 |
| Thực tế cho thấy, nền kinh tế nào sử dụng năng lượng hiệu quả hơn sẽ ít bị tổn thương hơn trước biến động giá năng lượng. Ảnh: Nhã Chi |
Chưa bao giờ các loại thuế, phí đánh vào mặt hàng xăng dầu đưa về 0% như hiện nay. Ông đánh giá thế nào về các giải pháp ứng phó của Chính phủ trước diễn biến giá xăng dầu thế giới?
Ứng phó với giá nhiên liệu trên thị trường thế giới, Chính phủ, trong thẩm quyền đã lập tức cắt giảm thuế nhập khẩu xăng dầu về 0%, tạm thời “cắt cơn” tăng giá xăng dầu trong nước. Tuy nhiên, xung đột tiếp tục leo thang khiến giá xăng dầu trên thị trường thế giới tăng không ngừng. Đã có nhiều ý kiến, kiến nghị cần phải tiếp tục cắt tất cả các loại thuế đánh vào mặt hàng xăng dầu, nhưng thẩm quyền cắt giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng thuộc Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Vấn đề đặt ra là Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội Khóa XV đã kết thúc còn Khóa XVI chưa họp phiên đầu tiên nên việc xử lý vướng về thủ tục pháp lý...
Cuối cùng, người tiêu dùng đã thở phào nhẹ nhõm khi các thủ tục được xử lý nhanh chóng bằng cơ chế đặc biệt, đặc thù tại Kết luận số 14-KL/TW (ngày 20/3/2026) của Bộ Chính trị về bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới; Nghị quyết số 68/NQ-CP (ngày 26/3/2026) giao Thủ tướng Chính phủ quyết định áp dụng mức thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay trong trường hợp cần thiết vì lợi ích quốc gia. Kết quả, Thủ tướng Chính phủ đã kịp thời ban hành Quyết định số 482/QĐ-TTg áp mức thuế suất thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt 0% đối với các mặt hàng trên kể từ 24 giờ ngày 26/3/2026.
Tác động của mức giảm thuế này thế nào, thưa ông?
Mức giảm thuế theo Quyết định số 482/QĐ-TTg rất lớn. Doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu vừa không phải kê khai, tính thuế, nộp thuế giá trị gia tăng, vừa được khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào nên giảm bớt khó khăn. Đây là cơ chế đặc biệt rất hiếm khi áp dụng, bởi theo quy định, người nộp thuế không kê khai, tính thuế, nộp thuế giá trị gia tăng thì không được khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào.
Với quyết sách kịp thời này, ngay lập tức giá xăng dầu trên thị trường giảm mạnh. Cụ thể, mỗi lít xăng E5 giảm 4.749 đồng; RON95 giảm tới 5.625 đồng; dầu diesel giảm 2.459 đồng; dầu DO giảm 971 đồng.
Trong bối cảnh ngân sách nhà nước (NSNN) cần tăng thu để thực hiện các nhiệm vụ chi đã được Quốc hội thông qua, việc Bộ Tài chính đề xuất, kiến nghị Thủ tướng “bãi bỏ” các loại thuế đánh vào mặt hàng xăng dầu từ ngày 26/3 đến hết ngày 15/4 và có thể kéo dài hoặc điều chỉnh mức giảm thuế tùy thuộc vào tình hình thực tế là quyết định táo bạo, bởi tính sơ sơ, mỗi tháng ngân sách nhà nước giảm thu khoảng 7.200 tỷ đồng.
Trong trường hợp căng thẳng ở Trung Đông tiếp tục tăng nhiệt, theo ông cần phải làm gì để giữ ổn định giá mặt hàng huyết mạch của nền kinh tế?
Rất mừng là trong những năm gần đây, năm nào NSNN cũng tăng thu so với năm trước và thu vượt dự toán. Mặc dù xung đột ở Trung Đông xảy ra từ cuối tháng 2/2026 nhưng quý I vẫn tăng thu so với cùng kỳ 2025 hàng chục nghìn tỷ đồng. Để ứng phó với căng thẳng năng lượng chưa từng thấy, Chính phủ đã kịp thời ban hành Nghị quyết số 69/NQ-CP tạm ứng 8.000 tỷ đồng từ nguồn tăng thu NSNN năm 2025 theo đề nghị của Bộ Tài chính. Mỗi tháng, Việt Nam sử dụng khoảng 2 triệu m3 xăng dầu, nếu mỗi lít xăng dầu bán ra được Quỹ bình ổn giá xăng dầu “trợ giá” 2.000 - 3.000 đồng thì số tiền 8.000 tỷ đồng chẳng mấy mà hết. Trong trường hợp cuộc chiến ở Trung Đông kéo dài, theo tính toán, NSNN phải tiếp tục tạm ứng cho Quỹ mỗi tháng 4.000 - 5.000 tỷ đồng tùy vào tình hình thực tế.
