 |
| Thời điểm thực thi Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP siết quản lý an toàn thực phẩm là ngày 15/4/2026. Ảnh minh họa: Nhã Chi |
Gánh nặng chi phí
Theo Bộ Y tế, việc tạm ngưng thi hành hai văn bản nêu trên là nhằm tạo điều kiện cho các địa phương có thời gian chuẩn bị đầy đủ nhân lực, cơ sở kiểm nghiệm và quy trình triển khai đồng bộ các quy định về hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm cũng như quy trình công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm.
Tại Văn bản số 1222/BYT-ATTP vừa ban hành, Bộ Y tế đề nghị UBND các tỉnh, thành phố khẩn trương thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm như: phân công các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh thực hiện chức năng kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm trên địa bàn; rà soát và chỉ định các cơ sở kiểm nghiệm thực phẩm đủ năng lực để phục vụ công tác quản lý nhà nước khi triển khai các quy định pháp luật mới từ ngày 16/4/2026. Cùng với đó, Bộ Y tế cũng công bố 27 cơ sở kiểm nghiệm được Bộ Y tế chỉ định phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm như Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia, Viện Y tế công cộng TP.HCM, Viện Pasteur Nha Trang…
Những động thái trên cho thấy quyết tâm siết quản lý an toàn thực phẩm theo hướng tiền kiểm và kiểm soát tập trung.
Theo phản ánh của nhiều hiệp hội doanh nghiệp, sự chuyển đổi này đang tạo ra “cú sốc” chi phí không nhỏ. Qua các cuộc hội thảo được tổ chức liên tiếp gần đây, nhiều doanh nghiệp cho biết, các yêu cầu mới như: tần suất kiểm nghiệm định kỳ, yêu cầu truy xuất nguồn gốc chi tiết, đòi hỏi đầu tư phòng lab hoặc thuê đơn vị ngoài đều phát sinh chi phí đáng kể. Trong đó, doanh nghiệp nhỏ phải chịu áp lực lớn nhất khi hầu như không có bộ phận pháp chế, không đủ sức tiếp cận tư vấn chuẩn mực quốc tế, không đủ nguồn lực đầu tư phòng lab riêng và dễ bị đình chỉ lưu hành nếu sai sót hồ sơ…
Các doanh nghiệp lo nguy cơ chậm thông quan nếu hồ sơ chưa hoàn chỉnh. Doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm bất an khi phần lớn hàng hóa nhập khẩu mua qua trung gian quốc tế nên việc yêu cầu có xác nhận trực tiếp từ nhà sản xuất gần như bất khả thi.
Từng nhiều lần góp ý về vấn đề này tại các cuộc hội thảo và bằng văn bản, Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam (VBA) nhấn mạnh, nếu không có lộ trình chuyển tiếp rõ ràng, việc áp dụng đồng loạt cơ chế tiền kiểm sẽ dẫn đến nguy cơ “đóng băng” hàng hóa tại cửa khẩu, tạo thêm chi phí lưu kho, lưu bãi và chi phí cơ hội.
Khi thời điểm siết chuẩn nội địa đang đến gần, thì xung đột tại Trung Đông bùng phát làm gia tăng rủi ro trên các tuyến vận tải huyết mạch Á - Âu. Theo thông tin tổng hợp của Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), nhiều hãng tàu đã chủ động dừng hoặc thay đổi lộ trình qua eo biển Hormuz. Xung đột cũng khiến cho hy vọng phục hồi tuyến đường qua Biển Đỏ trong năm 2026 trở nên mong manh, các doanh nghiệp buộc phải tính đến phương án đi vòng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi). Việc phải thay đổi hải trình khiến thời gian vận chuyển hàng hóa giữa châu Á và châu Âu kéo dài thêm từ 10 đến 14 ngày.
Hệ quả là chi phí logistics có nguy cơ tăng vọt. Ban IV cho biết, theo dự báo của các hiệp hội doanh nghiệp, giá cước vận chuyển container có thể lặp lại kịch bản của giai đoạn 2024 - 2025, tăng gấp 2 - 3 lần so với mức bình thường, lên tới trên 5.000 USD/container 40 feet. Các đơn vị bảo hiểm đang rà soát và tăng phí đối với các tàu hoạt động tại khu vực vùng Vịnh. Giá nhiên liệu - dầu Brent cũng đang chịu áp lực tăng giá lớn, kéo theo phụ phí nhiên liệu trong vận tải biển và hàng không đều tăng.
Theo Ban IV, đây là áp lực rất lớn với các chuỗi cung ứng, đặc biệt là ngành linh kiện ô tô, điện tử và hàng nông sản thực phẩm. Nhiều khả năng các mặt hàng nông sản như trái cây, thủy sản… sẽ gặp khó khăn do thời gian vận chuyển dài làm ảnh hưởng đến chất lượng và tăng chi phí bảo quản.
Ban IV khuyến nghị, các doanh nghiệp cần chủ động theo dõi phản ứng của các hãng tàu để cập nhật, đánh giá tình hình biến động (giá cước, phụ phí bảo hiểm…), từ đó có biện pháp ứng phó kịp thời (đàm phán lại điều khoản giao hàng, thời hạn thanh toán, tăng dự trữ chiến lược, đa dạng hóa tuyến vận tải và nhà cung cấp…).
Đề xuất giãn thời gian thi hành Nghị định 46/2026/NĐ-CP
Về việc chuẩn bị thi hành hai văn bản siết quản lý an toàn thực phẩm, theo một số chuyên gia, một mặt, doanh nghiệp phải đầu tư thêm cho kiểm nghiệm, hồ sơ, pháp chế. Mặt khác, khi chi phí logistics và bảo hiểm hàng hóa quốc tế tăng cao, nếu không có sự điều chỉnh kịp thời, phí chồng phí có thể bào mòn sức cạnh tranh của cả chuỗi cung ứng.
Theo khuyến nghị của VBA, nên kéo dài thời gian ngưng hiệu lực của Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP cho đến khi Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) được Quốc hội thông qua và có hiệu lực thi hành. Hai văn bản này sẽ được thay thế bằng văn bản quy định chi tiết hướng dẫn Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và hiệu quả, tránh tình trạng ban hành và áp dụng trong thời gian ngắn rồi lại thay thế, gây ra sự bất ổn pháp lý, xáo trộn môi trường sản xuất, kinh doanh.
Trong thời gian chờ sửa đổi, theo VBA, Nghị định số 15/2018/NĐ-CP vẫn là nền tảng pháp lý vận hành tương đối ổn định. Nếu cần thiết phải bổ sung quản lý một số loại thực phẩm nằm ngoài hoặc chưa rõ ràng về quản lý tại Nghị định số 15/2018/NĐ-CP, có thể điều chỉnh có trọng tâm thay vì áp dụng đồng loạt.
Trong trường hợp tiếp tục áp dụng Nghị định số 46 và Nghị quyết số 66.13, VBA đề xuất gia hạn thêm thời gian ngưng hiệu lực thi hành đến thời điểm thích hợp, nhưng không sớm hơn ngày 31/12/2026 để các nhà hoạch định chính sách có thời gian sửa đổi văn bản, các tổ chức liên quan đến quá trình thực hiện có đầy đủ hướng dẫn, nhân lực, năng lực thực hiện và các doanh nghiệp có điều kiện chuẩn bị, tránh đứt gãy hoạt động sản xuất kinh doanh.
