Phát biểu tại một phiên thảo luận hôm thứ Ba, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK) Shin Hyun-song nhận định, Hàn Quốc đang đứng trước "giao điểm" của hai lực đẩy rất lớn: xung đột leo thang tại Trung Đông và làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI). Ông Shin nhấn mạnh, sự cộng hưởng của 2 yếu tố này thông qua áp lực chi phí đẩy và sức kéo từ phía cầu đang khiến "tình hình lạm phát trở nên trầm trọng hơn".
Hồi tháng 8, BOK đã có lần tăng lãi suất liên tiếp đầu tiên kể từ tháng 1/2023, đưa lãi suất điều hành lên mốc 3%. "Chúng tôi đã nêu rất rõ quan điểm sẽ duy trì lập trường tiền tệ thắt chặt cho đến khi hoàn toàn tin tưởng rằng lạm phát sẽ hạ nhiệt về mức mục tiêu một cách kịp thời", ông Shin khẳng định tại phiên họp của IMF.
Cùng chung quỹ đạo, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) từ đầu năm đến nay đã có 2 đợt tăng lãi suất. Thay vì giãn cách khoảng 6 tháng giữa các đợt siết chính sách như thường lệ, BOJ đã rút ngắn khoảng nghỉ này xuống còn 3 tháng vào tháng 9. Mối lo lạm phát gia tăng cũng thôi thúc Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) vào tuần trước khởi động chu kỳ tăng lãi suất đầu tiên sau hơn 3 năm. Tại Australia, ngân hàng trung ương nước này đã nâng lãi suất 4 lần trong năm 2026, đẩy chi phí đi vay lên đỉnh 15 năm; trong khi Ngân hàng Trung ương Philippines cũng tăng thêm 25 điểm cơ bản vào tháng 8 bất chấp tăng trưởng kinh tế còn ảm đạm.
Giới phân tích cho rằng, các áp lực giá cả bắt nguồn từ cú sốc nguồn cung đang đặt những nhà điều hành chính sách tiền tệ vào thế đánh đổi nghiệt ngã: vừa phải ghìm cương lạm phát, vừa phải tránh làm tổn thương thêm sức cầu và đà tăng trưởng kinh tế.
Ông Stefan Angrick, Trưởng bộ phận Kinh tế Nhật Bản và các thị trường sơ khai tại Moody's Analytics, phân tích: "Bộ công cụ chính sách truyền thống có những giới hạn rõ rệt khi đối phó với các cú sốc lạm phát do đứt gãy nguồn cung, chẳng hạn như những hệ lụy từ xung đột hay gián đoạn chuỗi cung ứng hàng hóa nguyên liệu".
Theo ông Angrick, lãi suất cao giúp "hạ nhiệt nhu cầu bằng cách thúc đẩy các hộ gia đình tăng tiết kiệm, đồng thời khiến doanh nghiệp hạn chế vay nợ và thu hẹp đầu tư". Các biện pháp này từng phát huy hiệu quả khá tốt khi nhu cầu toàn cầu bùng nổ sau đại dịch COVID-19. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại khi tổng cầu thế giới vốn đã rất yếu ớt, công cụ này không còn mang lại nhiều tác dụng, ngoại trừ một ngoại lệ duy nhất là cơn sốt đầu tư AI - lĩnh vực dường như tương đối miễn nhiễm trước các đợt biến động lãi suất.
Hôm thứ Ba, bà Silvana Tenreyro, Giám đốc Vụ Nghiên cứu của IMF nhấn mạnh, chính sách tiền tệ lúc này cần "thắt chặt hơn nữa". IMF dự báo lạm phát toàn cầu sẽ chạm mốc 4,7% trong năm nay và duy trì trên mức 4% vào năm 2027. Đối với một số thị trường châu Á, bao gồm cả Trung Quốc và Nhật Bản, áp lực tăng giá thậm chí dự kiến còn tăng mạnh hơn vào năm 2027. Bà Tenreyro khẳng định, các ngân hàng trung ương cần tuân thủ nghiêm ngặt mục tiêu cốt lõi và kiên định duy trì lập trường thắt chặt để đưa lạm phát về mức mục tiêu.
Bên cạnh giá nhiên liệu, làn sóng AI được nhiều nhà điều hành nhìn nhận như một tác nhân mới thúc đẩy lạm phát. Dù đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, nhu cầu đầu tư khổng lồ vào lĩnh vực này đang phả hơi nóng vào mặt bằng giá cả. Báo cáo hồi tháng 7 của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) chỉ ra rằng, chi tiêu cho các trung tâm dữ liệu, chip bán dẫn và hạ tầng liên quan đã chiếm khoảng 1% GDP tại những nền kinh tế chịu tác động mạnh nhất. "Bằng việc tác động đồng thời lên cả cung lẫn cầu, AI đang làm mờ các tín hiệu chu kỳ mà ngân hàng trung ương vốn dựa vào, từ đó gây khó khăn cho việc định chuẩn chính sách tiền tệ", Báo cáo cảnh báo.
Gánh nặng đè lên vai các ngân hàng trung ương càng nhân lên gấp bội trước mức nợ công ngất ngưởng và dư địa tài khóa bị bóp nghẹt. Theo IMF, quy mô nợ công toàn cầu hiện tiệm cận đỉnh lịch sử kể từ sau Thế chiến II và sắp sửa vượt 100% GDP toàn cầu, trong đó tỷ lệ nợ trên GDP tại các nền kinh tế phát triển ở mức đặc biệt cao.
Tại buổi tọa đàm tuần trước cùng Tổng thống Singapore Tharman Shanmugaratnam, Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva nêu rõ vai trò tối thượng của ngân hàng trung ương là duy trì ổn định giá cả, chứ không phải nhảy vào mua nợ hay giải cứu gánh nặng cho ngân sách. Bà ví von hành động này không khác gì "những chàng cao bồi tiền tệ lao vào giải cứu các nhà làm chính sách tài khóa".
Tổng thống Shanmugaratnam, vốn từng là lãnh đạo ngân hàng trung ương, cảnh báo thâm hụt ngân sách sâu cùng núi nợ lớn sẽ trói buộc nghiêm trọng khả năng ứng phó với các cuộc khủng hoảng tương lai của chính phủ, vô hình trung đẩy toàn bộ áp lực nới lỏng chính sách tiền tệ lên vai các ngân hàng trung ương qua mỗi chu kỳ biến động. Ông cũng lưu ý các thị trường trái phiếu ngập trong nợ nần rất dễ rơi vào hỗn loạn, và nếu nhà đầu tư hình thành tâm lý ỷ lại rằng nhà điều hành tiền tệ sẽ luôn can thiệp để ổn định thị trường, họ sẽ trở nên chủ quan và tiếp tục lạm dụng đòn bẩy tài chính.
Trước bài toán hóc búa này, Thống đốc BOK Shin Hyun-song thừa nhận ngân hàng trung ương "không thể gánh vác mọi thứ". Ông cho rằng các chính phủ cần huy động nguồn lực tài khóa để giảm chấn các tác động tồi tệ nhất, thậm chí tính đến phương án tái cơ cấu nghĩa vụ nợ nếu cần thiết.
