết luận, việc đánh giá hồ sơ dự thầu được thực hiện theo đúng quy định; nhiều nội dung kiến nghị được xác định là không phù hợp. Trong suốt quá trình đó, điều công chúng cần không phải là những nhận định cảm tính hay kết luận vội vàng, mà là chất liệu thông tin được kiểm chứng đầy đủ, phản ánh trung thực diễn biến của sự việc. Đó cũng chính là giá trị mà báo chí chuyên ngành hướng tới trong môi trường thông tin quá nhanh, dễ nhiễu động hiện nay.
Hàng nghìn sự việc như trên được các phóng viên Đấu thầu tìm hiểu, từ đó tạo ra những sản phẩm báo chí có bản sắc, hữu ích, uy tín. Hàng năm, hàng nghìn lượt văn bản làm rõ, kiến nghị của các nhà thầu gửi trực tiếp đến Đường dây nóng của Tòa soạn hoặc gửi lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia được các phóng viên tìm hiểu, phân tích và phản ánh đã góp phần bảo vệ quyền lợi chính đáng của chủ đầu tư, nhà thầu…, đồng thời kiến tạo môi trường đấu thầu ngày một khách quan, minh bạch, công bằng.
Gìn giữ niềm tin
Từ thực tế tác nghiệp, chúng tôi nhận thấy không được phép tiếp cận sự việc bằng cảm xúc hay suy đoán bởi một nhận định thiếu cơ sở có thể làm tổn hại đến uy tín của cơ quan nhà nước, chủ đầu tư hoặc nhà thầu. Thông qua kênh thông tin chính thống, dư luận có cơ hội tiếp cận bản chất của sự việc thay vì chỉ dừng lại ở những thông tin thời sự hay nhận định cảm tính. Đó cũng là một trong những giá trị cốt lõi mà báo chí chuyên ngành hướng tới: giúp công chúng hiểu đúng vấn đề trước khi đưa ra phán xét.
Một trong những thử thách lớn nhất đối với người làm báo là ứng xử với loại thông tin tố cáo, phản ánh tiêu cực. Thông thường, khi xuất hiện đơn thư tố cáo với nhiều tình tiết chi tiết, không ít người dễ tin rằng nội dung tố cáo là đúng. Nhưng thực tế tác nghiệp cho thấy sự thật có thể hoàn toàn khác. Có những vụ việc, phóng viên phải mất hàng tháng trời để xác minh. Hàng trăm trang hồ sơ đấu thầu, đăng ký doanh nghiệp, dữ liệu lao động, tài liệu tài chính được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau. Kết quả cuối cùng cho thấy nhiều nội dung tố cáo là không có cơ sở. Trong những trường hợp như vậy, nhiệm vụ của người cầm bút không phải là tiếp tục khuếch đại nghi ngờ, mà là đưa sự thật ra ánh sáng. Đây là áp lực lớn nhất, nhưng cũng đồng thời là hạnh phúc của người làm nghề khi mỗi nhiệm vụ hoàn thành là thêm sự thấu hiểu và vững vàng hơn…
Điều kiện tiên quyết với từng sản phẩm tin, bài là sự chuẩn xác và với phóng viên mảng đấu thầu, không có chỗ cho sự võ đoán, không có chỗ cho việc kết luận thay cơ quan chức năng. Có những vấn đề tưởng chừng đơn giản nhưng lại đòi hỏi sự hiểu biết sâu về Luật Đấu thầu, Luật Xây dựng, các nghị định, thông tư hướng dẫn và cả thực tiễn triển khai dự án. Bởi vậy, phía sau mỗi bài báo đòi hỏi quá trình lao động nghiêm túc để giải mã hồ sơ, thấu hiểu chính sách, soi chiếu, khuyến nghị chuẩn mực với mục tiêu cuối cùng là giúp độc giả hiểu đúng sự việc.
Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu rất lớn: tăng trưởng cao, đẩy mạnh đầu tư công, hoàn thiện thể chế, cải cách mạnh mẽ môi trường đầu tư. Theo đó, hoạt động đấu thầu sẽ tiếp tục mở rộng với quy mô rất lớn và những vấn đề phức tạp phát sinh cũng ngày một nhiều. Trong một thế giới ngày càng nhiều tiếng nói, phóng viên viết về đấu thầu chọn kiên trì với những giá trị nền tảng của nghề: trung thực, khách quan, chính xác và trách nhiệm. Đó không chỉ là yêu cầu nghề nghiệp mà còn là sứ mệnh gìn giữ niềm tin giữa dòng thông tin nhiễu động.
