 |
| Ảnh minh họa: Nhã Chi |
Khảo sát sơ bộ từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, trong tháng đầu năm 2026, hàng trăm gói thầu cung ứng dịch vụ công ích tại các địa phương đã được công bố kết quả lựa chọn nhà thầu. Phần lớn các gói thầu này không có sự cạnh tranh khi chỉ ghi nhận duy nhất một nhà thầu tham dự.
Tại Hà Nội, địa phương có số lượng gói thầu dịch vụ công ích lớn nhất cả nước, tính từ ngày 1/1/2026 đến nay, khoảng 21 gói thầu duy trì dịch vụ vệ sinh môi trường trên địa bàn các phường/xã đã được công bố kết quả lựa chọn nhà thầu. Trong số này, chỉ có 3 gói thầu ghi nhận sự tham dự của 2 nhà thầu trở lên, các gói thầu còn lại đều chỉ có một nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu (HSDT) và trúng thầu. Trong đó, Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội (URENCO) một mình tham dự và trúng sát giá các gói thầu: Duy trì vệ sinh môi trường; thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt trên địa bàn phường Hai Bà Trưng giai đoạn năm 2026 - 2030 (giá trúng thầu 382,796 tỷ đồng/giá gói thầu 382,828 tỷ đồng); Duy trì vệ sinh môi trường trên địa bàn phường Ba Đình theo phân cấp giai đoạn năm 2026 - 2030 (366,393 tỷ đồng/367,117 tỷ đồng); Duy tu duy trì vệ sinh môi trường năm 2026 - 2028 trên địa bàn phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám (233,643 tỷ đồng/233,743 tỷ đồng); Duy trì vệ sinh môi trường năm 2026, 2027, 2028 trên địa bàn phường Kim Liên (253,14 tỷ đồng/253,248 tỷ đồng); Duy trì vệ sinh môi trường trên địa bàn phường Ô Chợ Dừa giai đoạn 2026 - 2028 ( 219,7 tỷ đồng/219,76 tỷ đồng)...
Tại một số khu vực khác của Thủ đô, các gói thầu duy trì vệ sinh môi trường giai đoạn 2026 - 2030 cũng chỉ có một nhà thầu tham dự. Điển hình, Công ty CP Công trình đô thị Long Biên là nhà thầu duy nhất tham dự và trúng các gói thầu duy trì vệ sinh trên địa bàn phường Long Biên, tuyến đường Vành đai III trên cao hay xã Mê Linh, với tổng giá trị hơn 584 tỷ đồng.
Tình trạng cạnh tranh thấp tại các gói thầu dịch vụ công ích cũng được ghi nhận tại Thanh Hóa. Đầu năm 2026, Liên danh Công ty CP Môi trường và Công trình đô thị Thanh Hóa - Hợp tác xã Dịch vụ vệ sinh môi trường Tân Sơn trúng liên tiếp các gói thầu như: Dịch vụ vệ sinh môi trường và kiến thiết thị chính trên địa bàn phường Đông Tiến (giá trúng thầu 20,323 tỷ đồng); Dịch vụ công ích đô thị năm 2026 trên địa bàn phường Đông Quang (38,782 tỷ đồng); Dịch vụ công ích đô thị trên địa bàn phường Hạc Thành năm 2026 (176,69 tỷ đồng)…
Tại Bắc Ninh, trong tháng 1/2026, các chủ đầu tư đã trao hợp đồng hàng chục gói thầu cung ứng dịch vụ công ích giai đoạn 2026 - 2030. Đáng chú ý, 100% các gói thầu này đều chỉ có một nhà thầu tham dự. Trong đó, nhà thầu trúng lớn nhất là Công ty TNHH Môi trường đô thị Hưng Phát với 5 gói thầu trên địa bàn các phường/xã: Quế Võ, Lâm Thao, Lương Tài, Phương Liễu, Nhân Thắng, tổng giá trúng thầu ước đạt gần 200 tỷ đồng. Công ty CP Bắc Ninh Xanh được ghi nhận trúng các gói thầu tại xã Trung Kênh, xã Trung Chính, với tổng giá trị hơn 40 tỷ đồng...
Qua khảo sát tại các địa phương khác như Sơn La, Cao Bằng, Lào Cai, Quảng Ninh, Cần Thơ…, tình trạng mỗi gói thầu chỉ có một nhà thầu dự cũng rất phổ biến.
Thực tế cho thấy, tình trạng cạnh tranh thấp, thậm chí có dấu hiệu độc quyền trong đấu thầu, đang dần trở nên phổ biến trong lĩnh vực dịch vụ phi tư vấn, đặc biệt tại các gói thầu cung cấp dịch vụ có tính chất công việc lặp lại theo chu kỳ như các trường hợp trên. Theo phản ánh của một số nhà thầu, tại không ít gói thầu, tiêu chí mời thầu được xây dựng theo hướng kế thừa, ưu ái cho nhà thầu cũ - những đơn vị đã quen thuộc với điều kiện hiện trường, làm phát sinh kiến nghị phức tạp.
Đơn cử, tại Gói thầu Thực hiện các dịch vụ sự nghiệp công ích phường Bình Minh (tỉnh Tây Ninh) năm 2026, hồ sơ mời thầu (HSMT) yêu cầu “nhà thầu đã hoàn thành tối thiểu 1 hợp đồng tương tự bao gồm đầy đủ các công tác: thu gom chất thải rắn sinh hoạt; vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt; quét đường; quét hè và quét dải phân cách các tuyến đường; dịch vụ cây xanh đô thị các công viên, trụ sở, tuyến đường; dịch vụ thoát nước đô thị; dịch vụ chiếu sáng đô thị; duy trì các công viên, cụm cờ”. Việc “gom” toàn bộ các hạng mục công việc có tính chất khác nhau này vào một hợp đồng tương tự bị các nhà thầu kiến nghị là hạn chế cạnh tranh, không tuân thủ quy định, bởi pháp luật đấu thầu thừa nhận kinh nghiệm tương tự của nhà thầu trong những hợp đồng khác nhau. Trên thực tế, Công ty CP Công trình đô thị Tây Ninh là nhà thầu duy nhất tham dự và trúng thầu với giá 14,304 tỷ đồng. Đây đồng thời là nhà thầu đã và đang thực hiện loạt hợp đồng dịch vụ công ích tương tự tại địa phương.
Tại Cà Mau, ngay khi HSMT Gói thầu Thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt tập trung đến năm 2025 trên địa bàn huyện Ngọc Hiển được phát hành, một số nhà thầu dễ dàng dự đoán được tên nhà thầu trúng thầu thông qua các tiêu chuẩn kỹ thuật tại HSMT (yêu cầu nhà thầu có văn bản chấp thuận của đơn vị quản lý bãi đổ chất thải tập trung tại địa phương; yêu cầu khảo sát hiện trường; yêu cầu nhà thầu sở hữu kho bãi tập kết...).
Một số ý kiến cho rằng, khi chỉ có một nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu, chủ đầu tư không có cơ sở so sánh phương án tối ưu về kỹ thuật. Tình trạng cạnh tranh thấp kéo dài không chỉ làm giảm hiệu quả mua sắm công, mà còn có thể gây nhiều hệ lụy cho môi trường đấu thầu.
