 |
| Cầu Hưng Đức thuộc đoạn Diễn Châu - Bãi Vọt là cây cầu dài nhất trên cao tốc Bắc - Nam phía Đông. Ảnh: Sỹ Hòa |
Tinh thần "chia lửa" của khối tư nhân
Quyết tâm chính trị đã thổi một luồng sinh khí lan tỏa mạnh mẽ khắp cả nước cho nỗ lực hoàn thiện hạ tầng giao thông quốc gia. Một trụ cột đường bộ với quy mô chưa từng có đã cơ bản hình thành là Cao tốc Bắc - Nam phía Đông, với 23 dự án thành phần thuộc cả hai giai đoạn đầu tư mới được đưa vào khai thác. Trục xương sống này không chỉ “chia lửa” cho Quốc lộ 1A, mà còn kích hoạt mạnh mẽ chuỗi giá trị từ khu công nghiệp, logistics đến các đô thị mới dọc chiều dài đất nước.
Giai đoạn 1 của Dự án (2017 - 2020) dài 654 km được đầu tư bằng hình thức kết hợp giữa đầu tư công và PPP (bao gồm các đoạn BOT như Diễn Châu - Bãi Vọt, Nha Trang - Cam Lâm, Cam Lâm - Vĩnh Hảo), còn giai đoạn 2 có tổng mức đầu tư gần 6 tỷ USD cho 729 km đi qua 12 tỉnh, thành phố, được thực hiện bằng vốn đầu tư công. Tiếp nối niềm vui của những cung đường đã về đích, các đoạn Hoài Nhơn - Quy Nhơn, Quy Nhơn - Chí Thạnh, Chí Thạnh - Vân Phong và Hậu Giang - Cà Mau đang dồn toàn lực thi công để thông tuyến sớm nhất.
Bản giao hưởng hạ tầng không chỉ ngân vang trên trục xương sống Bắc - Nam mà còn lan tỏa đến những cửa ngõ kinh tế năng động nhất. Điển hình là nhịp khởi công Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận vào ngày 19/12/2025. Đây là công trình trọng điểm có tổng vốn đầu tư 36.172 tỷ đồng theo mô hình PPP++, cụ thể là hình thức BOT (xây dựng - vận hành - chuyển giao), được huy động hoàn toàn từ nguồn lực tư nhân thông qua liên danh gồm Công ty CP Tập đoàn Đèo Cả, Công ty CP Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh (CII), Công ty CP Tasco, Tổng công ty Đầu tư Xây dựng Hoàng Long - CTCP.
Ông Lê Quỳnh Mai, Phó Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả cho biết, khác với PPP truyền thống, PPP++ tạo ra sự hợp lực cả về vốn, năng lực thi công và trách nhiệm thực hiện. Nhiều nguồn lực cùng tham gia (nhà đầu tư, ngân hàng, nhà thầu…), được tổ chức dưới một đầu mối chỉ huy thống nhất, đủ năng lực và uy tín để phân vai rõ ràng, “khóa” tiến độ, chất lượng, đồng thời xử lý rủi ro kịp thời.
“Thực tế triển khai cho thấy, nhiều dự án phải đối mặt với điều kiện đặc biệt khắc nghiệt như địa hình phức tạp, thiên tai kéo dài, chi phí tăng cao, trong khi yêu cầu kiểm soát suất đầu tư rất chặt chẽ. Trong bối cảnh đó, mô hình PPP++ phát huy hiệu quả nhờ “phép cộng” giữa các chủ thể tham gia, đặc biệt là sự đồng lòng của nhà đầu tư đồng thời là nhà thầu, cùng chia sẻ trách nhiệm trong suốt quá trình triển khai thực hiện dự án, vận hành công trình”, ông Mai nhấn mạnh.
Dự án cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc do Tập đoàn Sơn Hải là nhà đầu tư chính cũng đã khởi công. Dự án được đầu tư theo hình thức BOT với tổng kinh phí hơn 18.000 tỷ đồng, trong đó vốn ngân sách Nhà nước 6.500 tỷ đồng (chiếm 36%), vốn nhà đầu tư khoảng 11.500 tỷ đồng (64%).
Cùng chung nỗ lực hoàn thiện hạ tầng, ngày 19/12/2025, Tập đoàn Sun Group khởi công tuyến đường kết nối Cảng hàng không Quốc tế Gia Bình. Dự án được đầu tư với quy mô “khủng” lên đến 83.000 tỷ đồng, được triển khai theo phương thức đối tác công - tư (PPP), loại hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao).
