 |
| Khi kết quả giải ngân được lượng hóa bằng hệ thống KPI thống nhất, việc đánh giá sẽ không còn chỉ xoay quanh câu hỏi "đã giải ngân được bao nhiêu", mà là "đã thực hiện nhiệm vụ hiệu quả đến đâu…”. Ảnh: Lê Tiên |
Từ "đo tốc độ" sang "đo năng lực thực thi"
Chia sẻ với phóng viên Đấu thầu, lãnh đạo một số cơ quản chủ quản, chủ đầu tư nhìn nhận, bộ KPI được thiết kế theo đúng chu trình quản lý đầu tư công: từ lập kế hoạch, đăng ký tiến độ, tổ chức thực hiện, cập nhật dữ liệu cho đến đánh giá kết quả. Công tác chấm điểm không chỉ phản ánh "đích đến" mà còn phản ánh cả quá trình thực hiện nhiệm vụ của từng đơn vị được giao vốn.
Năm 2026, Chính phủ dành nguồn lực khoảng 1 triệu tỷ đồng để giải ngân vốn đầu tư công, nhằm thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Theo đó, đây là một trong những chỉ tiêu được Chính phủ theo dõi sát sao, bởi có tác động trực tiếp đến tăng trưởng, khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế và hiệu quả sử dụng nguồn lực ngân sách. Bên cạnh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, việc tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý đầu tư công, việc đổi mới phương thức đánh giá kết quả thực hiện đang được chú trọng thực hiện. Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 24/6/2026 phê duyệt phương án chấm điểm các bộ, cơ quan trung ương và địa phương về thực hiện giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công đã xây dựng phương pháp tính KPI, yêu cầu vận hành thử trong 3 tháng (từ tháng 7 đến hết tháng 9/2026), trước khi chính thức áp dụng từ kỳ báo cáo tháng 10/2026.
Giám đốc một Ban quản lý dự án TP. Đồng Nai nhận xét, Quyết định 1129 là bước chuyển từ giám sát tiến độ sang quản trị dựa trên hiệu quả thực thi, do phương án mới không chỉ hướng tới theo dõi kết quả giải ngân, mà còn xây dựng một hệ thống đánh giá toàn diện đối với quá trình tổ chức thực hiện. Các tiêu chí chấm điểm được thiết kế để phản ánh cả kết quả đạt được, mức độ hoàn thành tiến độ đã đăng ký và việc tuân thủ các yêu cầu về báo cáo, cập nhật dữ liệu. Khi kết quả giải ngân được lượng hóa bằng hệ thống KPI thống nhất, việc đánh giá sẽ không còn chỉ xoay quanh câu hỏi "đã giải ngân được bao nhiêu", mà là "đã thực hiện nhiệm vụ hiệu quả đến đâu, có đúng cam kết hay không và dữ liệu quản lý có bảo đảm đầy đủ, kịp thời hay không". Sự thay đổi này thúc đẩy trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, các chủ đầu tư trong suốt quá trình thực hiện kế hoạch vốn, thay vì chỉ tập trung vào kết quả cuối năm.
Hệ thống tiêu chí chấm điểm xây dựng một chu trình theo dõi liên tục theo tháng, quý và năm. Mỗi chu kỳ đều có bộ tiêu chí riêng, nhưng được thiết kế theo cùng một logic: đánh giá tiến độ thực hiện, mức độ hoàn thành cam kết và trách nhiệm trong tổ chức thực hiện.
Đối với kỳ đánh giá hàng tháng, hệ thống chia riêng kế hoạch vốn năm và kế hoạch vốn được phép kéo dài sang năm sau để theo dõi. Việc tách bạch hai nhóm nguồn vốn cho thấy cơ quan điều hành không chỉ quan tâm đến kết quả giải ngân của kế hoạch vốn hiện hành, mà còn muốn kiểm soát việc xử lý khối lượng vốn chuyển tiếp giữa các năm, vốn thường tiềm ẩn nguy cơ chậm tiến độ nếu không được theo dõi sát.
