 |
Sau gần 4 thập kỷ Đổi mới, Việt Nam không còn là một nền kinh tế nghèo đang tìm đường thoát khỏi đói kém. Chúng ta đã trở thành một quốc gia có quy mô kinh tế trung bình, độ mở cao, hội nhập sâu và có vị thế ngày càng rõ nét trong cấu trúc khu vực và toàn cầu. Nhưng câu hỏi lớn đặt ra là: Việt Nam sẽ dừng lại ở mức “phát triển trung bình ổn định”, hay sẽ bứt phá để trở thành một quốc gia phát triển, thu nhập cao, có năng lực cạnh tranh và sáng tạo toàn cầu?
Nhiều lo ngại cho rằng, Việt Nam có thể mắc kẹt trong bẫy thu nhập trung bình. Tuy nhiên, nếu nhìn bằng tư duy hệ thống và tầm nhìn chiến lược, có thể thấy Việt Nam đang sở hữu một cấu hình sức mạnh hiếm có, mạnh đồng thời về tiềm năng, thế năng và động năng, vượt trội so với nhiều quốc gia trước thời điểm họ bước vào giai đoạn cất cánh.
Năm định tố nền tảng tạo nên sức mạnh đặc biệt của Việt Nam
Thứ nhất, vị trí chiến lược. Việt Nam nằm ở trung tâm của một khu vực hòa bình, năng động bậc nhất thế giới, tiếp giáp Trung Quốc - quốc gia đang tiến rất nhanh tới vị thế cường quốc hàng đầu. Trong cấu trúc địa kinh tế - địa chính trị mới, Việt Nam có vị thế tương tự như Canada và Mexico bên cạnh Hoa Kỳ. Nhưng khác với Mexico - quốc gia chấp nhận quỹ đạo phát triển trung bình kéo dài - Việt Nam có đầy đủ cơ sở để lựa chọn con đường của Canada: trở thành một quốc gia công nghiệp tiên tiến, gắn kết sâu với các trung tâm tăng trưởng toàn cầu nhưng vẫn giữ được năng lực nội sinh mạnh mẽ.
Thứ hai, nhân khẩu học và xã hội. Với dân số hơn 100 triệu người, cơ cấu dân số còn trẻ, xã hội có mức độ gắn kết cao và lực lượng lao động cần cù, Việt Nam sở hữu một nguồn “vốn con người” quý giá. Không chỉ là quy mô, điều quan trọng hơn là tinh thần cộng đồng, khả năng thích nghi và ý chí vượt khó - những yếu tố từng làm nên các kỳ tích phát triển ở Đông Á.
Thứ ba, cửa sổ cơ hội công nghệ chưa từng có. Lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, Việt Nam bước vào một cuộc cách mạng công nghệ nền tảng - AI, số hóa, tự động hóa và chuyển đổi xanh - gần như đồng thời với các quốc gia phát triển, chứ không phải đi sau hàng chục năm như các thế hệ công nghệ trước. Đây là “cửa sổ cơ hội vàng” cho phép các quốc gia đi sau thực hiện những bước nhảy phát triển mà trước đây gần như không thể.
Thứ tư, văn hóa và khát vọng dân tộc. Trong xã hội Việt Nam đang hình thành ngày càng rõ một khát vọng vươn lên mạnh mẽ về vị thế quốc gia, về phẩm giá dân tộc và về tương lai con cháu. Ý chí vượt lên, tinh thần học hỏi và khả năng hợp tác cao là những tài sản vô hình nhưng có sức mạnh quyết định trong các giai đoạn bứt phá lịch sử.
Thứ năm, ổn định chính trị và quyết tâm cải cách. Đây là điều kiện nền tảng mà không phải quốc gia nào cũng có được. Việt Nam đang bước vào một chu kỳ cải cách thể chế sâu rộng, quyết liệt, với mục tiêu xây dựng một bộ máy tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả hơn - tiền đề quan trọng để nâng cấp năng lực hoạch định và thực thi chiến lược phát triển quốc gia.