Tôi nhấn mạnh là NSNN chỉ tạm ứng, khi thị trường xăng dầu thế giới trở lại bình thường sẽ thực hiện trích lập vào Quỹ và trả nợ NSNN. Bởi nếu NSNN cấp tiền cho Quỹ Bình ổn, không thu hồi lại thì Việt Nam sẽ bị các đối tác nhập khẩu đánh giá là trợ giá hàng xuất khẩu và sẽ bị đánh thuế với hàng xuất khẩu.
Trường hợp xấu nhất là cuộc chiến này không chỉ kéo dài mà lan rộng, thì giá bán lẻ xăng dầu vẫn phải tăng với phương châm Nhà nước, người tiêu dùng, doanh nghiệp cùng chia sẻ khó khăn. Quan trọng nhất là phải bảo đảm đủ lượng xăng dầu trong mọi trường hợp, không để xảy ra thiếu nhiên liệu ở bất cứ đâu, bất cứ lúc nào.
Nhiều doanh nghiệp, nhà thầu phản ánh gặp khó khăn khi giá nguyên, nhiên, vật liệu tăng, liệu có lo ngại khả năng NSNN giảm thu không có nguồn tạm ứng cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu không, thưa ông?
Chúng ta có đủ nguồn để tạm ứng cho Quỹ bình ổn xăng dầu vì năm 2025 tổng thu NSNN đạt khoảng 2,65 triệu tỷ đồng, vượt 35% dự toán và tăng hơn 30% so với 2024. Hơn nữa, ngoài lượng xăng dầu thành phẩm nhập khẩu, Việt Nam còn nhập khẩu dầu thô để tinh chế thành xăng dầu thành phẩm nên ngoài việc tạm ứng cho Quỹ bình ổn thì còn nhiều giải pháp để tăng sản lượng lọc dầu trong nước.
Thủ tướng Phạm Minh Chính thường nói “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”. Xăng dầu tăng đột ngột và giữ ở mức cao là rủi ro thì Nhà nước, người tiêu dùng và doanh nghiệp cùng chia sẻ để rủi ro ở mức thấp nhất, mức chấp nhận được. Bởi mặt hàng chiến lược này tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất. Giá nhiên liệu tăng, chi phí vận tải, logistics, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp đều tăng sẽ làm giảm lợi nhuận doanh nghiệp. Khi tỷ suất lợi nhuận thấp hơn lãi suất tiền gửi ngân hàng thì không ai đầu tư, kinh doanh, tác động ngay tới công ăn việc làm, an sinh xã hội. Nếu doanh nghiệp chuyển chi phí xăng dầu vào giá hàng hóa, dịch vụ thì đời sống thực tế của người dân sẽ giảm do bắt buộc phải giảm chi tiêu.
Xăng dầu là đầu vào của rất nhiều ngành, nên khi giá tăng sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa sang nhiều loại hàng hóa và dịch vụ khác, tác động ngay tới lạm phát. Lạm phát cao thì mục tiêu tăng trưởng 2 con số không còn nhiều ý nghĩa.
Người Việt có câu “trong nguy có cơ”. Xăng dầu tăng giá, nguy đã thấy rõ, cơ hội cho nền kinh tế thì ở đâu?
Trước hết là phải giảm nguy bằng cách điều hành linh hoạt các công cụ bình ổn giá, đặc biệt là Quỹ bình ổn giá xăng dầu, chính sách thuế và phí. Chính phủ đã và đang làm rất tốt việc này nên đã tránh được những cú sốc giá quá lớn.
Việt Nam là một trong những nền kinh tế sử dụng năng lượng lãng phí mặc dù đã có Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Giá nhiên liệu, năng lượng cao tạo tác động trực tiếp để người dân, doanh nghiệp, cơ quan, công sở đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Thực tế cho thấy, nền kinh tế nào sử dụng năng lượng hiệu quả hơn sẽ ít bị tổn thương hơn trước biến động giá năng lượng. Đây là điều kiện để thúc đẩy phát triển năng lượng thay thế, đặc biệt là năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời, hydrogen xanh… Đây không chỉ là giải pháp môi trường mà còn là giải pháp an ninh kinh tế.
Cùng với đó, từ những khó khăn, rủi ro này, Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương cần tập trung hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị chi phí, ứng dụng công nghệ để giảm phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch.
Dịch Covid-19 bùng phát từng là rủi ro lớn, nhưng đã tạo cơ hội để Việt Nam chuyển đổi số rất nhanh, kinh tế số, thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ. Với rủi ro hiện nay, nếu tận dụng được thời cơ thì tác động tiêu cực của giá xăng dầu sẽ là cơ hội để phát triển và không làm chệch hướng mục tiêu tăng trưởng.
