 |
| Thị trường mua sắm công với quy mô gần 1,87 triệu tỷ đồng từ đầu năm đến nay mở ra dư địa lớn cho khu vực tư nhân tham gia phát triển kết cấu hạ tầng và dịch vụ công. Ảnh: Nhã Chi |
Quy mô thị trường ngày càng lớn
Quy mô thị trường đấu thầu mỗi năm một mở rộng. Theo thống kê, cả nước thực hiện 222.095 gói thầu trong năm 2024, với tổng giá trị khoảng 1,67 triệu tỷ đồng; năm 2025, con số này tiếp tục tăng lên 299.283 gói thầu, với tổng giá trị gần 1,86 triệu tỷ đồng. Số liệu thống kê từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, tính từ đầu năm nay đến hết ngày 12/10/2026, cả nước đã ghi nhận hơn 684 nghìn gói thầu với tổng giá trị đạt gần 1,87 triệu tỷ đồng. Đằng sau hàng trăm nghìn gói thầu là nhu cầu khổng lồ về phát triển về kết cấu hạ tầng, cung ứng máy móc, thiết bị, vật tư, dịch vụ tư vấn và công nghệ. Với doanh nghiệp tư nhân, đây không chỉ là nguồn công việc mà còn là thị trường đầu ra trọng yếu, tác động trực tiếp đến kế hoạch sản xuất, kinh doanh và đầu tư.
Đáng chú ý, thị trường mua sắm công gần đây ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ về quy mô tại nhiều địa phương như TP. Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Hưng Yên, An Giang hay Đồng Nai. Đơn cử tại TP.HCM, riêng năm 2025 ghi nhận 4.607 gói thầu thuộc nhóm dự án đầu tư với tổng giá trị hơn 27.343 tỷ đồng, cùng 2 nhóm mua sắm và hoạt động đấu thầu khác với 6.651 gói thầu có tổng giá hơn 9.313 tỷ đồng, hình thành quy mô mua sắm gần 36.657 tỷ đồng. Năm 2026, tổng kế hoạch vốn của TP.HCM tăng vọt lên 147.599 tỷ đồng.
Ở lĩnh vực xây lắp, cơ hội phát triển trở nên rõ nét trong 5 năm trở lại đây. Ông Lâm Quốc Hận, Giám đốc Công ty TNHH Xây dựng Đắc Minh (TP.HCM) cho biết, đặc thù ngành xây dựng đòi hỏi doanh nghiệp phải luôn duy trì đội ngũ kỹ thuật, nhân công vững mạnh, cùng hệ thống thiết bị và nguồn lực tài chính ổn định. Để tiếp cận và đáp ứng các gói thầu lĩnh vực đầu tư công có yêu cầu ngày càng khắt khe, doanh nghiệp phải đầu tư máy móc, nâng cao năng lực quản trị dự án, kiểm soát tiến độ, chất lượng và an toàn lao động. Chọn lựa đầu tư đúng tạo nền tảng để nhà thầu đủ sức đảm nhận các công trình có quy mô ngày càng lớn và tính chất ngày càng phức tạp. Sự tăng trưởng mạnh mẽ của thị trường xây lắp khu vực đầu tư công thời gian qua vì thế đã góp phần quan trọng trong việc nâng tầm đội ngũ nhà thầu Việt Nam lớn mạnh, đủ sức gánh vác nhiều công trình trọng điểm, tầm cỡ quốc gia.