Đánh giá theo năm định tố này, Việt Nam đang ở mức rất cao ở bốn trụ cột đầu. Trụ cột còn lại - năng lực của bộ máy công quyền và chất lượng quản trị phát triển - dù đã có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn là điểm nghẽn lớn nhất và cũng là đòn bẩy chiến lược quan trọng nhất trong giai đoạn tới.
Chìa khóa quyết định: Chiến lược phát triển táo bạo và Nhà nước kiến tạo phát triển trong kỷ nguyên AI
Lịch sử phát triển thế giới cho thấy, không có quốc gia nào cất cánh thành công nếu thiếu một Nhà nước kiến tạo phát triển thông tuệ, biết nhìn xa, hành động quyết liệt và dám chịu trách nhiệm lịch sử. Trong kỷ nguyên AI, yêu cầu này không giảm đi mà còn trở nên khắt khe hơn.
Thách thức lớn nhất của Việt Nam hiện nay không nằm ở thiếu vốn, thiếu lao động hay thiếu cơ hội, mà nằm ở tư duy thời đại và tầm nhìn chiến lược về tương lai. Nếu chỉ tiếp tục cải cách theo lối vá víu, xử lý từng vấn đề cục bộ, hoặc sao chép máy móc các thông lệ quốc tế, Việt Nam sẽ khó tạo ra bước nhảy vọt mang tính cấu trúc.
Điều Việt Nam cần là một chiến lược phát triển đủ táo bạo nhưng cũng đủ sáng suốt, trong đó AI, công nghệ số và chuyển đổi xanh không được coi là “ngành mới” đơn lẻ, mà là lời giải công nghệ nền tảng để tái cấu trúc toàn bộ nền kinh tế.
Ba lĩnh vực - công nghệ số & phần mềm dịch vụ; bán dẫn & thiết kế vi mạch; AI & robot tự động hóa - cần được nhìn nhận như một thế chân kiềng chiến lược. Giá trị của chúng không chỉ nằm ở tăng trưởng trực tiếp, mà ở khả năng kích hoạt đồng thời 4 chuyển dịch mang tính nền tảng: nâng cao trình độ công nghệ, tăng tốc số hóa - AI, thúc đẩy xanh hóa và nâng cấp vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Quan trọng hơn, Nhà nước cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị kiến tạo: từ kiểm soát sang hỗ trợ; từ sợ sai sang chấp nhận thử nghiệm có kiểm soát; từ tối ưu ngắn hạn sang kiến tạo giá trị dài hạn. Bộ máy công quyền không chỉ là người “giữ trật tự”, mà phải trở thành động lực chiến lược giúp địa phương, doanh nghiệp và xã hội bật lên.
Hai thập kỷ quyết định vận mệnh dân tộc
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, một dân tộc thường cần ít nhất hai thập kỷ tăng tốc liên tục để tạo nên một kỳ tích phát triển. Giai đoạn 2025 - 2045 của Việt Nam, vì thế, vừa là ước mơ táo bạo, vừa là mệnh lệnh lịch sử.
Nếu tận dụng được vận hội này Việt Nam có thể đưa quy mô nền kinh tế lên một tầm cao mới, xây dựng nền tảng cạnh tranh vượt trội, và quan trọng hơn, để lại một di sản thể chế và phát triển khiến các thế hệ tương lai tự hào. Nếu bỏ lỡ, sự day dứt và ân hận có thể kéo dài nhiều thập kỷ.
Cội nguồn sức mạnh để Việt Nam đi đến phồn vinh không nằm ở một phép màu bên ngoài, mà nằm ở khả năng kết tinh 5 định tố nền tảng thành 1 chiến lược phát triển thống nhất, được dẫn dắt bởi một Nhà nước kiến tạo phát triển xứng tầm thời đại AI.
Đó là con đường khó, đòi hỏi trí tuệ, bản lĩnh và sự dấn thân. Nhưng đó cũng là con đường duy nhất để Việt Nam không chỉ phát triển nhanh hơn, mà phát triển khác đi, vượt qua những vòng lặp cũ và bước vào một kỷ nguyên phồn vinh bền vững, bản lĩnh và đầy tự hào.
