 |
| Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) 10 tháng năm 2026 tăng 12,4% so với cùng kỳ năm trước, đánh dấu mức tăng cao nhất của giai đoạn 2019 – 2026. Ảnh: Gia Khoa |
Đà phục hồi tích cực
Kết quả kinh tế - xã hội 10 tháng đầu năm 2026 ghi nhận sản xuất công nghiệp tiếp tục là trụ cột tăng trưởng chính khi Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) 10 tháng năm 2026 tăng 12,4% so với cùng kỳ năm trước, đánh dấu mức tăng cao nhất của giai đoạn 2019 - 2026. Đồng quan điểm về đà phục hồi của khu vực sản xuất, báo cáo Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất Việt Nam do S&P Global công bố đạt 52,3 điểm trong tháng 10/2026, tăng từ 51,9 điểm của tháng 9 và đánh dấu tháng thứ 16 liên tiếp nằm trên ngưỡng 50 điểm. Ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence nhận định, sự gia tăng của các đơn đặt hàng mới trong tháng thứ sáu liên tiếp đang tiếp tục hỗ trợ cho mở rộng sản lượng.
Bên cạnh công nghiệp, hoạt động thương mại đối ngoại đạt mốc lịch sử khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 10 tháng đầu năm 2026 lần đầu tiên vượt mốc 1.000 tỷ USD, đạt 1.010,55 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ 2025.
Theo khối nghiên cứu SSI Research, lợi thế xuất khẩu của Việt Nam không chỉ đến từ chiến lược China+1 mà còn nhờ mạng lưới các hiệp định thương mại tự do (FTA) sâu rộng, giúp Việt Nam trở thành cầu nối giữa nhiều khối kinh tế lớn, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận đa dạng thị trường từ một cơ sở sản xuất. Lợi thế này bền vững hơn khi Việt Nam nâng cao năng lực sản xuất và giá trị gia tăng trong nước, đồng thời đáp ứng tốt các quy tắc xuất xứ.
Bộ Tài chính cho biết, cả nước vẫn còn 1.206 dự án tồn đọng với tổng mức đầu tư 873 nghìn tỷ đồng chưa hoàn thành xử lý; còn 2 bộ, cơ quan giải ngân dưới 15%; các dự án giao thông trọng điểm mới giải ngân 66,8% kế hoạch.
Thị trường nội địa và du lịch quốc tế cũng đóng góp tích cực vào tổng cầu. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 10 tháng ước đạt 6,62 triệu tỷ đồng, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm 2025, nằm đúng vùng mục tiêu 13 - 15% của cả năm.
Những kết quả vĩ mô tích cực trên tạo nền tảng để các tổ chức tài chính nâng dự báo tăng trưởng của Việt Nam trong các báo cáo công bố từ cuối tháng 9 đến giữa tháng 10/2026. Cụ thể, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) nâng dự báo tăng trưởng năm 2026 của Việt Nam lên 8,4% (tăng 1,3 điểm phần trăm so với dự báo tháng 4), Ngân hàng Thế giới (WB) nâng lên 7,4%, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) dự báo đạt 7,8% và Văn phòng Nghiên cứu Kinh tế vĩ mô ASEAN+3 (AMRO) nâng dự báo lên 8%. Ở khối ngân hàng thương mại quốc tế, UOB nâng dự báo tăng trưởng năm 2026 của Việt Nam lên 9,2%, trong khi Standard Chartered dự báo 9,5%.
Còn nhiều điểm nghẽn
Bên cạnh các con số khả quan, nhiều khó khăn, thách thức với đà tăng trưởng kinh tế cũng hiện rõ. Trước hết, sức mua thực tế của nền kinh tế cải thiện chưa mạnh; nếu loại trừ yếu tố giá, tổng mức bán lẻ 10 tháng chỉ tăng 7,7%, nhỉnh hơn 0,3 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước.
Trong ngành công nghiệp, IIP 10 tháng dù tăng 12,4% nhưng vẫn nằm ở cận dưới mục tiêu 12 - 14% tại Nghị quyết 01/NQ-CP, đồng thời có 16 địa phương tăng dưới 13% và 1 địa phương suy giảm.