Những ngày đầu năm mới 2026, lĩnh vực hạ tầng giao thông tiếp tục khẳng định sức hút mạnh mẽ khi hàng loạt dự án PPP quy mô lớn, như Dự án thành phần 3: Nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 1 (đoạn từ đường Kinh Dương Vương đến ranh tỉnh Long An) với tổng vốn 6.674 tỷ đồng và Dự án thành phần 2: Đầu tư xây dựng Hương lộ 2 (nối Quốc lộ 51 đến cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây) có kinh phí hơn 5.315 tỷ đồng, đang tìm kiếm nhà đầu tư xứng tầm. Điểm chung của nhiều dự án sắp triển khai là sự chủ động hoàn toàn của các nhà đầu tư trong việc thu xếp nguồn vốn, hứa hẹn sẽ tạo nên những đột phá mới cho hạ tầng phía Nam một cách nhanh chóng, hiệu quả.
Trong bức tranh hạ tầng sôi động ấy, dấu ấn của các "sếu đầu đàn" kinh tế tư nhân đang ngày càng rõ nét thông qua những công trình tầm cỡ, mà tâm điểm chính là đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam - trục "xương sống" mới của đất nước.
Được kỳ vọng là động lực đột phá cho kỷ nguyên phát triển mới, Dự án có chiều dài 1.541 km chạy dọc 20 tỉnh, thành phố với tổng mức đầu tư lên tới hơn 67 tỷ USD. Đây là công trình hạ tầng lớn nhất trong lịch sử Việt Nam, dự kiến khởi công trước 31/12/2026 và hoàn thành vào năm 2035. Khi đi vào vận hành, tuyến đường sẽ rút ngắn thời gian di chuyển Hà Nội - TP.HCM xuống chỉ còn 5 - 6 giờ, đồng thời kiến tạo chuỗi các "đô thị ga" hiện đại dọc hành lang Bắc - Nam, mở ra không gian phát triển dịch vụ, thương mại và logistics chưa từng có.
Trước thách thức về nguồn vốn và công nghệ khổng lồ, tinh thần "chia lửa" của khối tư nhân đã được thể hiện rõ nét. Các doanh nghiệp nội như Công ty CP Tập đoàn Trường Hải (THACO), Tập đoàn Hòa Phát, Đèo Cả không ngần ngại đề xuất gánh vác trọng trách lịch sử này.
Bên cạnh hệ thống đường bộ, tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, mạng lưới đường sắt đô thị đang được đẩy nhanh tiến độ triển khai với kỳ vọng tạo ra cuộc cách mạng về giao thông công cộng. Tuyến Metro số 2 (Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo) sử dụng vốn ODA Nhật Bản và tuyến Metro số 5 (Văn Cao - Hòa Lạc) đầu tư từ ngân sách Thành phố Hà Nội đã được khởi công ngày 19/12/2025.
Tại TP.HCM, tuyến Metro Bến Thành - Cần Giờ do Tập đoàn Vingroup làm nhà đầu tư theo hình thức BT (xây dựng - chuyển giao) cũng đã khởi công vào ngày 19/12. Kế hoạch hoàn thiện mạng lưới tiếp tục được nối dài khi tuyến Metro số 2 - giai đoạn 1 (Bến Thành - Tham Lương) được khởi công ngày 15/1 có tổng vốn đầu tư hơn 55.000 tỷ đồng sử dụng nguồn ngân sách TP.HCM.
Kiến tạo những công trình mang tầm vóc thời đại
Trong cấu trúc hạ tầng quốc gia hiện đại, sân bay không chỉ là điểm đi, đến của hành khách mà còn là nút kết nối chiến lược, quyết định khả năng liên thông vùng, thu hút đầu tư và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Với Việt Nam, quốc gia có không gian phát triển trải dài theo trục Bắc - Nam cùng bờ biển dài, vai trò của hệ thống cảng hàng không ngày càng trở nên rõ nét trong chiến lược phát triển dài hạn.
Bên cạnh các dự án sân bay hiện hữu, Việt Nam triển khai nhiều dự án làm đòn bẩy tăng trưởng trong kỷ nguyên mới. Tại miền Nam, Cảng hàng không quốc tế Long Thành (tỉnh Đồng Nai), do Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) làm chủ đầu tư. Dự án có diện tích quy hoạch khoảng 5.000 ha, tổng mức đầu tư toàn bộ ước tính 336.630 tỷ đồng (tương đương khoảng 14 tỷ USD). Dự án đang bước vào giai đoạn cao điểm với mục tiêu chính thức đưa vào khai thác thương mại từ tháng 6/2026. Sau khi hoàn thiện toàn bộ theo quy hoạch, sân bay Long Thành sẽ đạt công suất khoảng 100 triệu hành khách/năm và 5 triệu tấn hàng hóa/năm, được kỳ vọng là “bước nhảy hạ tầng” đưa Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển và logistics hàng không hàng đầu châu Á.
