 |
| Một số nhà thầu được đề xuất trúng thầu nhưng không ký kết hợp đồng do nguồn cung thuốc, vật tư y tế bị đứt gãy. Ảnh: Tiên Giang |
Vi phạm trong lĩnh vực y tế tăng nhanh
Theo số liệu tổng hợp, trong 4 tháng đầu năm 2026, hàng loạt chế tài xử lý vi phạm đã được các chủ đầu tư áp dụng với nhà thầu trên cả nước, trong đó, lĩnh vực y tế chiếm tỷ trọng cao. Các hình thức xử lý vi phạm phổ biến gồm cấm thầu, chấm dứt hợp đồng trước hạn, tăng bảo đảm dự thầu do không bảo đảm uy tín khi tham dự thầu, khóa tài khoản, khóa chào giá trực tuyến…
Trong số 22 nhà thầu bị cấm thầu, lĩnh vực y tế có 8 nhà thầu. Trong 36 nhà thầu bị khóa chức năng chào giá trực tuyến, riêng y tế chiếm 29 trường hợp (80,5%). Số lượng nhà thầu bị chấm dứt hợp đồng trong lĩnh vực y tế là 37, chiếm 55,2%. Cả nước có 60 nhà thầu bị đánh giá không bảo đảm uy tín, thì gần 50% thuộc về lĩnh vực y tế...
Trong 2 năm gần nhất, tỷ lệ nhà thầu hoạt động trong lĩnh vực y tế bị xử lý vi phạm có chiều hướng gia tăng rõ rệt. Tỷ lệ cấm thầu tăng từ 14,6% (13/89) năm 2024 lên 21,42% (18/84) năm 2025. Tỷ lệ nhà thầu bị chấm dứt hợp đồng trước hạn từ 6,6% (10/150) năm 2024 lên 13,04% (30/230) năm 2025. Tỷ lệ nhà thầu bị thông báo vi phạm uy tín trong tăng từ 25% (14/56) năm 2024 lên 55,31% (78/141) năm 2025. Tỷ lệ nhà thầu bị xử phạt vì các vi phạm khác cũng tăng từ 16,9% (10/59) năm 2024 lên 56,17% (50/89) năm 2025.
Sai sót nhỏ - hậu quả không nhỏ
Theo nhiều ý kiến, những con số nêu trên là chỉ báo đỏ về tính tuân thủ pháp luật của các nhà thầu y tế. Đáng chú ý là tình trạng nhiều nhà thầu bị cấm tham gia hoạt động đấu thầu do bị kết luận có hành vi gian lận, bao gồm: làm giả hoặc làm sai lệch thông tin, hồ sơ, tài liệu trong đấu thầu; cố ý cung cấp thông tin, tài liệu không trung thực, không khách quan trong hồ sơ dự thầu nhằm làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu.
Đơn cử trường hợp Công ty CP AK Global Việt Nam bị Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn (Hà Nội) cấm thầu 3 năm kể từ ngày 10/2/2026 do có hành vi gian lận tại Gói thầu số 1 Mua sắm các thiết bị y tế cho Trung tâm xét nghiệm thuộc Dự toán Mua sắm các thiết bị y tế cho Trung tâm xét nghiệm theo định hướng phát triển khoa, phòng năm 2024. Công ty CP Sinh bị Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương cấm thầu 5 năm kể từ ngày 28/1/2026 do có hành vi gian lận tại Gói thầu Mua thiết bị sản xuất thuốc năm 2025 của Bệnh viện. Công ty TNHH Dịch vụ Xây dựng và Thương mại Vươn Thịnh bị Bệnh viện Đa khoa Trung ương Huế cấm thầu 3 năm kể từ ngày 14/01/2026 cũng vì hành vi gian lận…
Bên cạnh đó, nhiều nhà thầu bị kết luận không bảo đảm uy tín tham dự thầu, bị liệt vào danh sách phải tăng bảo đảm dự thầu lên gấp 3 lần và bị khóa chức năng chào giá trực tuyến trong vòng 6 tháng. Theo tìm hiểu, nguyên nhân vi phạm chủ yếu là do nhà thầu được đề xuất trúng thầu nhưng không tiến hành hoặc từ chối tiến hành hoàn thiện hợp đồng, thỏa thuận khung hoặc không ký kết hợp đồng, thỏa thuận khung… khi được mời vào đối chiếu tài liệu, thương thảo hợp đồng, ký hợp đồng.