Ở từng nhóm vốn, kết quả giải ngân không được đánh giá theo một chiều. Hệ thống đồng thời đối chiếu với mức bình quân chung của cả nước và với chính tiến độ giải ngân mà bộ, ngành hoặc địa phương đã đăng ký. Đáng chú ý, chế độ báo cáo cũng là 1 tiêu chí độc lập trong hệ thống chấm điểm. Điều này phản ánh quan điểm quản lý mới: chất lượng điều hành không chỉ được đánh giá bằng số vốn đã giải ngân mà còn bằng chất lượng dữ liệu phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.
Ở cấp độ đánh giá theo quý và theo năm, phương án tiếp tục kế thừa các nguyên tắc trên nhưng hướng nhiều hơn tới kết quả thực hiện cả giai đoạn. Việc duy trì sự thống nhất giữa các kỳ đánh giá giúp cơ quan quản lý theo dõi được diễn biến của từng đơn vị trong suốt năm ngân sách, thay vì chỉ tập trung vào những tháng cuối năm như trước đây.
Lãnh đạo một số cơ quan tại TP. HCM, Cần Thơ, An Giang… cho biết, họ bắt đầu triển khai phương pháp mới và nhận thấy, bộ KPI được thiết kế chặt chẽ, bám sát chu trình quản lý đầu tư công, giúp cơ quan điều hành phát hiện sớm nguy cơ chậm tiến độ, đánh giá chất lượng tổ chức thực hiện và hỗ trợ đưa ra các quyết định điều hành phù hợp ngay trong quá trình triển khai kế hoạch vốn.
Cơ chế cộng/trừ điểm - khuyến khích giải ngân thực chất
Điểm đáng chú ý nhất trong phương án chấm KPI là kết quả đánh giá không chỉ được quyết định bởi tỷ lệ giải ngân, mà được điều chỉnh thông qua cơ chế cộng/trừ điểm đối với một số trường hợp phát sinh trong quá trình thực hiện kế hoạch vốn.
Trước đây, việc điều chuyển kế hoạch vốn chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ điều hành ngân sách, nhưng nay, đây trở thành một yếu tố phản ánh năng lực tổ chức thực hiện của từng bộ, ngành và địa phương. Những đơn vị phải điều chuyển giảm kế hoạch vốn với tỷ lệ lớn, ngoài lý do khách quan được quy định, sẽ bị xem xét trừ điểm trong kết quả đánh giá. Ngược lại, những đơn vị tiếp nhận phần vốn được điều chuyển và giải ngân hiệu quả sẽ được cộng điểm.
Một số chuyên gia đánh giá, cơ chế cộng/trừ điểm tạo động lực theo hai chiều. Một mặt, các bộ, ngành và địa phương sẽ phải cân nhắc kỹ hơn khi xây dựng kế hoạch giải ngân, hạn chế tình trạng đăng ký nhu cầu vốn vượt quá khả năng triển khai. Mặt khác, những địa phương có khả năng triển khai nhanh, chuẩn bị dự án tốt, có thêm động lực để đẩy nhanh tiến độ thực hiện, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư công.
Hệ thống KPI mới được kỳ vọng tạo ra những thay đổi căn bản trong phương thức quản lý đầu tư công ở cả cấp trung ương và địa phương. Trước hết, sẽ làm rõ hơn trách nhiệm của người đứng đầu trong tổ chức thực hiện kế hoạch vốn. Áp lực cũng sẽ chuyển từ việc "chạy nước rút" vào cuối năm sang yêu cầu duy trì tiến độ ổn định ngay từ đầu năm ngân sách. Nếu các địa phương thực thi nghiêm túc việc chấm KPI theo Quyết định số 1129/QĐ-TTg thì việc xây dựng kế hoạch giải ngân sát thực tế, chủ động tháo gỡ khó khăn cho từng dự án, thường xuyên cập nhật dữ liệu và kịp thời xử lý các nguy cơ chậm tiến độ sẽ trở thành những nội dung không thể tách rời trong công tác quản lý vốn đầu tư công.