Tại miền Bắc, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình (Bắc Ninh) nổi lên như dự án mới nhất của Vùng Thủ đô. Từ một sân bay chuyên dùng an ninh, Dự án đã được chuyển đổi thành cảng hàng không quốc tế dùng chung dân dụng - quân sự, đạt tiêu chuẩn 4F. Dự án do Công ty CP Tập đoàn Masterise đầu tư, với tổng kinh phí hơn 196.000 tỷ đồng, hiện đang trong thời gian triển khai thi công giai đoạn 1, mục tiêu hoàn thành vào cuối năm 2026.
Tại miền Trung, Dự án Cảng hàng không Quảng Trị được thực hiện theo phương thức PPP (hợp đồng BOT), do Liên danh Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển hạ tầng giao thông T&T (thành viên Tập đoàn T&T Group) và Công ty CP Tập đoàn CIENCO 4 là nhà đầu tư, với tổng vốn đầu tư 5.821 tỷ đồng. Khởi công từ tháng 7/2024, hiện Dự án đang được khẩn trương triển khai đồng bộ các hạng mục với mục tiêu hoàn thành giai đoạn 1, đưa vào khai thác cuối năm 2026.
Lạnh đạo UBND tỉnh Quảng Trị đánh giá, sân bay Quảng Trị không chỉ là cơ sở hạ tầng giao thông, mà còn là điều kiện quan trọng thu hút doanh nghiệp trong nước và quốc tế đến đầu tư, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội.
Ngoài ra, Sun Group là nhà đầu tư thực hiện Dự án mở rộng sân bay Phú Quốc (An Giang) và đề xuất các dự án sân bay tại Phan Thiết (Lâm Đồng), Vân Phong (Khánh Hòa). Ngoài ra, các tập đoàn như Xuân Trường, Vietjet cũng đang đề xuất hoặc hợp tác đầu tư các dự án sân bay mới. Theo quy hoạch đến năm 2030, phần lớn các sân bay tư nhân đề xuất có quy mô công suất dưới 30 triệu hành khách/năm.
Về hàng hải, theo Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, nhu cầu vốn đầu tư các bến cảng kinh doanh dịch vụ xếp dỡ hàng hóa thuộc hệ thống cảng biển đến năm 2030 khoảng 313.000 tỷ đồng (chỉ bao gồm các bến cảng kinh doanh dịch vụ xếp dỡ hàng hóa, chưa bao gồm vốn đầu tư khu bến cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ), với dự kiến huy động chủ yếu từ nguồn vốn ngoài ngân sách, vốn doanh nghiệp và các nguồn vốn hợp pháp khác.
Theo ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng Giám đốc Gemadept, Chủ tịch Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ Hàng hải Việt Nam (VISABA), Việt Nam có thể trở thành trung tâm logistics và hàng hải khu vực nếu khai thác tốt hợp lực công - tư. Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh còn đang hạn chế khi cảng biển mới đáp ứng 20% nhu cầu khai thác, kết nối liên vùng thiếu đồng bộ.
Trong nỗ lực đẩy mạnh thu hút đầu tư tư nhân vào các dự án cảng biển lớn, Dự án Cảng container quốc tế Hateco Hải Phòng tại Khu bến cảng Lạch Huyện do Tập đoàn Hateco là nhà đầu tư, đã hoàn thành vào tháng 4/2025. Đây là một trong những dự án hạ tầng cảng biển nước sâu tại Việt Nam được đầu tư hoàn toàn bằng nguồn vốn tư nhân với tổng vốn đầu tư hơn 6.400 tỷ đồng.
Tại TP.HCM, “siêu” Dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ đang bước vào giai đoạn chọn nhà đầu tư, với tổng mức đầu tư sơ bộ 50.000 tỷ đồng. TP. Đà Nẵng cũng đang trong thời gian mời gọi nhà đầu tư quan tâm đăng ký thực hiện Dự án bến cảng Liên Chiểu (giai đoạn 2) theo hình thức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư. Tổng vốn đầu tư dự kiến hơn 45.000 tỷ đồng…
Đầu tư hiện đại hóa đường bộ, đường sắt đến hàng hải, hàng không, dấu ấn khối doanh nghiệp tư nhân ngày càng rõ nét và mở rộng. Chính phủ, các địa phương trọng trách cho khu vực tư nhân làm hạ tầng không chỉ là giải pháp giảm áp lực ngân sách, mà là một lựa chọn chiến lược, phản ánh sự trưởng thành của nền kinh tế, trao niềm tin và cơ hội cho doanh nghiệp Việt tiến bước vươn tầm.
Như Thủ tướng Phạm Minh Chính từng chia sẻ, hạ tầng đòi hỏi đầu tư rất lớn, nếu không có cơ chế huy động các nguồn lực thì không làm nổi. Từ quyết tâm chính trị và các quyết sách lớn, khu vực tư nhân đã và đang vào cuộc mạnh mẽ, cùng Nhà nước kiến tạo những công trình mang tầm vóc thời đại, mở đường cho khát vọng tăng trưởng bền vững của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.
