 |
| Tình trạng đơn giá, định mức lạc hậu so với thực tế đang “bào mòn” năng lực tài chính, gây nên một làn sóng rút lui âm thầm khỏi thị trường xây dựng của các nhà thầu. Ảnh: Lê Công |
Bộ Xây dựng vừa có văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố yêu cầu tăng cường công tác quản lý, công bố giá vật liệu xây dựng, chỉ số giá xây dựng. Theo Bộ Xây dựng, thời gian qua các địa phương cơ bản đã tổ chức công bố kịp thời giá vật liệu xây dựng, chỉ số giá xây dựng. Tuy nhiên, vẫn còn một số trường hợp công bố chậm so với thời điểm được quy định, nhất là chỉ số giá xây dựng. Một số địa phương mới công bố chỉ số giá xây dựng tới thời điểm quý IV/2025 như TP.HCM, Khánh Hòa, Lâm Đồng, An Giang, Tây Ninh, Quảng Trị, Đắk Lắk, Đồng Tháp, Tuyên Quang, Lai Châu, Vĩnh Long. Giá công bố của một số loại vật liệu như cát, đá xây dựng… của các địa phương chưa phản ánh đúng diễn biến thị trường.
Chia sẻ với phóng viên, nhiều nhà thầu cho biết, chỉ số giá vật liệu xây dựng do cơ quan chức năng công bố thường dựa trên các khảo sát định kỳ (hàng tháng hoặc hàng quý). Tuy nhiên, trên thị trường, giá vật liệu có thể biến động theo ngày, thậm chí theo giờ tùy theo diễn biến cung cầu và giá thế giới. Thực tế, để “lách thuế”, các chủ mỏ đất đá thường niêm yết giá thấp so với giá bán thực tế cho nhà thầu. Một số mặt hàng khác như sắt, thép thì giá công bố thường là giá bình quân. Nhà thầu phải mua vật liệu tại thời điểm thi công với giá thị trường cao hơn rất nhiều so với giá được cơ quan chức năng địa phương công bố. Thời gian qua, khi giá thị trường nhiều mặt hàng vật liệu xây dựng tăng đột biến, không ít nhà thầu đã lâm vào cảnh nợ nần, tiến thoái lưỡng nan do càng làm càng lỗ.
Lãnh đạo Công ty TNHH Xây dựng Phan Đình cho biết, đơn giá, định mức thấp nên vừa trúng thầu là nhà thầu đã thấy lỗ. Để đối phó với “bão giá” liên tục, nhà thầu phải thi công cầm chừng một số hạng mục để chờ một số nguyên liệu đầu vào bớt khan hiếm, giảm giá rồi mới thi công tiếp. Thực tế triển khai thi công ở miền Tây cho thấy nhiều nhà thầu phải bỏ dở công trình vì không gánh gồng được lỗ, buộc chấp nhận mất bảo lãnh thực hiện hợp đồng, chấp nhận bị đưa vào danh sách “nhà thầu không bảo đảm uy tín”.
Ông Trần Quang Tuyến, Phó Tổng giám đốc Công ty Liên hợp xây dựng Vạn Cường cho rằng, tình trạng đơn giá, định mức lạc hậu so với thực tế đã và đang “bào mòn” năng lực tài chính nhà thầu, gây nên một làn sóng rút lui âm thầm khỏi thị trường xây dựng của nhiều doanh nghiệp. Cát xây dựng hiện nay khoảng 500 - 600 nghìn đồng/khối nhưng giá trúng thầu chỉ khoảng 300 nghìn đồng/khối, giá nhân công cũng gần gấp 2 lần đơn giá được công bố. Ngay cả với hợp đồng đơn giá điều chỉnh, loại hợp đồng được đánh giá là “dễ thở” nhất, mức điều chỉnh chỉ xoay quanh 20% giá trúng thầu, trong khi bão giá tăng từ 50 - 70%. Đó là chưa kể việc để đảm bảo tiến độ công trình quan trọng quốc gia, nhà thầu phải thi công 3 ca 4 kíp/ngày, xuyên lễ với chi phí nhân công gấp 2 - 3 lần, nhưng lại chưa có căn cứ để thanh toán cho những khoản này.
Trước thực tế trên, để đảm bảo tiến độ, chất lượng, phát huy hiệu quả đầu tư các công trình, dự án trọng điểm tại địa phương, Bộ Xây dựng đề nghị UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tiếp tục chỉ đạo thực hiện các giải pháp nâng cao chất lượng công bố giá vật liệu xây dựng đã được Bộ Xây dựng hướng dẫn trong thời gian vừa qua. Trong đó, tập trung tăng cường công tác quản lý, bình ổn giá vật liệu xây dựng, kiểm soát giá vật liệu xây dựng; xử lý kịp thời tình trạng găm hàng, thao túng giá vật liệu xây dựng. Việc công bố giá vật liệu xây dựng, chỉ số giá xây dựng đảm bảo phản ánh đúng giá thị trường.
Bộ Xây dựng cho biết, hiện giá nhiên liệu đã giảm so với thời điểm trước đây (đặc biệt là giá dầu diesel), do đó đề nghị UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan tăng cường công tác quản lý, kiểm soát thị trường, tập trung rà soát, khảo sát giá vật liệu xây dựng tại địa phương để kịp thời công bố giá phù hợp với diễn biến thị trường.
Bộ Xây dựng yêu cầu các địa phương căn cứ các quy định tại Nghị định số 206/2026/NĐ-CP, Thông tư số 36/2026/TT-BXD, Thông tư số 37/2026/TT-BXD (có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026) chỉ đạo các cơ quan, đơn vị có liên quan tổ chức thực hiện khảo sát, thu thập, công bố thông tin về giá vật liệu xây dựng, xác định, công bố chỉ số giá xây dựng bảo đảm đúng quy định.
Theo đó, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm chính trong việc đảm bảo dòng thông tin giá vật liệu, nhân công, máy thi công phải được cập nhật liên tục, kịp thời và sát với thực tế thị trường.
Quy định như trên đòi hỏi Sở Xây dựng phải phối hợp cùng các sở ngành liên quan tại địa phương xây dựng một bộ máy giám sát thị trường nhạy bén. Dựa trên các phương pháp quy chuẩn tại Thông tư 36 và Thông tư 37, địa phương có trách nhiệm thu thập, phân tích và công bố chỉ số giá xây dựng với tần suất linh hoạt, phản ứng nhanh trước các biến động bất thường của thị trường thay vì bó buộc vào các kỳ công bố định kỳ kéo dài như trước.
Việc công bố "đúng" và "đủ" không chỉ là nhiệm vụ quản lý nhà nước, mà còn là trách nhiệm cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp. Nếu địa phương để xảy ra tình trạng công bố giá chậm trễ, lạc hậu so với thị trường, gây nghẽn dòng vốn đầu tư công hoặc làm đình trệ các dự án trọng điểm, lãnh đạo địa phương sẽ phải chịu trách nhiệm giải trình trước Chính phủ. Do đó, việc chuẩn hóa, số hóa quy trình thu thập dữ liệu giá tại từng tỉnh, thành hiện nay là yêu cầu cấp bách nhằm tạo lập môi trường đầu tư xây dựng minh bạch, công bằng và hiệu quả.