Nhìn từ góc độ doanh nghiệp, S&P Global lưu ý đà tăng sản lượng và đơn hàng mới trong tháng 10 đã suy yếu, trong khi đơn hàng xuất khẩu mới tiếp tục giảm và việc làm giảm nhẹ tháng thứ ba liên tiếp. Theo ông Andrew Harker, doanh nghiệp Việt Nam đang gặp khó khăn trong việc duy trì tăng trưởng. Mặc dù đơn hàng mới tiếp tục hỗ trợ sản lượng, nhưng tốc độ tăng đã chậm lại so với tháng trước. Trở ngại từ môi trường quốc tế là giá dầu tăng đẩy chi phí nhiên liệu và vận tải đi lên, trong khi doanh nghiệp gặp khó ở cả khâu nhập khẩu và xuất khẩu.
Cán cân thương mại dù xuất siêu 7,31 tỷ USD trong tháng 10, nhưng tính chung 10 tháng vẫn nhập siêu 12,07 tỷ USD, do tốc độ tăng nhập khẩu (37,4%) vượt tốc độ tăng xuất khẩu (27,5%). Hoạt động xuất khẩu các mặt hàng thâm dụng lao động như dệt may (tăng 2,2%) và giày dép (tăng 1,8%) tăng thấp, đồng thời đối mặt với sức ép phòng vệ thương mại từ các vụ việc điều tra mới từ nước ngoài, cùng các cuộc điều tra theo Mục 301 của Hoa Kỳ.
Một điểm nghẽn khác nằm ở khâu giải ngân đầu tư công và tháo gỡ dự án tồn đọng. Bộ Tài chính cho biết, cả nước vẫn còn 1.206 dự án tồn đọng với tổng mức đầu tư 873 nghìn tỷ đồng chưa hoàn thành xử lý; còn 2 bộ, cơ quan giải ngân dưới 15%; các dự án giao thông trọng điểm mới giải ngân 66,8% kế hoạch.
Từ góc nhìn độc lập, SSI Research cho rằng, điểm nghẽn của đầu tư công hiện nay đã chuyển từ "nguồn tiền" sang "triển khai thực tế". Số liệu tăng trưởng sản xuất vật liệu xây dựng (thép, xi măng) chứng minh dòng tiền đã bắt đầu biến thành khối lượng thi công thực, nhưng tiến độ toàn dự án vẫn bị ách tắc bởi thiếu hụt nguồn vật liệu san lấp (đặc biệt là cát tại khu vực phía Nam), vướng mắc mặt bằng và năng lực nhà thầu không đồng đều.
Trước những thách thức đan xen, Bộ Tài chính kiến nghị các bộ, ngành, địa phương kiên định mục tiêu tăng trưởng hai con số, giữ vững ổn định vĩ mô và kiểm soát lạm phát khoảng 4,5%. Về chính sách tài khóa, Bộ Tài chính nhấn mạnh nhiệm vụ tăng cường quản lý thu, kiên quyết thu hồi kế hoạch vốn trung hạn đối với các dự án không hoàn thành thủ tục đầu tư sau ngày 31/10/2026, đồng thời điều chuyển vốn từ các dự án giải ngân chậm sang các dự án có tiến độ tốt.
Để hỗ trợ sản xuất và xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cùng các địa phương cần theo dõi sát đơn hàng của từng ngành công nghiệp chủ lực, hỗ trợ doanh nghiệp dệt may, da giày, gỗ duy trì đơn hàng; siết chặt kiểm tra nguồn gốc xuất xứ để phòng tránh rào cản thương mại; đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng tuyệt đối, không để đứt gãy nguồn cung xăng dầu, điện và than.
Đối với đầu tư xây dựng, Bộ Xây dựng và các địa phương được yêu cầu giải quyết dứt điểm nguồn cung và kiểm soát giá vật liệu xây dựng, đẩy nhanh cấp phép khai thác mỏ cát, hoàn thành chỉ tiêu 97,3 nghìn căn nhà ở xã hội trong năm 2026 và đưa giai đoạn 1 Cảng hàng không quốc tế Long Thành vào vận hành đúng tiến độ.
Việc thực hiện các giải pháp điều hành trong những tháng cuối năm 2026 không chỉ mang tính quyết định đối với nỗ lực hoàn thành các chỉ tiêu kinh tế năm nay, mà còn là bước đệm để thực hiện Nghị quyết của Quốc hội về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027. Nghị quyết đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, yêu cầu làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống, khơi thông thị trường vốn, đẩy mạnh thu hút FDI gắn với tăng tỷ lệ nội địa hóa và kiên quyết tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, tạo đà cho nền kinh tế phát triển bứt phá và bền vững trong giai đoạn tiếp theo.