Bên cạnh lĩnh vực xây lắp, nhu cầu mua sắm hàng hóa, dịch vụ và công nghệ khu vực ngân sách nhà nước gắn với chuyển đổi số đang gia tăng trong 3 năm gần đây. Dưới góc nhìn của ông Lê Thanh Hoài, Giám đốc Công ty TNHH TM DV Công nghệ Truyền thông Bảo Tín (tỉnh Cà Mau), các gói thầu trong lĩnh vực này không chỉ có quy mô ngày càng lớn, mà hàm lượng công nghệ đòi hỏi không ngừng nâng cao. Trong bối cảnh đó, năng lực cung cấp công nghệ và giải pháp tối ưu trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi của nhà thầu. Riêng đối với các gói thầu cung ứng hàng hóa và dịch vụ công nghệ, nhà thầu đặc biệt phải bảo đảm nghiêm ngặt tiến độ giao hàng, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, tính đồng bộ của giải pháp cũng như khả năng bảo hành, bảo trì lâu dài.
Cơ hội trong bối cảnh mới
Theo số liệu từ Bộ Tài chính, năm 2025, hình thức chỉ định thầu chiếm 78,35% tổng số gói thầu, trong khi đấu thầu rộng rãi chiếm 12,25%. Năm 2026, chỉ định thầu tiếp tục được áp dụng tại nhiều cuộc thầu. Tuy nhiên, theo đánh giá, cấu trúc chi tiêu vốn công vẫn cho thấy cơ hội cạnh tranh rộng rãi. Minh chứng rõ nét là số lượng nhà thầu tham dự bình quân mỗi gói thầu qua mạng tăng từ 1,95 trong năm 2024 lên 2,5 trong năm 2025, phản ánh tính chất và chất lượng cạnh tranh ngày càng tăng trên thị trường.
Đối với những đơn vị mới bước chân vào lĩnh vực đầu tư công, thách thức để được nhận việc là không nhỏ. Đại diện Công ty TNHH Minh Phúc Lộc (TP.HCM) cho biết, với các doanh nghiệp chưa có nhiều hợp đồng lớn, yêu cầu về kinh nghiệm tương tự, tài chính, nhân sự và thiết bị luôn là áp lực lớn. Để vượt qua và tiếp cận các gói thầu sử dụng ngân sách nhà nước, nhà thầu buộc phải từng bước bồi đắp hồ sơ năng lực, không ngừng nâng cao các tiêu chuẩn chuyên môn nhằm đáp ứng tính chất, quy mô và độ phức tạp của gói thầu, hướng tới năng lực phát triển dài hạn.
Theo chuyên gia đấu thầu thuộc Trung tâm Đấu thầu và Phát triển Kinh tế tư nhân TP.HCM, thị trường đầu tư và mua sắm công giàu tiềm năng, nhưng đòi hỏi các tiêu chuẩn về năng lực, kinh nghiệm, tài chính, nhân sự và thiết bị phải tương xứng với yêu cầu gói thầu, buộc doanh nghiệp phải không ngững cố gắng. Một điểm đáng chú ý là chính sách ưu đãi nhà thầu nhỏ và vừa ngày càng mở rộng, thể hiện rõ nét trong quá trình sửa đổi Luật Đấu thầu.
Dự thảo Luật Đấu thầu đề xuất nhiều ưu tiên, ưu đãi nhằm khuyến khích sử dụng hàng hóa, dịch vụ sản xuất trong nước, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tại Điều 9 của Dự thảo, doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc nhóm đối tượng được hưởng ưu đãi khi lựa chọn nhà thầu. Các hình thức đề xuất gồm cộng điểm đánh giá, ưu tiên về năng lực, kinh nghiệm và dành riêng gói thầu cho đối tượng được ưu đãi.
Theo một số chuyên gia, đây là hướng đi chính sách quan trọng trong mục tiêu phát triển kinh tế tư nhân. Mua sắm công cần tạo động lực thúc đẩy, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư sản xuất, phát triển công nghệ, cải thiện chất lượng hàng hóa và dịch vụ. Đối tượng, điều kiện và cách thức áp dụng chính sách ưu đãi phải rõ ràng, bảo đảm cạnh tranh, công bằng, hiệu quả sử dụng vốn. Việc chốt nhà thầu vẫn phải gắn với yêu cầu lựa chọn nhà thầu đủ năng lực.
