 |
| Pháp luật về đất đai hiện hành chỉ có quy định về chính sách tạm cư đối với trường hợp bố trí tái định cư tại chỗ khi thực hiện dự án đầu tư xây dựng khu đô thị. Ảnh: Phú An |
Theo tổng kết của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, một số địa phương phản ánh, pháp luật về đất đai hiện hành (khoản 7 Điều 111 Luật Đất đai năm 2024) có quy định về chính sách tạm cư đối với trường hợp bố trí tái định cư tại chỗ khi thực hiện dự án đầu tư xây dựng khu đô thị và giao UBND cấp tỉnh quy định chi tiết. Tuy nhiên, khoảng thiếu là chưa có quy định về chính sách tạm cư đối với trường hợp bố trí tái định cư tại chỗ khi thực hiện các dự án khác (không phải là dự án đầu tư xây dựng khu đô thị), dự án bố trí tái định cư theo tuyến công trình chính, dự án đầu tư công khẩn cấp cần phải quyết định thu hồi đất trước khi bố trí tái định cư để rút ngắn thời gian thực hiện.
Mặt khác, điểm g khoản 5 Điều 87 Luật Đất đai quy định cho phép ban hành quyết định thu hồi đất trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày người có đất thu hồi tự nguyện bàn giao đất cho Nhà nước và đã được bố trí tạm cư hoặc được chi trả kinh phí tạm cư. Luật không giao cho UBND cấp tỉnh quy định nội dung này dẫn đến vướng mắc khi tổ chức thực hiện. Pháp luật về đất đai cũng chưa có quy định về cơ chế thưởng cho người bàn giao đất trước thời hạn khi thu hồi đất thực hiện dự án khác không phải là dự án đầu tư xây dựng khu đô thị.
Về vướng mắc liên quan đến bố trí tạm cư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản hướng dẫn một số địa phương theo hướng, căn cứ quy định tại điểm g khoản 5 Điều 87, khoản 2 Điều 108 Luật Đất đai, UBND cấp tỉnh chỉ đạo UBND cấp xã thực hiện biện pháp hỗ trợ khác (hỗ trợ tạm cư) cho hộ gia đình, cá nhân đủ điều kiện bố trí tái định cư trong thời gian chờ bố trí tái định cư khi thu hồi đất thực hiện các dự án đầu tư không phải là dự án đầu tư xây dựng khu đô thị theo thẩm quyền.
Thực tế, thời gian qua, khi thực hiện thu hồi đất theo điểm g khoản 5 Điều 87 Luật Đất đai, nhiều địa phương đã thực hiện biện pháp hỗ trợ khác (hỗ trợ tạm cư) cho người có đất thu hồi trong thời gian chờ bố trí tái định cư đối với dự án đầu tư khác không phải là dự án đầu tư xây dựng khu đô thị. Tuy nhiên, để có cơ sở pháp lý áp dụng thống nhất, việc ban hành nghị quyết của Chính phủ quy định về chính sách tạm cư để xử lý khó khăn, vướng mắc khi Nhà nước thu hồi đất là điều các địa phương mong chờ.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Dự thảo Nghị quyết bổ sung quy định về chính sách tạm cư được áp dụng khi Nhà nước quyết định thu hồi đất trước khi bố trí tái định cư mà thuộc một trong các trường hợp gồm: thực hiện dự án đầu tư công khẩn cấp; dự án thực hiện tái định cư tại chỗ, trừ dự án đầu tư xây dựng khu đô thị quy định tại khoản 7 Điều 111 Luật Đất đai; dự án thực hiện bố trí tái định cư theo tuyến công trình chính. Người có đất ở thu hồi trong thời gian chờ bố trí tái định cư được bố trí vào nhà ở tạm hoặc hỗ trợ tiền thuê nhà ở.
Cũng theo Dự thảo Nghị quyết, UBND cấp tỉnh quy định thời gian, mức hỗ trợ và cơ chế thưởng đối với người có đất thu hồi bàn giao đất trước thời hạn. Trường hợp chưa có quy định của UBND cấp tỉnh thì UBND cấp xã quyết định biện pháp, mức hỗ trợ khác theo quy định tại khoản 2 Điều 108 Luật Đất đai để bố trí tạm cư và thưởng cho người có đất thu hồi bàn giao đất trước thời hạn.
Cơ quan soạn thảo cho biết, khoản 3 Điều 80 Luật Đất đai quy định: “Điều kiện thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng là phải hoàn thành việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và việc bố trí tái định cư theo quy định của Luật này”. Thực hiện quy định trên, các địa phương phải chuẩn bị tốt các dự án tái định cư để ban hành quyết định thu hồi đất. Tuy nhiên, trên thực tế, do yêu cầu tiến độ thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư công khẩn cấp, dự án tái định cư tại chỗ, dự án thực hiện bố trí tái định cư theo tuyến công trình chính (chưa thể có khu tái định cư để bố trí cho người có đất bị thu hồi), việc bổ sung quy định về chính sách tạm cư nhằm giải quyết khoảng trống pháp lý trong tổ chức thực hiện. Chính sách này cũng nhằm giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian thu hồi đất, bảo đảm quyền lợi cho người sử dụng đất, phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” nêu tại Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025.