Nhiều nhà thầu cho biết, nguyên nhân chủ yếu là do yếu tố khách quan như: nhà sản xuất gặp khó khăn trong việc nhập khẩu nguyên liệu nên hoạt động sản xuất bị gián đoạn (Công ty CP Pymepharco với thuốc Captopril Stada 25mg trúng thầu tại Bệnh viện Tim Hà Nội; Công ty TNHH Dược phẩm HN Pharma với thuốc Zentozin trúng thầu tại Bệnh viện Nhi đồng TP.HCM; Công TNHH Dược phẩm Tháp A với thuốc Zentomyces tại Bệnh viện Nhi đồng TP.HCM…). Một nhóm nguyên nhân khác là do nhà thầu gặp sự cố, nhầm lẫn, sơ suất kỹ thuật trong thao tác nhập dữ liệu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Chẳng hạn trường hợp Công ty CP Trang thiết bị y tế dược phẩm Hoàng Ngọc đánh máy nhầm giá dự thầu giữa 2 sản phẩm thuốc Nanokine 2000 IU và Nanokine 4000 IU tại Gói thầu số 01 Thuốc generic thuộc Dự toán mua sắm thuốc tập trung cấp địa phương sử dụng tại các cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2025 - 2026; Công ty CP Dược Đại Nam Hà Nội nhập đơn vị tính giá dự thầu nhầm mục trong phiên chào giá trực tuyến của Bệnh viện Đa khoa Bắc Ninh số 2 khiến Hệ thống đã ghi nhận đơn giá 0,024 đồng/viên, tương ứng với tổng giá trị 4.800 đồng/200.000 viên, trong khi giá dự kiến chào thầu thực tế của Công ty là 4.800 đồng/viên…
Với lý do khách quan và nhà thầu chứng minh được sự cố kỹ thuật, một số chủ đầu tư đã đồng ý rút lại quyết định xử phạt nhà thầu, điển hình là trường hợp của Công ty CP Dược Đại Nam Hà Nội. Tương tự, Công ty CP Y tế Thành Ân cũng được Bệnh viện Bà Rịa thu hồi quyết định xử phạt sau khi xem xét lại giải trình. Bệnh viện Y học cổ truyền TP. Huế cũng đã thu hồi thông báo xử lý nhà thầu vi phạm đối với Công ty CP Thương mại Dược Vật tư y tế Khải Hà (do giai đoạn cận Tết nên nhà thầu nộp chậm thư bảo lãnh dự thầu)…
Tuy nhiên, trên thực tế, không nhiều nhà thầu nhận được sự cảm thông của chủ đầu tư, nhất là khi mắc lỗi khi thao tác trên môi trường mạng. Khi bị thông báo vi phạm uy tín, Hệ thống sẽ tự động khóa tài khoản chào giá trực tuyến của nhà thầu trong 6 tháng.
Về phía chủ đầu tư, chia sẻ với phóng viên Báo Đấu thầu, cán bộ phụ trách đấu thầu tại một số địa phương bày tỏ nỗi lo vi phạm quy định nếu không đánh giá uy tín của nhà thầu được đề xuất trúng thầu nhưng không phản hồi về việc ký kết hợp đồng, cho dù đó là nhà thầu từng trúng thầu, thực hiện tốt hợp đồng đã ký. Theo cán bộ thuộc Bệnh viện Phổi Đà Nẵng, không phải nhà thầu nào cũng chứng minh được lý do chính đáng, ranh giới giữa sự thật và ngụy biện là rất mong manh, nên chủ đầu tư khó có thể chấp nhận, nhất là khi hành vi đó được đánh giá là có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt thuốc, vật tư y tế, ảnh hưởng đến hoạt động khám chữa bệnh.
